Q-Andas
No Result
View All Result
  • Басты бет
  • Өлкетану
    • Елтану
    • Жартас суреттері
    • Қажет дерек
    • Қажет кітап
    • Қасиетті жерлер
    • Қажет ақпарат
    • Халық жады
    • Ауесхан Мажайдың жәдігерлері
    • Андас Омарақын ізімен
    • Қуғын-сүргін
    • Көші-қон
    • Тұлғатану
  • Арнайы жобалар
    • Турнир
    • Экспедиция
    • Конкурс
    • Грант
    • Конференция
    • Көрме
  • Мұрағат
    • Бейнефильм
    • Галерея
    • Хаткерлік
  • Біз туралы
    • Әріптестер
    • Байланыс
    • Сайт әкімшілігі
    • PDF-мұрағат
kz Қазақ qz Qazaq tj توتە جازۋ ru Русский en English
Q-Andas
  • Басты бет
  • Өлкетану
    • Елтану
    • Жартас суреттері
    • Қажет дерек
    • Қажет кітап
    • Қасиетті жерлер
    • Қажет ақпарат
    • Халық жады
    • Ауесхан Мажайдың жәдігерлері
    • Андас Омарақын ізімен
    • Қуғын-сүргін
    • Көші-қон
    • Тұлғатану
  • Арнайы жобалар
    • Турнир
    • Экспедиция
    • Конкурс
    • Грант
    • Конференция
    • Көрме
  • Мұрағат
    • Бейнефильм
    • Галерея
    • Хаткерлік
  • Біз туралы
    • Әріптестер
    • Байланыс
    • Сайт әкімшілігі
    • PDF-мұрағат
No Result
View All Result
Q-Andas
No Result
View All Result
Басты бет Андас Омарақын ізімен

Қызайлар арасында кең таралған қанатты сөздер

Шаңбақшының шабындысы

admin
2026/08/31
Андас Омарақын ізімен
0
Қызайлар арасында кең таралған қанатты сөздер

 

Яңзыңшин тұсында  орта шаруалар жылына 2 ат, 2 өгіз, 10 қой салық төлеп, 5-6 жылда салықты жиғанда орта шаруа 60 қой, 12 ат, 12 өгіз төлейтін болған. Бірақ салыққа алынған малды жинап бағатын жерлері болмағандықтан тұяқ салығына алынған малды таңбалап, малшыларға қосып кетеді екен. Ол үшін алдымен малшылардың қолындағы малдың тізімін жасайды. Егер қыс қатты болып жұтап қалса да салыққа төлейтін мал саны өзгермейді екен.

«Бақшы» деген моңғол тіліндегі мансап аты, манжүр тілінде «итеші» делінеді екен. Бақшының құқығы барлық мансаптыдан жоғары болып, параны басқалардан көп және ашық алады екен. Өзінен кейінгі бек, зылуң, фаңуй, раучичяула (бұлар манжұрша мапсап аты) бақшыға пара беріп, мансапқа әрең жетеді екен. Яңзыңшиын Ілені басқарып тұрғанда болыс, болыс, зәңгі, мыңбегі, жүзбегі, шаңия деген мансаптылардың қарасын көбейтіп, параны еселеп алатын болған. Бұл мансаптылардың жалақысы халықтан алынады. Оны «шалаң» деп атаған. Осы бойынша ақалақшы жылына 100 қой, мампаң 50 қой, зәңгі 25 қой, күнде 15 қой, елубасы 10 қой жалақы алып отырған. Салық жинауға шығатын зылұң, бек, бақшы, қалдайлардың барлық шығын да халықтың есебінен өтелген. Мұны «қара шығын» деп атаған.

1917 жылы көктемде Іле өңірінде қалың сүзек ауруы таралып, өлім шықпаған үй сирек кездеседі. Оның сыртында ел-жұрт түрлі жаратылыстық апаттарға ұшырап, ер-азаматынан айырылған, ел жоқшылықтан жұтап, ес жия алмай сансырап қайыршылықпен тентірей бастайды. Осы жылдары «Жығылғанның үстіне жұдырық» дегендей, шаңбақшының шабындысы отқа май құя түседі.

1918 жылы Ресейге төленетін төлемге орай Шаңбақшы деген сібе 30-дай әскер, 20-дан аса шабарман, есепші, хатшыларын ертіп 5-6 жылдық салықты жинауға шығады. Оларға қазақ ауылдарындағы би-болыстар қосылып, барған жеріне қатар-қатар үй тіктіріп, лау мініп, халықты қан қақсатады. Мұны Іле өңірінде «Шаңбақшы шапқан жыл» деп атаған.

