Q-Andas
No Result
View All Result
  • Basty bet
  • Ólketaný
    • Bılım
    • Densaulyq
    • Sport
    • Mádenıet
    • Eltaný
    • Qorshaǵan orta
    • Kóshi-qon
    • Ädiebet
    • Qýǵyn-súrgin
    • Şalǵai auyl
    • jartas sýretteri
    • Halyq jady
    • Tarih
    • Tulǵataný
    • Turizm
    • Jetisýdyń asıetti jerler
  • Arnaıy jobalar
    • Ekspedısııalar
    • Grant
    • Konferensııa
    • Kórmeler
    • Týrnır
  • Muraǵat
    • Andas Omaraqyn izimen
    • Aýeshan Majaıdyń jádigerleri
    • Beınefılm
    • GalereIA
    • Hatkerlik
  • Biz týraly
    • Áriptester
    • Baılanys
    • Saıt ákimshiligi
    • PDF-mūraǵat
kz Қазақ qz Qazaq tj توتە جازۋ ru Русский en English
Q-Andas
  • Basty bet
  • Ólketaný
    • Bılım
    • Densaulyq
    • Sport
    • Mádenıet
    • Eltaný
    • Qorshaǵan orta
    • Kóshi-qon
    • Ädiebet
    • Qýǵyn-súrgin
    • Şalǵai auyl
    • jartas sýretteri
    • Halyq jady
    • Tarih
    • Tulǵataný
    • Turizm
    • Jetisýdyń asıetti jerler
  • Arnaıy jobalar
    • Ekspedısııalar
    • Grant
    • Konferensııa
    • Kórmeler
    • Týrnır
  • Muraǵat
    • Andas Omaraqyn izimen
    • Aýeshan Majaıdyń jádigerleri
    • Beınefılm
    • GalereIA
    • Hatkerlik
  • Biz týraly
    • Áriptester
    • Baılanys
    • Saıt ákimshiligi
    • PDF-mūraǵat
No Result
View All Result
Q-Andas
No Result
View All Result
Basty bet Ólketaný Eltaný

Bai Júii (Bo TSzyuii) – halyq múńyn jyrlaǵan aqyn

admin
2026/08/30
Eltaný
0
Бай Жүйи (Бо Цзюйи) – халық мұңын жырлаған ақын

Qytai poeziyasynyń altyn ǵasyry sanalatyn Tai dáuirinde Li Bai men Du Fumen qatar atalatyn asa iri túlǵalardyń biri – Bai Júii (qyt. 居易, Bái Jūyì, 772–846). Ol óziniń tereń oily, adamgershilik pen ádilettilikti jyrlaǵan tuyndylary arqyly búkil Qytai ádebietiniń tarihynda óshpes iz qaldyrdy. Aqynnyń shyǵarmalary halyqtyń múń-zaryn, ómirdiń ótkinshiligin jáne ónerdiń qúdiretin shynaiy suretteidi.

Bai Júii qazirgi SHenьsi provintsiyasynda dúniege kelgen. Ákesi úsaq sheneunik bolǵandyqtan, ol bala kezinen jaqsy bilim alyp, Konfutsii men Men-tszy ilimderin boiyna sińirdi. Jasynan-aq óleńge, muzykaǵa, filosofiyaǵa erekshe qabilet tanytty.

799 jyly memlekettik emtihandy úzdik tapsyryp, sarai qyzmetine qabyldanady. Alaida bilik júiesindegi ádiletsizdik pen sayasi aila-sharǵylar aqynnyń shynaiy minezimen úilespei, ol synǵa úshyrap, 816 jyly SHunyań qalasyna jer audarylady. Dál osy jyldary onyń eń áigili poemasy — “Pipa jyry” (琵琶行) dúniege kelgen. Keiinirek ol Luoyan qalasynda ómiriniń sońyna deiin shyǵarmashylyqpen ainalysyp, halyqqa jaqyn poeziyanyń úlgisin qaldyrdy.

