Kúnes óńiriniń ár túsynan syrly tarihtyń ishke búkken syryn odan ary jasyryp, qúpiyasyn ashpai túrǵan symtastarda jii úshyraidy. Aitalyq, Kúnes óńiriniń shyǵys soltústigindegi SHet Merki men Orta merki ózeniniń aralyǵyndaǵy tau jotasynda biiktii 270 sm, ár betiniń jalpaqtyǵy 30-35 sm-den asatyn, tórt qyrlap jonylyp, jerge tik ornatylǵan symtas bar. Bú óńir osy tastyń qúrmetimen Symtas atalyp ketken. Osyndai symtastar batysqa qarai bir túzudiń boiymen 20-30 shaqyrym aralyqqa ornatylyp otyrǵan. Mysaly, Báigetóbe, Tayasu, Qaraǵaily sudyń qúiǵany degen jerlerde de bar. Ókinishke orai, kommunalasu kezinde (1958-1959), másdeni tóńkeris mezgilinde (1966-1976) búl symtastardy qoparyp nemese orynnan puysytyyp tastaǵan. Bir qyzyǵy keiingi kezderi Kúnes óńirinde ótken dabyraly astarda berilgen atbeigesinde attar Qaraǵailysudyń qúiǵanyndaǵy symtastyń janynan shauyp, Baigetóbedegi symtastyń mańyna deiin deiin barǵan. Symtastyń (jer atauy)boiynda qonaqasy berilip kelgen. Búlda bir qyzyq jaǵdai retinde qabyldauǵa bolatyn shyǵar.
1935 jyly 7 aida Táńirberdi Soltangeldi ruynyń bolysy Estemes ajy Esenúlynyń asy Kúnes Narattyń Kókózek ósteńiniń kómeiinde ótkiziledi. Oǵan 100 úi tigiledi. Ár úidiń ieleri kútushi bolyp birge keledi. Asqa eki ai búryn sauyn hat taratylyp, Iledegi Qyzai eli túgel habarlanady. Búratala SHahar múńǵúldary men Júldyz torǵauyty qosa shaqyrlady. Báigege 500 at aidalady. Atty Qaraǵaily sudyń qúiǵannan qoya berip, Báige tóbeden tosyp alady. Aldyńǵy at Soqyrtánik qara Kerimbektiń qara qasqa aty bolyp 100 jylqy, ekinshi at Estemestiń aqqúla aty bolyp 80 jylqy syilyq alady, taǵy da 40 atqa báige beriledi.
Osynyń ózin búgin men ótkenniń arasyndaǵy úlken bailanystyń belgisi demeske sharań joq.
Ókinishke orai 1968 jyly mádeni tóńkerisi túsynda Báigetóbedegi symtasty tyń ashyp, egin egu degen maqsatpen ornynan auystyru júmysy qolǵa alynady. Sol júmysqa sol jyldary basyna qalpaq kiim, ózgertude júrgen ákem Omaraqyn, Ábdolla baluan, Túrsynáli, Áuelhan siyaqty bizdiń auyldyń adamdary da tartylady.
Ákemniń aituynsha:
– Basynda Symtasty ornynan alyp tastauǵa júregimiz daualamai, batylymyz jetpedi. Aruaqtan qoryqtyq. Biraq búiryq berilip, tóbeńde qyzyl qorǵaushylar dikeńdep túrǵan soń ishtei táńirge siyndyqta júmysqa kiristik. Bir baiqaǵanym. Symtas óte berik ornalastyrylǵan eken. Aldymen ainalasyn auyqmdy etip qazyp, eń astyna osy óńirden kezdestirmeitin jarqyshaq tastarmen bekemdepti. Sosyn tasty qoiyp, ony úsh qabat etip, toltyrǵan. Birinshi qabaty kerish topyraqty sary tústi úsaq shaqyl tastar tóselgen, odan keiin ózen boiyndaǵy kóktemgi su tasqynyna kiein qaiyrlap qalatyn taza qúmdy toltyrǵan, jer betine jaqyndaǵan jerine taudyń qara topyraǵy tóselgen. Tasty qoparyp, ony orynynan alys tastaǵan soń qaita jauyp tastadyq. Osy qairaq tas sol symtastyń eń tómengi qabatyna tóselgen tastardan shaǵyp alyp edim, – dep aityp otyratyn.
Ákem kózi tirisinde báki, pyshaq, balta, shottaryn osy qairaqtaspen ǵana qairaityn. Sol kezde kúbirlep, táńirisine syiynyp otyratynyn da baiqan qalushy edik.
Jádiger búginde Andas otbasy qorynda saqtauly túr.
Tarih talǵarynda [Mátin] : (Tarihi zertteuler, esse, maqalalar) / A. Omaraqyn- Taldyqorǵan : [b. j.] , 2022.– 500 dana . – ISBN 978-601-7865-39-9, ISBN 978
https://kazneb.kz/ru/bookView/view?brId=1657755&simple=true#
jalǵasy bar…
