«Alty taspa búzau tis, byljyrmai attan tús» dep ses kórseti el ishine keń taraǵan. Qamshyǵa qatysty qanatty sózder, maqal-mátelderde óte kóp. «Qamshy salym jer» – úzyndyq ólshemi, «Qamshydan qoryqqan qatyn», – tabalu, «Qamshy saldyrmaidy», – júrdek, kómpis, «Qamshy tastap ser berdi», – uáde, sheshim, «Sanyn qamshylady», – ókinish, taǵy basqada qamshyǵa qatysty maǵynaly sózder kóp. Qamshynyń da túr-túri bar alty taspa búzau tis, qyrǵyz órim, dyrau qamshy siyaqty túrleri de bar. Qamshy órudiń de ózindik joly, josyny bolǵan. Aldymen siyr terisin júmsaptyp, iin qandyryp ilep, odan jińishke taspa tilip, taspadan ár túrli órimdegi órim órip, órimdi tobylǵyǵa nemese eliktiń siraǵyna alaqandap shegelep, taspalap bekitu arqyly jasalady. Alty taspadan órilgen qamshy «Alty taspaly qamshy» delinip, eń negizgi orynda túrady. Qyrǵyz órim jińishke on alty órimnen órilgen qamshy bolyp, ol dyrau nemese ásem qamshy dep te atalady. Sondai-aq qamshynyń kúmistelgen qamshy, jez oralǵan qamshy, bylǵarymen qaptalǵan qamshy degen túrleri, attyq qamshy, tailyq qamshy, qoilyq qamshy degen baǵalary da kezdesedi. Qamshy jasaushylar osyndai qamshylardy myrzalarǵa, bai-manaptarǵa tartu etip, onyń qarymjysyna tai, taiynsha, qoi-qozy, eshki-laq alyp, tirshiligin túzep jatatyndarda bar. Keide arnaiy tapsyryspen de qamshy óretinder bar. Olar kóbinshe joryqta, soǵysta, myrzalyqta istetiledi. Halqymyz qamshyny qatty qasterleidi, kez kelgen jerge tastamaidy. Keregeniń basyna nemese adalbaqanǵa ilip qoiyp, oǵan úidegi azamattyń er-túrmanyn qatar qoyady. Alaida, Jansarbai Últaraq úly qamshyny emdeu isine paidalanaǵan adamdardyń biri desek artyq aitqandyq bolmaidy.
Jansarbai Últaraq úly bir jyldary eldi auyr shyǵynǵa úshyratqan súzekti, bezgekti óziniń eske emdeu tájiribesimen tabysty emdep jazady. Ol kisini júrt úide otyrǵyzbaityn, emshini attan túsirmeitin. Tek Kúnes halqy emes, Nylqy, Toǵyztaru syndy alys jerlerge de alyp ketetin. Ol kisi taǵy da Qazaqstannan kelgen bilimdi Sálaqi degen oqymysty tatar tanystyrǵan ishki reseiden oqyǵan úlken bilimdi, tájiribeli dáriger Aliev degen adamdy auylyna shaqyryp eruletip, qos ǵúlama tájiribe almasyp, túrli aurudy, ony emdeudyń jolyn talqylap, pikir almasyp, biligin arttyryp otyrady. Osy auylda baqsy, emshi atalǵan Máshi, Saqal, Bátima qatarly emkóster bolypty. Jansekeńniń búdan basqa qasietti saryala qamshysy men aq sáldesi bolushy edi. Tolǵaǵy auyr bolyp, bosana almai jatqan júkti áielder men bala joldasy túspegen áielderdiń ishine dem salyp, qamshymen bir syipasa dereu aman-esen bosanyp, bala joldasy qalypty túsetin. Jansekeń basqa emkostikke de jettik edi. ‹‹Auruda shanshu, sózde qańqu jaman›› degendei, ol kisi óne-boidy qúrystyra ústaǵan qatty shanshuardy da sol qamshysymen úryp, dem salyp úzip jazatyn. Jeri shalǵai nemese qoly bosamai qalyp, shaqyrǵan jerge ózi bara almasa, sol eki qasietti zatynyń birin berip jiberip, bosandyrady eken. Qasietti Janseken turaly júrt arasynda taralǵan «SHaitan soqqan» degen ańyz áńgime bar. Jastau kezi bolsa kerek, túiege minip qalyń qoi, eshkisin betkeige qaptatyp órgizip kele jatsa súikimdi bir kishkene aq laq aqsańdap qoiǵa ilese almaidy:
– Januarǵa ne boldy eken, – dep jany ashyp, túiesin shógerip, aldyna úńgerip alady.Az júrgen soń erkek pe úrǵashy ma eken, – dep astyn ústap kórmekshi bolsa, laqqa til bitip:
– Qolyń toldy ma ? – depti.
– Á, pátshaǵar, sheshek ekensiń ǵoi, – dep laqtyń aidarynan alyp tobylǵy sapty sary ala qamshysymen jatyp kep sabapty. Qamshy ótken saitan tóbesindegi teńgesin tastap berip :
– Balańnyń balasynyń, barlyq úrpaqtaryńnyń mańyna jolamai, – dep zarlap zytyp berpti.
Búl árine adamnyń nanǵysy kelmeitin ańyz ispetti bolǵanymen, senuge bolatyn da shyndyq. Jansarbaidyń osy saray ala qamshysy kenjesi Omaraqynnyń enshisine tiip, búginde sonyń úrpaqtarynyń qolynda saqtauly. Bertin jyldary da qamshynyń qasietin biletin adamdar jii-jii kelip, úshyqtalyp, abal-shaǵasy auyrsa qamshymen úshyqtap, dem salyp túrady.
https://kazneb.kz/kk/catalogue/view/1657755
Q-Andas aqparat