Bai Júii — taqyryptyq jáne kórkemdik auqymy keń aqyn. Onyń múrasyn birneshe baǵytta toptauǵa bolady. Eń aldymen aqyn bilik pen qoǵamdaǵy teńsizdikke batyl ún qatty. “Jalshynyń áni”, “Qala kúzetshisiniń jyry”, “Eski dalada órtengen úi” siyaqty shyǵarmalarynda qarapaiym halyqtyń auyr túrmysyn, zúlymdyq pen ádiletsizdikti aiyptaidy. Ómirdiń máni, adamgershilik, uaqyttyń ótkinshiligi jóninde tereń tolǵandy. “Qarttyq turaly jyr”, “Sudyń tynyshtyǵy” siyaqty tuyndylarda aqyn danalyq pen sabyr ideyasyn dáripteidi. Aqyn tabiǵatty adamnyń ishki jan dúniesimen qatar suretteidi. “Japyraq túsi”, “Kúzgi oi”, “SHunyań ózeni boiynda” óleńderinde tabiǵat beinesi arqyly jalǵyzdyq, saǵynysh, ómirdiń ótkinshiligi kórinis tabady. Muzyka men ónerdi adam ruhynyń tazaru kózi retinde qarastyrǵan aqynnyń eń kórnekti tuyndysy – “Pipa jyry”. Búl poemada SHunyań qalasyna jer audarylǵan aqyn men taǵdyrdyń tálkegine túsken pipa tartushy bikeshtiń kezdesu sáti beinelenedi. Ekeuin de múń, jalǵyzdyq, ónerge degen sheksiz súiispenshilik biriktiredi.

Bai Júiidiń shyǵarmashylyǵy realistik baǵyttyń aiqyn úlgisi. Ol kúrdeli oidy qarapaiym, túsinikti tilmen jetkizudi maqsat etti. “Óleń — halyqtyń júregine jol tabu úshin jazyluy kerek” degen aqyn ústanymy onyń búkil shyǵarmashylyǵyna ózek boldy.

Tili beineli, tabiǵi, muzykalyq yrǵaqqa bai. Árbir obrazy tereń filosofiyalyq maǵynaǵa ie: ai, su, japyraq, muzyka — bári adamnyń ruhani kúiin bildiredi. Áiel taǵdyryn suretteude názik psihologiyalyq sheberligimen erekshelenedi. Óleńderinen gumanizm, meiirim, adam balasyna degen senim seziledi.

Bai Júii — qytai poeziyasyndaǵy realizmniń negizin qalaushylardyń biri. Onyń poeziyasy — halyqqa jaqyn, shynaiy jáne máńgilik taqyryptardy qozǵaityn ruhani biik múra. “Pipa jyry” arqyly ol muzyka men adamnyń jan dúniesin birtútas kórkem álemge ainaldyrdy. Aqynnyń shyǵarmalary ǵasyrlar ótse de óz qúndylyǵyn joǵaltpai, ádilet, izgilik pen súlulyqty dáriptegen máńgilik ún retinde jańǵyryp keledi.

 

BAI JUII ÓLEŃDERI

 

SÁN SÁULET

 

Jarq-júrq etip er-túrman,
Jarqyldap jauhar laǵyldar.
At ayaǵynda úshqan shań —
Sary atyndai saǵymdar.
Sańlaq únmen sáuletti kimder edi búl jandar?
Ádekter dep ataidy syrtynan kórip túrǵandar.

SHen-shekpenge malynǵan ordanyń óńkei belgisi,
Qalam menen qarudyń ústaǵan basy, shendisi.
Jorǵalary taipalyp,
Tozańdap shańy qúiyn bop,
Qonaǵyna ámir qosynnyń kele jatyr sandy top.

Tizilipti dihannyń neler esil sharaby,
Teńiz benen qúrlyqtyń aluan tańsyq taǵamy.
Duńtinhu men juizysy qaq jarylyp arynan,
Jaudyraidy jas balyq jańa kólden alynǵan.

Ábden búgip tamaqqa,
Sylqiya mas bop sharapqa,
SHalqidy máz bop tóreler, shattyǵy syimai shanaqqa.

Ońtústikke jyl auyr — qúrǵaqshylyq apat kep,
Kúńirenedi el CHuijuda, adam etin adam jep.

 

Duńtinhu — Qytaidyń áigili kólderiniń biri, Hunanь provintsiyasynda ornalasqan.

Juizy (Juitszy) — Qytaidyń ejelgi ózenderiniń biri.

CHuiju — Qytaidaǵy óńir aty (CHjuchjou qalasy).

Ádekter — bailyqqa, sán-saltanatqa bólengen sheneunikter.

