Ornalasqan jeri: Alakól audany, Úshbúlaq auylynyń irgesindegi tau bókterinde.
Zerttelui: geografiya ǵylymdarynyń kandidaty, I. Jansúgirov atyndaǵy Jetisu universitetiniń professory Erkin Toqpanov geografiyalyq, ólketanushy-jurnalist Qajet Andas tarihi sipattamasyna zerttep júr.
Sipattamasy: Baiys Múńaitpastan Túrtam, Tólek, Joli. Jolidan Esenaman, Tólemis eki ata tuady. Qandyǵatai Esenaman tarmaǵynan bólinedi. Esenamannan Derbisáli, Maman, Jánibek, Biteke, SHúren, SHyrǵai degen úldary bolǵan. Óz kezinde Qandyǵatai áuliemen Esjan bi osy óńirdegi eldiń birligi men eldigin qorǵaǵan qasietti adamdar bolypty. Qandyǵatai – kóripkel, áulieligi basym, emshi, baqsy-bálger bolypty. Búgingi kúnde de jaz shilińgir ystyq bolyp, jańbyr jaumaǵan kezderi auyl adamdary Qandyǵatai áulie jerlengen jerge kelip, mal soiyp, tasattyq berse, jańbyr jauyp, el jailanady. Sonymen qatar, bala kótere almaǵan jas analar, auruyna em izdegen syrqattar áulieniń jerlengen jerine baryp táu etip, Qandyǵatai bastauynan su iship, oilaǵan armanyna jetip qaitady.
Ańyz-áńgime: Qandyǵtai áulie bala jasynan qobyzǵa úiir bolyp, ósipti. Bir joly osy óńirde talai dúldúl qatysqan alaman báige ótedi. Árkim baptaǵan júiirigin báigege qosyp, shattanyp túrǵanda Qandyǵatai áulie elden syrttap túrady. Sonda zamandastary áulieni qaǵytqan kórinedi. Sonda áulie qolyndaǵy qobyzyn at aidaityn azamattarǵa berip, «Men báigege qobyzymdy qosamyn», – deidi. Múny bylaiǵy júrt kúlkige ainaldyrsa kerek.
Báige bastalady. Júirikterdiń aldy kóz úshynda kórine bastaǵanda áulieniń qobyzy kórinbeidi. Sóitse, qúrdastary qobyzdy báigege qospai. Bir top tobylǵyǵa bailap ketken eken. Sonda áulie dúǵasyn oqyp, Qúdaidan medet tilep, qobyzyn shaqyrady. Sol kezde tobylǵyny túbinen júlyp úshqan qobyz jerdi qara shańǵa malyp kelip, birinshi bolyp márege jetipti.
Qandyǵatai áulieniń jerlengen jeriniń janynan kishkene ózenshe aǵyp ótedi. Kei jyldary áulie sol ózendi duǵamen oqyp, teris aǵyzyp qoyady eken. Al qamshyny oqyp, tik túrǵyzyp qoyatyn qasieti de bolypty.
– Qandyǵatai áulie emshi de, baqsy da, qúmalaqshy da bolǵan eken. Adam emdemese úige túra almaidy eken. Baqsy oinaǵanda qyp-qyzyl bop qyzyp túrǵan ketpende tilimen jalap, ayaǵymen taptaǵanyn sheshem kóripti. Qazandaǵy qainap túrǵan sudy úrttap alyp, syrqatqa shashqanda denesin kúidirmeitin kórinedi. Al ózi duǵanasyn oyqyp, buyrqanyp kiiz úidiń shańyraǵynan sekirip shyǵyp ketedi eken.











