Q-Andas
No Result
View All Result
  • Басты бет
  • Өлкетану
    • Елтану
    • Жартас суреттері
    • Қажет дерек
    • Қажет кітап
    • Қасиетті жерлер
    • Қажет ақпарат
    • Халық жады
    • Ауесхан Мажайдың жәдігерлері
    • Андас Омарақын ізімен
    • Қуғын-сүргін
    • Көші-қон
    • Тұлғатану
  • Арнайы жобалар
    • Турнир
    • Экспедиция
    • Конкурс
    • Грант
    • Конференция
    • Көрме
  • Мұрағат
    • Бейнефильм
    • Галерея
    • Хаткерлік
  • Біз туралы
    • Әріптестер
    • Байланыс
    • Сайт әкімшілігі
    • PDF-мұрағат
kz Қазақ qz Qazaq tj توتە جازۋ ru Русский en English
Q-Andas
  • Басты бет
  • Өлкетану
    • Елтану
    • Жартас суреттері
    • Қажет дерек
    • Қажет кітап
    • Қасиетті жерлер
    • Қажет ақпарат
    • Халық жады
    • Ауесхан Мажайдың жәдігерлері
    • Андас Омарақын ізімен
    • Қуғын-сүргін
    • Көші-қон
    • Тұлғатану
  • Арнайы жобалар
    • Турнир
    • Экспедиция
    • Конкурс
    • Грант
    • Конференция
    • Көрме
  • Мұрағат
    • Бейнефильм
    • Галерея
    • Хаткерлік
  • Біз туралы
    • Әріптестер
    • Байланыс
    • Сайт әкімшілігі
    • PDF-мұрағат
No Result
View All Result
Q-Andas
No Result
View All Result
Басты бет Андас Омарақын ізімен

Қызайлар арасында кең таралған қанатты сөздер

Қожаназар ұялған дауына Тайылбайды жібереді

admin
2026/08/31
Андас Омарақын ізімен
0
Қызайлар арасында кең таралған қанатты сөздер

Бұл ел арасында көп айтыла бермейтін «Көктұма съезінде» болған жағдай. Байеке болыстықтан қалған тұста қызай мен суан елінің  ортасында суандар жағынан өлтірілген Сейтен деген жігіттің құн дауы болып, съезд ашылады. Бұл съезге қатысқан екі жақ даудың шешімін таба алмай көп дағдарады. Сонда Іле генерал мекемесінің генералы ел ағалымен ақылдасып, Байекені шақыртуды жөн көреді. Генерал арнайы шақырту қағазын жазып, қосар ат мінгізіп, Тайлыбайды жібереді.

Тайлыбай Байекеге туыс және шешен жігіт екен. Олар Байекенің үйіне келіп, ұлықтың шақыртуын тапсырады. Байеке өз ауылының ақсақалдарымен кеңесіп, ақыры баруға қосылады. Олар съезд өтіп жатқан жерге келіп ел адамдарымен кездесіп, барлық жағдайдан хабар табады. Сосын қасына Қоспайды ғана ертіп, қарсы жақтың би, болыстары түскен үйге келеді.

Сонда төрде жатқан Сүлеймен төре басын көтеріп:

Байеке басында жоқ едің, енді қалай келдің? – дейді.

Сонда байеке:

– Ерім құнсыз, малым пулсыз болмасын деп келдім, – деп қысқа қайырады.

– Ұры деген жау емес пе, жауға да кісі құн даулайма, – дейді Сүлеймен төре.

– Дұрыс айтасың Сүлеймен болыс, біреу мал алғалы, біреу қыз алғалы келеді. Өстіп келіп жүргендерді өлтіре берсек құнсыз болады деген кесімге келсек жөн бола ма. Осыған уәдеңді алғалы келдім, – дейді.

Сонда жалғыз ұлы Құдайменде төренің ауылында, қызайлардың арасында ұрын барып жүргені есіне түскен Сүлеймен төре құн дауын дұрысынан шешіп берген екен.

 

Тар жерде тамақ жегенше, кең жерде таяқ жейік

1864 жылы Ресей жер кеңейту мақсатымен «Қытай– Ресей Батыс терістік шекараны шарлау, айыру шартнамасын» жасайды. Осы келісімнен кейін Ресей жаққа қарап қалған Қызай елінің алман-салығы ауырлап, ел күйзеліп кетеді. Елдің осы жағдайын көрген қызайдың рубасы, атқамінерлері ақылдасып: «Тар жерде тамақ жегенше, кең жерде таяқ жейік» деп келісіп, іштей дайындалып, Жантас, Қадыш, Баймұрат, Қарабек, Өтеп, Шөке, Жантық, Ұлтарақ, Жаулыбай, Мықтыбек, Қаңтарбай, Шожай, Көбеген, Байқасқа, Ерден, Бакей, Бөгенбай қатарлылардан қорғаушы қосын ұйымдастырып,  бір түнде үдере көшіп, шекарадан өтіп, Тарбағатайдың Қытай жағына келіп орналасады.