SHen-shekpen — mansap pen bilikti beineleitin dástúrli tirkes.

 

TOTY

 

Qyzyl lala moiynnyń,
Qússyń, toty tústiktiń.
Qarasy, kógi aralas,
Bitipti túgi ár tústiń.

Sezim músheń sezgen,
Oilamyńda bar, shirkin.
Tiliń maida — bilesiń adammen kúlli qús tilin.

Keshe ainalyp kezqúiryq lań saldy qaǵyna,
Úzyn túmsyq shauqarǵa búgin jetti taǵy da.

Súm kezqúiryq úrkitip qarlyǵashtyń balasyn,
SHaǵyp ketti oirandap salǵan úya-panasyn.

SHauqarǵa úzyn túmsyǵyn mekiyanǵa jasqady,
Eki kózin sorlynyń shyǵaryp birdei tastady.

Jyǵyldy mekiyan shyjaqtap,
Qarlyǵash zytyp jóneldi,
Qi sypyrdy sońynan anasyz qalǵan shójeni.

Oljadan qaidan qúr qalsyn qara qúspen kúshigen,
Bótekesi torsiyp erinedi ishuden.

Bir top qúzǵyn, qúmailar sharyqtap kókten kezip júr,
Bolyp jatqan jerdegi bilmegendei isti eshbir.

— Ua, toty qús, toty qús!
El deidi seni tildi qús.
Qarlyǵash pen tauyq japasyn
Kórmeuińiz qandai is?

Barsha qústyń patshasy —
Samúryq dep estushi ek.
Sol patshaǵa bir auyz dat aitpauyń bola ma, dep,
Ánsheiinde parqyrap sóilegeniń nege sep?

Toty qús — SHyǵys poeziyasynda danalyq, súlulyq, sheshendiktiń beinesi.

Kezqúiryq — jyrtqysh qús (mysaly, súńqar, qaraqús).

SHauqar — shaǵalanyń túri nemese iri su qúsy.

Mekiyan — úi tauyǵynyń analyǵy (dialekt).

Samúryq — miftik alyp qús, túrki jáne parsy mifologiyasynda.

 

SAHARA MAISASY

 

Saharada kók maisa — búkil óńir,
Kógeredi,
Quraidy
Jylynda bir.

Órteń qansha shalsa da tausylmaidy,
Kók shalǵyny kóktemde qaular dúr-dúr.

Kók maisa — kóz jetkisiz jol jiegi,
Jasylmen jalǵasady qorǵan shegi.
Dos ketken,
Jyldar ótken —
Maisa kóktep,
Bir sezim boidy biler tamsildegi.

Sahara — keń dala, shóleit óńir (qytaisha «shamo»).

Órteń — eski shópti órtep tazartylǵan jer.

Qaular — kóktemde ósip shyǵu, kógeru (kóne túrki etistigi).

Tamsil — ańyz, mysal, eski áńgime.

 

ORMASHYLARDY KÓRGENDE

 

Dihannyń kúni bar ma bos júrerge,
Tamyzda bolmas múrsha simgirerge.
Eskektep ońtústikten tún samaly,
Sarǵayar basyn iip bidai jerge.

Áielder inaǵashpen tamaq jasap,
Balalar sháugim alyp eredi birge.
Betke alyp júmys basyn, tarta-tarta shúbap,
Atyzdaǵy kún qaqty júmyskerge.

Tabandy shoqtai qaryp jerdiń beti,
Tier kún ottai qaqtap arqa-belge.
Júmystan bilinbeidi kún ystyǵy,
Dese de úzaq sary kún qoisyn tegi.

Mendegen jarlylyǵy sorly áiel,
Balasyn tayau qoiyp álgilerge.
Oń qolmen teredi jerden masaq,
Sol qolmen sebetin ile júre.

Estiseń sonda áieldiń aitqandaryn —
Seniń de búzylady kóńiliń birge.
Aitady ol: «Salyq úshin jerin satyp,
Qalǵanyn masaq terip kún kórerge…»

Baqpasań egin salyp jibek qúrtyn,
Basqanyń tatyr nesi eńbek derge?
Óz aqysy bir jylǵy — alar úsh júz dadan,
Tausylmas, qalai shashtan piship jerge?

