ب.ز.ب. 5-7 عاسىرلار

ورنالاسقان جەرى: تالدى وكرۋگىنە قارايتىن جەتىسۋ الاتاۋىنىڭ وڭتۈستىك سىلەمدەرىنىڭ بىرى سارىتاۋدىڭ ەتەگىندە سولتۈستىكتەن وڭتۈستىككە قاراي قاتارىنان بىر-بىرىمەن جالعاسا كۆلبەي ورنالاسقان ۈش وبا.
زەرتتەلۋى: تاريحشى, ۆلكەتانۋشى, يبرايىمجانوۋ قاليدىڭ «سارىتاۋداعى ساق وبالارى» اتتى قىسقاشا زەرتتەۋ ماقالاسى.
سيپاتتاماسى: سودان زۋىلداعان قالپى سارىتاۋعا دا جەتىپ,
سولتۈستىكتەن وڭتۈستىككە قاراي سوزىلا
ورنالاسقان بايىرعى بابالارىمىزدىڭ كۆزىندەي بولعان كۆنە زامان ەسكەرتكىشى «ۈش وباعا» (مەن سولاي اتادىم) تاياۋ بارىپ توقتادىق. بىز بەرگى تۆمەن جاقتان بارعاندىقتان, ەڭ تۆمەنگىسىن:
كۆنە جەرلەۋ ورنى
ا). «№1 وبا» – دەپ الدىم.
⦁ بيىكتىگى – 7 – 8 مەتر
2. تۆبەنىڭ ەنى, ۇزىندىعى-18 ح 12
3. وبانىڭ ەتەگىنىڭ ەنى مەن ۇزىندىعى – 42 ح 36
وبانىڭ ەتەگىنەن 15 م ارالىقتان كەيىن اتالمىش وبانى اينالدىرا ەكى قاتار تىكتەلگەن تاستارمەن شەڭبەر بولىپ تاس باعاندار (مەنگيرلەر) ورناتىلعان, ەكى شەڭبەردىڭ ارالىعى 2م. ىشكى سوپاقشا شەڭبەردىڭ ەنى 55 م, ال, ۇزىندىعى 57 م. وبانىڭ تۆبەسىنە قالىڭدىعى 2م بولاتىن تۈرلى تاستار ۈيىلگەن.
ب). ەندى وسى «№1 وبادان» كەيىن سولتۈستىككە قاراي بىر سىزىق بويىمەن 30 م قاشىقتىقتا ودان كۆلەمى جاعىنان كىشىرەك «№2 وبا» ورنالاسىپتى.
1.بيىكتىگى – 2 – 3 م 2.تۆبەسىنىڭ ەنى مەن ۇزىندىعى – 19 ح 20 3.وبانىڭ ەتەگىنىڭ ەنى مەن ۇزىندىعى – 23 ح 23
وبانىڭ ەتەگىنەن 3 م ارالىقتان كەيىن اتالمىش وبانى اينالدىرا ەكى قاتار تىكتەلگەن تاستارمەن شەڭبەر بولىپ تاس باعاندار (مەنگيرلەر) قالانعان, ەكى شەڭبەردىڭ ارالىعى 50 سم. تۆبەدە ۈيىلگەن سانسىز تاستار.
ۋ). اتالمىش «№2 وبادان» كەيىن سولتۈستىككە قاراي بىر سىزىق بويىمەن 39 م قاشىقتىقتا ودان كۆلەمى جاعىنان ۈلكەندەۋ «№ 3 وبا» ورنالاسىپتى.
1.بيىكتىگى – 7 – 8 م 2.تۆبەسىنىڭ ەنى مەن ۇزىندىعى – 16 ح 16 (شەڭبەر تەرىزدەس) 3.وبانىڭ ەتەگىنىڭ ەنى مەن ۇزىندىعى – 28 ح 28 (شەڭبەر تەرىزدەس)
باسقا وبالارعا قاراعاندا بۇل وبانىڭ بىر ەرەكشەلىگى تۆبەسىنىڭ باتىس جاعى تاعى دا 6 ح 6 م بۈيىرلەنىپ شىعىپ تۇر. سوعان قاراعاندا بۇندا بىرنەشە ادام جەرلەنگەن بولۋى كەرەك. بۇندا دا اينالا تاس باعاندارمەن (مەنگيرلەر) قورشالعان.
تاعى بىر نازار اۋدارارلىق جاعداي كۆلەمى جاعىنان ەڭ ۈلكەنى بولىپ كەلەتىن «№ 1 وبانىڭ» باتىس جاعىندا قاتارلاسا 2 م اراقاشىقتىقتان كەيىن (سۋرەتتە) مىناداي تىزىلىپ ورنالاسقان تاس بەينەلەردى كۆردىك.
ياعني, بۇل دا «كۆنە زامانعى جەرلەۋ ورىنى بولار» (مۈمكىن قولا دەۋىرى) دەگەن تۇجىرىم جاسادىم. سەبەبى, وسى ۈش وبانىڭ وسى جەرگە ورنالاسۋىنا وسى بىر تاس قورىمداردىڭ دا ۆزىندىك ەسەرى بولعان – اۋ. ال, مىنا ورنالاسقان اتالمىش «ۈش وبا» مەنىڭ جورامالىم بويىنشا – ساق- سارمات دەۋىرىنە جاتاتىن سيياقتى. ۆكىنىشكە وراي ساعاناعا كىرەتىن ارنايى جەر استى جولى – دروموستىڭ بەلگىسىن تابا المادىم, بىراق بار ەكەنىنە ەش كۈمەنىم جوق.
اڭىز ەڭگىمە: جەرگىلىكتى مالشى قاۋىمنىڭ ۆكىلدەرىنىڭ ايتقان اڭىزى بويىنشا بۇندا شىڭعىسحاننىڭ قايىن اتاسى جەرلەنگەن دەپ ايتىلادى ەكەن.
سىلتەمە: 1). ق. يبرايىمجانوۋ «سارىتاۋداعى ساق وبالارى»
«جاركەنت ايناسى» گازەتى № 2 (5), 25 قاڭتار, 2019 جىل.












