ياڭزىڭشين تۇسىندا ورتا شارۋالار جىلىنا 2 ات، 2 وگىز، 10 قوي سالىق تولەپ، 5-6 جىلدا سالىقتى جيعاندا ورتا شارۋا 60 قوي، 12 ات، 12 وگىز تولەيتىن بولعان. بىراق سالىققا الىنعان مالدى جيناپ باعاتىن جەرلەرى بولماعاندىقتان تۇياق سالىعىنا الىنعان مالدى تاڭبالاپ، مالشىلارعا قوسىپ كەتەدى ەكەن. ول ءۇشىن الدىمەن مالشىلاردىڭ قولىنداعى مالدىڭ ءتىزىمىن جاسايدى. ەگەر قىس قاتتى بولىپ جۇتاپ قالسا دا سالىققا تولەيتىن مال سانى وزگەرمەيدى ەكەن.
«باقشى» دەگەن موڭعول تىلىندەگى مانساپ اتى، ءمانجۇر تىلىندە «يتەشى» دەلىنەدى ەكەن. باقشىنىڭ قۇقىعى بارلىق مانساپتىدان جوعارى بولىپ، پارانى باسقالاردان كوپ جانە اشىق الادى ەكەن. وزىنەن كەيىنگى بەك، زىلۋڭ، فاڭۋي، راۋچيچياۋلا (بۇلار مانجۇرشا ماپساپ اتى) باقشىعا پارا بەرىپ، مانساپقا ارەڭ جەتەدى ەكەن. ياڭزىڭشيىن ىلەنى باسقارىپ تۇرعاندا بولىس، بولىس، زاڭگى، مىڭبەگى، جۇزبەگى، شاڭيا دەگەن مانساپتىلاردىڭ قاراسىن كوبەيتىپ، پارانى ەسەلەپ الاتىن بولعان. بۇل مانساپتىلاردىڭ جالاقىسى حالىقتان الىنادى. ونى «شالاڭ» دەپ اتاعان. وسى بويىنشا اقالاقشى جىلىنا 100 قوي، مامپاڭ 50 قوي، زاڭگى 25 قوي، كۇندە 15 قوي، ەلۋباسى 10 قوي جالاقى الىپ وتىرعان. سالىق جيناۋعا شىعاتىن زىلۇڭ، بەك، باقشى، قالدايلاردىڭ بارلىق شىعىن دا حالىقتىڭ ەسەبىنەن وتەلگەن. مۇنى «قارا شىعىن» دەپ اتاعان.
1917 جىلى كوكتەمدە ىلە وڭىرىندە قالىڭ سۇزەك اۋرۋى تارالىپ، ءولىم شىقپاعان ءۇي سيرەك كەزدەسەدى. ونىڭ سىرتىندا ەل-جۇرت ءتۇرلى جاراتىلىستىق اپاتتارعا ۇشىراپ، ەر-ازاماتىنان ايىرىلعان، ەل جوقشىلىقتان جۇتاپ، ەس جيا الماي سانسىراپ قايىرشىلىقپەن تەنتىرەي باستايدى. وسى جىلدارى «جىعىلعاننىڭ ۇستىنە جۇدىرىق» دەگەندەي، شاڭباقشىنىڭ شابىندىسى وتقا ماي قۇيا تۇسەدى.
1918 جىلى رەسەيگە تولەنەتىن تولەمگە وراي شاڭباقشى دەگەن سىبە 30-داي اسكەر، 20-دان اسا شابارمان، ەسەپشى، حاتشىلارىن ەرتىپ 5-6 جىلدىق سالىقتى جيناۋعا شىعادى. ولارعا قازاق اۋىلدارىنداعى بي-بولىستار قوسىلىپ، بارعان جەرىنە قاتار-قاتار ءۇي تىكتىرىپ، لاۋ ءمىنىپ، حالىقتى قان قاقساتادى. مۇنى ىلە وڭىرىندە «شاڭباقشى شاپقان جىل» دەپ اتاعان.
دەرەككوز: تاريح تالعارىندا [ءماتىن] : (تاريحي زەرتتەۋلەر، ەسسە، ماقالالار) / ا. وماراقىن- تالدىقورعان : [ب. ج.] ، 2022.– 500 دانا . – ISBN 978-601-7865-39-9 (1-ت.)، ISBN 978-601-7865-36-8 1-توم .– 287 ب.، سۋرەتتى .
https://kazneb.kz/kk/catalogue/view/1657755
“Q-Andas” اقپاراتتىق اگەنتتىگى
جالعاسى بار…