Dese de úyalamyn,
Jetpeidi dat —
Úmytarǵa dál búgin kórgenderdi…

Dihan — eginshi, jer óńdeushi adam.

Inaǵash — otynmen as pisiretin qarapaiym qúral (jyljymaly oshaq).

Masaq teru — kedei áielder egin oralǵan soń qalǵan dándi terip, sonymen kúneltui.

Dadan (打担) — qytaidyń salmaq ólshemi, shamamen 50–60 kg.

Atyz — suǵaru júiesi bar egin egetin úsaq bólik.

 

GÚL SATYP ALU

 

Han qalasy — kóktemniń sońǵy shaǵy,
Kóshe boilap at-arba sharq úrady.
Mudan gúldiń bazary ashylǵan kez,
Kóp jandar gúl aluǵa yntyǵady.

Túraq joq arzany men qymbatynda,
Baǵasy shoq boiynsha satylady.
SHeshegin endi jarǵan júz shoq gúldiń
Jiyrma bes top aq shaiy naq túrady.

Tóbesi biik shatyr,
Ainalasyn
Qorshaǵan sharbaq-qasha, qaltqylary.
Qúnarlap, ábden bappen ósirgen gúl —
Kóshirgende búzylmas qalpy, nári.

Saltyna ábden ainalǵan árbir úidiń,
Gúldi kórse yntyǵar gúl qúmary.
Bir qart dihan bir kúni oida-joqta
Gúl satqan bazarynyń osy aralary.

Kórdi de óńi qashyp, «úq!» dep qaldy,
Biraq búl kórinisti kim úǵady:
Bir shoq gúl — on úili orta sharuanyń
Bir jylǵy óteitindei salyq-daǵy!

Mudan (牡丹) — qytai mádenietinde bailyq pen ásemdiktiń simvoly sanalatyn pion gúli.

Aq shai (bai cha) — qytaida joǵary sapaly shaidyń túri.

Han qalasy (CHań-an) — Tan dáuirindegi astana, qazirgi Sianь qalasy.

Dihan — eginshi, kedei sharua.

 

ARYLMAS ARMAN TOLǴAUY

 

Jan edi han patshasy óńge qúmar,
Aruǵa júrttan asqan boldy yntyzar.
Tappady, kóp izdedi bir súludy,
Dáuirlep el bilegen talai jyldar.

YAń deitin el ishinde bireu boldy,
Búralǵan tal jibektei bir qyzy bar.
Attamai tabaldyryq óskendikten,
Qyzdy esh jan bilmeushi edi — el beihabar.

Tolyqsyp túrmysynan kórkem sipat,
Aruǵa bitti kórik, jan jai tabar.
Bir kúni el ishinen tańdalumen
Qasyna keldi hannyń altyn didar.

Bir kúlse jarq etkizip-aq tamaǵyn,
Júz qabaq júdeuinen sátte ashylar.
Sańlaqty han saraidyń sán aruy —
Taiyr-ai, qasynda onyń nege túrar?

 

YAń — tarihi YAń Gúifei (Yang Guifei) beinesi, Tan áuletiniń áigili súlul.

CHań-an — Tan patshalyǵynyń astanasy.

Maipon — Tan dáuirindegi astana mańynyń mekeni (qaiǵyly oqiǵa ótetin jer).

Sychuan (Suchan) — Qytaidyń ońtústik-batysyndaǵy ólke, oqiǵa soǵan jalǵasady.

Dáruish — sopy, áulie adam beinesi.

Patsha Múńlyq (Syuanь-tszun) — YAń Gúifeidiń súigen hany, tarihi túlǵa.

 

KÓMIRSHI SHAL

 

Kúngei tau tóskeiinen kómirshi shal,
Zyr júgirip, otyn ap, kómir jaǵar.
Sausaǵy kús, samaiy appaq qúdai,
Kúieden betinde áreń kóz jyltyrar.

Kómir satyp, aqshany ol ne qylady —
Qu tirliktiń lypasy, qu tamaǵy.
Kún suyta berse eken dep tileidi,
Dirdik qaǵyp úsynyp júrse-daǵy.

Tún qatty, qala syrty — túsardan qar,
Josyp izi, shońqidy dońǵalaqtar.
Ógizinen, ózinen dármen ketip,
Tań ata tústik qaqpaǵa etti ayal.