 

Дереккөз: Тарих талғарында [Мәтін] : (Тарихи зерттеулер, эссе, мақалалар) / А. Омарақын- Талдықорған : [б. ж.] , 2022.– 500 дана . – ISBN 978-601-7865-39-9 (1-т.), ISBN 978-601-7865-36-8 1-том .– 287 б., суретті .    

https://kazneb.kz/kk/catalogue/view/1657755

“Q-Andas” ақпараттық агенттігі

Жалғасы бар…

5 1 vote
Рейтинг статьи
Қаралым 57
Қышқыш қалай жасалған?
Андас Омарақын ізімен

Қышқыш қалай жасалған?

August 31, 2026
Адамның пайда болуы
Андас Омарақын ізімен

Адамның пайда болуы

August 31, 2026
Күн және жұлдыздар
Андас Омарақын ізімен

Күн және жұлдыздар

August 31, 2026
كۇن مەن جەر
Андас Омарақын ізімен

Күн мен жер

August 31, 2026
Аспанның биіктеуі
Андас Омарақын ізімен

Аспанның биіктеуі

August 31, 2026
Жер-көктің айырылуы жөнінде (Күнес ауданының аңыз-ертегілері)
Андас Омарақын ізімен

Жер-көктің айырылуы жөнінде (Күнес ауданының аңыз-ертегілері)

August 31, 2026
Subscribe
Login
Notify of
guest
guest
0 комментариев
Oldest
Newest Most Voted
Inline Feedbacks
View all comments
ӨЛКЕ ШЕЖІРЕСІН СӨЙЛЕТКЕН ҚАЛАМГЕР

ӨЛКЕ ШЕЖІРЕСІН СӨЙЛЕТКЕН ҚАЛАМГЕР

November 9, 2026

«Бекзат өмір»: өнерге арналған еңбек

«Бекзат өмір»: өнерге арналған еңбек

November 7, 2026

Өлке тарихы ұрпаққа аманат

Өлке тарихы ұрпаққа аманат

October 23, 2026

ЖАҢА ҚАҒИДА?  «Әлеуметтік кәсіпкерлерге жаңа талаптар түсіндірілді»

ЖАҢА ҚАҒИДА? «Әлеуметтік кәсіпкерлерге жаңа талаптар түсіндірілді»

October 13, 2026

Жұмыспен қамту тәртібінде не өзгерді?

Жұмыспен қамту тәртібінде не өзгерді?

October 12, 2026

Ақпараттық агенттігі

Меншік иесі: “Жетісу” өлкетанушылар орталығы” қоғамдық бірлестігі
Қазақстан Республикасы, Жетісу облысы, Талдықорған қаласы “Болашақ” шағын ауданы, 12-27

Q-Andas желілік басылымы Қазақстан Республикасы Ақпарат және коммуникация министрлігі Ақпарат комитетінде 2025 жылғы 19 наурызда тіркеліп, № KZ21VPY00115275 куәлігі берілген.

Сайт материалын пайдалану үшін редакция келісімі керек және гиперсілтеме жасау міндетті.

Тел: 8 747 706 1382
email: andas_kazhet@mail.ru

qandas.kz © 2026. Барлық авторлық құқық заңмен қорғалған.

  • kzҚазақ
    • kz Қазақ
    • qz Qazaq
    • tj توتە جازۋ
    • ru Русский
    • en English
  • Басты бет
  • Өлкетану
    • Елтану
    • Жартас суреттері
    • Қажет дерек
    • Қажет кітап
    • Қасиетті жерлер
    • Қажет ақпарат
    • Халық жады
    • Ауесхан Мажайдың жәдігерлері
    • Андас Омарақын ізімен
    • Қуғын-сүргін
    • Көші-қон
    • Тұлғатану
  • Арнайы жобалар
    • Турнир
    • Экспедиция
    • Конкурс
    • Грант
    • Конференция
    • Көрме
  • Мұрағат
    • Бейнефильм
    • Галерея
    • Хаткерлік
  • Біз туралы
    • Әріптестер
    • Байланыс
    • Сайт әкімшілігі
    • PDF-мұрағат

© 2025 qandas.kz

wpDiscuz