 

Шәкілден Омарақын, Мүсі келді

Омарақын Жансарба ұлы малтабар, шәкілге зәңгі болғаннан кейін елінің қамы үшін беріле еңбектене жұмыс жүргізіп, жұрт арасында туған дау-шарлармен, белең берген қайшылық-қақтығыстарды дұрыс шешіп, елін береке-бірлікке шақырып келіпті. Сондай-ақ жоғарымен, сырытпен болған қарым-қатынасты да шеберлікпен шендестіре біліпті.

Бір ақынның:
Шәкілден Омарақын, Мүсі келді,
Бірқыдыру қасында кісі келді.
Келіпті ел тұтқасын ұстап олар,
Оңаша қонақ үйге түсіп енді, – деген өлеңі ел арасына таралып, содан бастап жиын-тойларда ол екеуінің біреуін көрген жерде «Шәкілден Омарақын, Мүсі келді» деген қанатты сөзге айналып кетеді.

                  

Дереккөз: Тарих талғарында [Мәтін] : (Тарихи зерттеулер, эссе, мақалалар) / А. Омарақын- Талдықорған : [б. ж.] , 2022.– 500 дана . – ISBN 978-601-7865-39-9 (1-т.), ISBN 978-601-7865-36-8 1-том .– 287 б., суретті .    

https://kazneb.kz/kk/catalogue/view/1657755

“Q-Andas” ақпараттық агенттігі

Жалғасы бар…

0 0 votes
Рейтинг статьи
Қаралым 42
Қышқыш қалай жасалған?
Андас Омарақын ізімен

Қышқыш қалай жасалған?

August 31, 2026
Адамның пайда болуы
Андас Омарақын ізімен

Адамның пайда болуы

August 31, 2026
Күн және жұлдыздар
Андас Омарақын ізімен

Күн және жұлдыздар

August 31, 2026
كۇن مەن جەر
Андас Омарақын ізімен

Күн мен жер

August 31, 2026
Аспанның биіктеуі
Андас Омарақын ізімен

Аспанның биіктеуі

August 31, 2026
Жер-көктің айырылуы жөнінде (Күнес ауданының аңыз-ертегілері)
Андас Омарақын ізімен

Жер-көктің айырылуы жөнінде (Күнес ауданының аңыз-ертегілері)

August 31, 2026
Subscribe
Login
Notify of
guest
guest
0 комментариев
Oldest
Newest Most Voted
Inline Feedbacks
View all comments
ӨЛКЕ ШЕЖІРЕСІН СӨЙЛЕТКЕН ҚАЛАМГЕР

ӨЛКЕ ШЕЖІРЕСІН СӨЙЛЕТКЕН ҚАЛАМГЕР

November 9, 2026

«Бекзат өмір»: өнерге арналған еңбек

«Бекзат өмір»: өнерге арналған еңбек

November 7, 2026

Өлке тарихы ұрпаққа аманат

Өлке тарихы ұрпаққа аманат

October 23, 2026

ЖАҢА ҚАҒИДА?  «Әлеуметтік кәсіпкерлерге жаңа талаптар түсіндірілді»

ЖАҢА ҚАҒИДА? «Әлеуметтік кәсіпкерлерге жаңа талаптар түсіндірілді»

October 13, 2026

Жұмыспен қамту тәртібінде не өзгерді?

Жұмыспен қамту тәртібінде не өзгерді?

October 12, 2026

Ақпараттық агенттігі

Меншік иесі: “Жетісу” өлкетанушылар орталығы” қоғамдық бірлестігі
Қазақстан Республикасы, Жетісу облысы, Талдықорған қаласы “Болашақ” шағын ауданы, 12-27

Q-Andas желілік басылымы Қазақстан Республикасы Ақпарат және коммуникация министрлігі Ақпарат комитетінде 2025 жылғы 19 наурызда тіркеліп, № KZ21VPY00115275 куәлігі берілген.

Сайт материалын пайдалану үшін редакция келісімі керек және гиперсілтеме жасау міндетті.

Тел: 8 747 706 1382
email: andas_kazhet@mail.ru

qandas.kz © 2026. Барлық авторлық құқық заңмен қорғалған.

  • kzҚазақ
    • kz Қазақ
    • qz Qazaq
    • tj توتە جازۋ
    • ru Русский
    • en English
  • Басты бет
  • Өлкетану
    • Елтану
    • Жартас суреттері
    • Қажет дерек
    • Қажет кітап
    • Қасиетті жерлер
    • Қажет ақпарат
    • Халық жады
    • Ауесхан Мажайдың жәдігерлері
    • Андас Омарақын ізімен
    • Қуғын-сүргін
    • Көші-қон
    • Тұлғатану
  • Арнайы жобалар
    • Турнир
    • Экспедиция
    • Конкурс
    • Грант
    • Конференция
    • Көрме
  • Мұрағат
    • Бейнефильм
    • Галерея
    • Хаткерлік
  • Біз туралы
    • Әріптестер
    • Байланыс
    • Сайт әкімшілігі
    • PDF-мұрағат

© 2025 qandas.kz

wpDiscuz