Jelip keledi eki atty — búlar kim?
Biri sary, biri aq kigenniń.
Qolynda hat, aiqailap auyzynda “ámir”,
Ai-shai joq, solǵa taman qudy ógizin.

Myń jyn kómir arbada jatyr jainap,
Ishi ashidy shal baiqús sory qainap.
Qimai da ne shara, qoldan keler —
Orda átegi saraiǵa jóneldi aidap.

Álden uaqyt arbany qaita ap shyǵyp,
Eki sharshy torǵyn shyt berdi úsynyp.
Tatymas baǵasyna alǵan joq shal,
Sonda da ógizin múiizine jiberdi ilip.

 

Kúngei tau – Ońtústik baurai (taudyń jyly, kún túsetin beti).

Orda átegi  – Sarai qyzmetshisi, kóbine evnuh (han saraiynyń bas kómekshisi).

Torǵyn shyt – Jibek matanyń qymbat túri.

Myń jyn kómir – Ejelgi qytai salmaq ólshemi (1 jinь ≈ 0,5 kg, yaǵni shamamen 500 kg kómir).

 

KÓKTEMDEGI JYANTANHU KÓLI

 

Jetim tau ǵibadathana teriskeii,
Samaldyqtyń batys jaq keń deńgeii.
SHar ainadai kilkigen tynshu kóldiń
Aspanynda búlt kóshi kólbeńdeidi.

Yntyqqan búlbúl qústar kún peiiline,
Talasady bútaqtyń kúńgeiine.
Qarlyǵashtar sarpyltań balshyq tasyp,
Jańa qonys tepti eken qandai úige.

Jasyl maisa qymtaidy at túyaǵyn,
Gúl báisheshek alady kózdiń jauyn.
Qansha kórsem, meiirim bir qanbaidy —
Kól shyǵysy kók shynarly omyrauyn.

 

Jyantanhu (蒋山湖) –  Nankin qalasy mańyndaǵy kóne kól (qazirgi Syuanьu kóli), tabiǵi súlulyǵymen áigili.

Samaldyq  -Jai soqqan jyly jel, kóktem samaly.

Kúńgei – yaǵni kún túsetin bet.

Báisheshek -erte kóktemde shyǵatyn názik gúl.

 

PIPA JYRY

 

Dariyasyn SHunyańnan shyqtym betke ap,
Tún jamylyp dosymdy úzatyp sap.
Terbelip kózdiń maida samalymen,
Sińisip qamys,
Syldyrlaidy sary japyraq.

Tústim attan,
Toqtadym jaǵaǵa kep,
Dosymdy qaiyǵyna saldym demep.
Kóterdik ryumkany,
Áitse de ony
Ánsiz, kúisiz qalaisha sińi kelmek.

Jadyratsyn jandy qaidan qúry sharap,
Kóńilsizdeu jaida ótti qoshtasu shaq.
Kósilgen kóz jetkisiz dariyanyń
Aidynda qalqidy ai domalap.

 

Tosynnan su betinen shyqty syńǵyr,
Pipadan saulady kúi — taiyljyǵan jyr.
Men úmyttym qaitudy kúige balqyp,
Ańyraiyp qaiyqta dosym da túr.

Kúi dauysy qai jaqtan?
Túrdik qúlaq,
Qandai jan shertti eken dep qoiyp súraq.
Syzylyp kep, kúi sol sát qaldy tynyp,
SHaqyruǵa dát shirkin qaidan barmaq.

Qaiyqty tayaulatyp keldik esip,
Ótindik ailauǵa bir didar nesip.
SHam jaǵyp,
SHarap qúiyp ryumkaǵa,
Túiilgen astarqandy qaita sheship.

SHaqyrdyq álsin-áldi iltipatpen,
Bir aru mine zamanda shyqty áreń.
Bir qyrynan daldalap etip jasqai,
Ústaǵan qolyndaǵy pipasymen.

Qúlaǵyn kúi sazynyń búrap qalyp,
Jibergende ishegin qaǵyp-qaǵyp,
Kúi áueni nashyna ilinbesten,
Qúiyldy tup-tura sezim aǵyp.

Ishekten zaulaǵan kúi shymyratyp,
Jaiylyp túla boiǵa dene balqyp.
Aǵytyp ómiriniń ashty sherin,
Qasirettiń sher-shemenin ketti shalqyp.

Ándetip áldeneni múńdy qabaq,
Lypidy súirik sausaq tappai taǵat.
Álde qaiǵy alyp qashyp oi shylbyryn,
Kóńildiń ne san qily múńyn shaǵyp.

Keide báseń,
SHym etip,
Keide jeńil,
Keide aryndy,
«Kempirqosaq qauys-tún» boidy úiirip,
«Alty názik» áueni qúrtady tekpir-tekpir.

Juan ishek qoparyp zildi múńdy,
Qúiyp ketse shelektep nóser syndy.
Jińishke ishek syzylar sezim shymshyp,
Aqtaryp júrektegi tereń syrdy.

Auyr-jeńil áuender úsharlasyp,
Birde kilkip,
Mamyrlap,
Birde tasyp.
Jatqandai jarq-júrq etip inju-marjan,
Altyn tabaq betinde taitalasyp.

Keide sairap túrǵandai keide búlbúl,
Tamyljyp yrǵaqtan aluan túrli.
Keide bastau suyndai bayau aqqan,
Kidiredi,
Kilkedi,
SHymyr-shymyr.

Kilkigende, kidirip, shymyr-shymyr,
Tyna qalǵan shekten shyǵyp diril.
Bir sátte kilt úzilgen, tynshu basyp,
Ún damyldap,
Óshedi kúiden shúńǵyr.

Óshken tynshu úiirip oi tizginin,
Ashyp kiltin jasyryn bir sezimniń.
Odan ármen oi balqyp, boi balbyrap,
Dybystyny jeńedi dybyssyz ún.

Kenet — shart! — jarylǵandai kúmis shólmek,
Ishinen fontan atyp, tasqyn kernep.
Dabyldap jauǵa shapqan atty qoldai,
Kúsheiip kúi tasqyny samǵaidy órlep.

Súirik sausaq sauar erip,
Úiytqi jónep,
Jibergende qaiyryp, jebep-jebep.
Bitken ishek úiilip bir ǵana inge,
Qoilady ashty áuen kúrt qúlap kep.

Oń men sol,
Su betinde támam qaiyq,
Ińjisiz kúige ǵana qúshaq jaiyp.
Tek dariya aidynynda shar ainadai,
Jaltyraidy kúzdiń aiy saǵym jaiyp.

Únsiz oi túkpirinde sál otyryp,
Saz tegin ishekke qoidy da ilip.
Ústin jóndep,
Ornynan túregeldi,
Óńine áldeqandai kirbeń kirip.

– «Men, – dedi ol, – mekenjaiym Astanadan,
CHań-annyń qyr jaǵynda edi úi-baspanam.
On úshimnen úirenip pipa sazyn,
Kúishilerden aldyma jan salmaǵam.

Bólenip shyqqanymda búldemenen,
Qalmaǵan aru meni kúndemegen.
Qúiqyljytar kúiimdi shertkenimde,
Qol qoiyp kúi atasy da úndemegen.

Astana jigitiniń múrny qanap,
Júgirip sharshy oramal tartuyn ap.
Toruyn torqa úiilip qala túǵyn,
Kúi bitkende aldy-artymdy qardai borap…»

Yrǵaqqa elti denem tóńkerilip,
Túsetin túireuish pen syrǵa úzilip.
Ermegi úshin talaidyń birge ishisip,
Omyrauyn kúilek úńkildi sharap júzip.

Kún kórmekke sol tirlik — kúlki satyp,
Jyldyrtpalap jyldardy jylǵa úzatyp.
Kúzdiń aiy, kóktemniń samalyndai,
Qairan jastyq ketti ótip aldarqatyp.

Ini ústaldy áskerge, ápke óldi,
Jyl teshegi sypyrdy alqyn óńdi.
Qúlazydy esik, súiredi qojyrap júrt,
Jas jetip, bir saudager iemdendi.

Kókeii kópsem deitin tek paidany,
Saudagerge tiyn ǵoi adam jany.
Aldyńǵy aida Fylyanǵa zytyp berdi,
Syltauratyp — sauda ǵyp shai satqaly.

Sodan beri ótkelde kúzetemin,
Qúr qaiyq, qúlazyǵan — kúzetkenim.
Túmshalaidy qaiyqty aidyn núry,
Suyq dariya tepsitip yzǵar demin.

Túnderdiń ótken kezde nebir baǵy,
Kiredi túske ómirdiń balǵyn shaǵy.
Oyanam jylap, súrtemin,
Dalap jaqqan sorly be – aiǵyz-aiǵyz jas soraby.

 

Onsyz da kúi kóńilime qúiǵanda múń,
Mynau sóz júregime saldy tútin.
Tanyman dep qalaisha jatyrqasar,
Jábirli qos sorlysy bir taǵdyrdyń.

– «Qosh aitqam Astanaǵa men de byltyr,
Qualap ornymnan jaǵa-zábir.
SHeńbektep dymqyl dene, qamyq kóńil,
Ǵaziz bas mine búgin SHunyańda júr.

Sauyǵy joq, jańa moiny joq SHunyań — shet jer,
Tappadym saz jyl boiy emge ester.
Kórkeshigim el aulaq, oipan sazda,
Tóńiregin bambuk qymtap, qamys búrker.

Erteli-kesh paqyrdyń esteitini —
SHulaǵan qús,
SHyńǵyrǵan maimyl úni.
Kóktem, jaz, kúzdiń aily túnderinde,
Tek sharappen tarqaidy qamyryǵy.

Joq emes tau áni, auyl sybyzǵysy,
Qanbaidy shúǵyl ylǵi qúlaq qúryshy.
Búgin tún óz sazyńnan taptym lázzat,
Beiistiń estilgendei kúi tynysy.

Qalasańyz,
Otyryp sál baqyt,
Berińiz taǵy da bir kúige tartyp.
«Pipa jyry» atty bir tolǵau jazyp,
Arnaiyn oi zaryǵyn sizge sarqyp».

Kóńilim meniń sózim qatty derbep,
Bir auyq qaldy qatyp, typ-tynysh túregep.
Qalt otyryp, búrady saz qúlaǵyn,
Zaulady kúi, zaulatty ún — bebeulep.

Selkeusiz, aldyńǵy úndei emes ashyq,
Qasirettiń qúidy sel qyp qúlpyn ashyp.
Dúiim júrt zarly kúimen birge egilip,
Ishitti jas, betterin únsiz basyp.

Kózinen sonsha júktiń jas búlaǵan,
Ishinde kim deseńiz kóp jylaǵan —
Jańjudyń kók kóilekti bikeshi edi,
Omyrauy sel jauǵandai boldy malman.

 

Pipa (琵琶) — Qytaidyń ejelgi tórt ishekti shertpeli aspaby. Dombyraǵa úqsaidy, biraq dóńgelek pishindi, iilip túrǵan moiny bar.
Ol kóbine áiel muzykanttar oryndaityn názik ári áserli áuendermen tanylǵan.

Ailau — ózen boiyndaǵy qaiyq toqtaityn oryn (qytaisha “泊处”).

«Kempirqosaq qauys-tún» (七彩交融调) — kóne qytai muzykalyq pьesasy. Mazmúny — túster men áuenderdiń úilesimi, kóńildiń qúbylmaly reńderin sipattaidy.

«Alty názik» (六幺调) — áigili ejelgi kúi, názik ári kúrdeli yrǵaqtardan túrady, kóbinese áiel oryndaushylar súisine tartqan.

SHunyań (Shuǐyáng, 水阳) — ejelgi qytai qalasy, qazirgi YAntszy ózeniniń boiyndaǵy Suchjou (Sujou) óńirine jaqyn jer. Bo TSzyuii osy mańǵa jer audarylǵan.

 CHań-an (长安) — ejelgi Qytaidyń astanasy (qazirgi Sianь qalasy). Tan dáuirinde mádeniet pen ónerdiń ortalyǵy bolǵan.

 Fylyan (浮梁, Fuliang) — Qytaidyń sol dáuirdegi belgili sauda qalasy, Djyansi aimaǵynda ornalasqan.
Búl qala farfor, shai jáne jibek saudasymen áigili bolǵan.

 SHunyań (水阳, Shuǐyáng) — Bo TSzyuii jer audarylǵan qala, YAntszy ózeniniń boiynda ornalasqan.

Jańju (扬州, Yangzhou) — qytaidaǵy kóne qala, Tan dáuirinde mádeniet pen sauda ortalyǵy. Áiel osy qaladan shyqqan, sondyqtan ony “Jańjudyń kók kóilekti bikeshi” dep ataidy.

Malman (malma) — su bolǵan, tolyq sulanǵan degen maǵynada. Búl — bikeshtiń kóz jasynan kóilegi malshynyp ketkenin beineleitin metafora.

Audaryp, túsinikter jazǵan Qajet Andas,

“Q-andas” aqparattyq agenttigi.

5 1 vote
Рейтинг статьи
Post Views: 11
Әбу Насыр әл-Фараби мен Конфуций философиясындағы ел билеу тәсілі
Eltaný

Ábu Nasyr ál-Farabi men Konfutsii filosofiyasyndaǵy el bileu tásili

August 31, 2026
Мемлекет тұтастығын нығайтқан Чао Цо
Eltaný

Memleket tútastyǵyn nyǵaitqan CHao TSo

August 31, 2026
Жяй ілімі
Eltaný

Jyai ilimi

August 31, 2026
Жиңди тағылымы
Eltaný

Jińdi taǵylymy

August 31, 2026
Хан әулетінің негізін қалаушы – Лю Бан
Eltaný

Han áuletiniń negizin qalaushy – Lyu Ban

August 31, 2026
ЛИ СЫ Қытайды біріктіру идеологиясының сәулетшісі
Eltaný

LI SY Qytaidy biriktiru ideologiyasynyń sáuletshisi

August 30, 2026
Subscribe
Login
Notify of
guest
guest
0 комментариев
Oldest
Newest Most Voted
Inline Feedbacks
View all comments
ӨЛКЕ ШЕЖІРЕСІН СӨЙЛЕТКЕН ҚАЛАМГЕР

ÓLKE SHEJIRESIN SÓILETKEN QALAMGER

November 9, 2026

«Бекзат өмір»: өнерге арналған еңбек

«Bekzat ómir»: ónerge arnalǵan eńbek

November 7, 2026

Өлке тарихы ұрпаққа аманат

Ölke tarihy ūrpaqqa amanat

October 23, 2026

ЖАҢА ҚАҒИДА?  «Әлеуметтік кәсіпкерлерге жаңа талаптар түсіндірілді»

JAŃA QAǴIDA: «Áleumettik kásipkerlerge jańa talaptar túsindirildi»

October 13, 2026

Жұмыспен қамту тәртібінде не өзгерді?

Júmyspen qamtu tártibinde ne ózgerdi?

October 12, 2026

Ақпараттық агенттігі

Меншік иесі: “Жетісу” өлкетанушылар орталығы” қоғамдық бірлестігі
Қазақстан Республикасы, Жетісу облысы, Талдықорған қаласы “Болашақ” шағын ауданы, 12-27

Q-Andas желілік басылымы Қазақстан Республикасы Ақпарат және коммуникация министрлігі Ақпарат комитетінде 2025 жылғы 19 наурызда тіркеліп, № KZ21VPY00115275 куәлігі берілген.

Сайт материалын пайдалану үшін редакция келісімі керек және гиперсілтеме жасау міндетті.

Тел: 8 747 706 1382
email: andas_kazhet@mail.ru

qandas.kz © 2026. Барлық авторлық құқық заңмен қорғалған.

  • qzQazaq
    • kz Қазақ
    • qz Qazaq
    • tj توتە جازۋ
    • ru Русский
    • en English
  • Basty bet
  • Ólketaný
    • Bılım
    • Densaulyq
    • Sport
    • Mádenıet
    • Eltaný
    • Qorshaǵan orta
    • Kóshi-qon
    • Ädiebet
    • Qýǵyn-súrgin
    • Şalǵai auyl
    • jartas sýretteri
    • Halyq jady
    • Tarih
    • Tulǵataný
    • Turizm
    • Jetisýdyń asıetti jerler
  • Arnaıy jobalar
    • Ekspedısııalar
    • Grant
    • Konferensııa
    • Kórmeler
    • Týrnır
  • Muraǵat
    • Andas Omaraqyn izimen
    • Aýeshan Majaıdyń jádigerleri
    • Beınefılm
    • GalereIA
    • Hatkerlik
  • Biz týraly
    • Áriptester
    • Baılanys
    • Saıt ákimshiligi
    • PDF-mūraǵat

© 2025 qandas.kz

wpDiscuz