كۇنەس ءوڭىرىنىڭ ءار تۇسىنان سىرلى تاريحتىڭ ىشكە بۇككەن سىرىن ودان ارى جاسىرىپ، قۇپياسىن اشپاي تۇرعان سىمتاستاردا ءجيى ۇشىرايدى. ايتالىق، كۇنەس ءوڭىرىنىڭ شىعىس سولتۇستىگىندەگى شەت مەركى مەن ورتا مەركى وزەنىنىڭ ارالىعىنداعى تاۋ جوتاسىندا بيىكتىى 270 سم، ءار بەتىنىڭ جالپاقتىعى 30-35 سم-دەن اساتىن، ءتورت قىرلاپ جونىلىپ، جەرگە تىك ورناتىلعان سىمتاس بار. بۇ ءوڭىر وسى تاستىڭ قۇرمەتىمەن سىمتاس اتالىپ كەتكەن. وسىنداي سىمتاستار باتىسقا قاراي ءبىر ءتۇزۋدىڭ بويىمەن 20-30 شاقىرىم ارالىققا ورناتىلىپ وتىرعان. مىسالى، بايگەتوبە، تاياسۋ، قاراعايلى سۋدىڭ قۇيعانى دەگەن جەرلەردە دە بار. وكىنىشكە وراي، كوممۋنالاسۋ كەزىندە (1958-1959)، ماسدەني توڭكەرىس مەزگىلىندە (1966-1976) بۇل سىمتاستاردى قوپارىپ نەمەسە ورىننان پۋىسىتىىپ تاستاعان. ءبىر قىزىعى كەيىنگى كەزدەرى كۇنەس وڭىرىندە وتكەن دابىرالى استاردا بەرىلگەن اتبەيگەسىندە اتتار قاراعايلىسۋدىڭ قۇيعانىنداعى سىمتاستىڭ جانىنان شاۋىپ، بايگەتوبەدەگى سىمتاستىڭ ماڭىنا دەيىن دەيىن بارعان. سىمتاستىڭ (جەر اتاۋى)بويىندا قوناقاسى بەرىلىپ كەلگەن. بۇلدا ءبىر قىزىق جاعداي رەتىندە قابىلداۋعا بولاتىن شىعار.
1935 جىلى 7 ايدا تاڭىربەردى سولتانگەلدى رۋىنىڭ بولىسى ەستەمەس اجى ەسەنۇلىنىڭ اسى كۇنەس ناراتتىڭ كوكوزەك وستەڭىنىڭ كومەيىندە وتكىزىلەدى. وعان 100 ءۇي تىگىلەدى. ءار ءۇيدىڭ يەلەرى كۇتۋشى بولىپ بىرگە كەلەدى. اسقا ەكى اي بۇرىن ساۋىن حات تاراتىلىپ، ىلەدەگى قىزاي ەلى تۇگەل حابارلانادى. بۇراتالا شاحار مۇڭعۇلدارى مەن جۇلدىز تورعاۋىتى قوسا شاقىرلادى. بايگەگە 500 ات ايدالادى. اتتى قاراعايلى سۋدىڭ قۇيعاننان قويا بەرىپ، بايگە توبەدەن توسىپ الادى. الدىڭعى ات سوقىرتانىك قارا كەرىمبەكتىڭ قارا قاسقا اتى بولىپ 100 جىلقى، ەكىنشى ات ەستەمەستىڭ اققۇلا اتى بولىپ 80 جىلقى سىيلىق الادى، تاعى دا 40 اتقا بايگە بەرىلەدى.
وسىنىڭ ءوزىن بۇگىن مەن وتكەننىڭ اراسىنداعى ۇلكەن بايلانىستىڭ بەلگىسى دەمەسكە شاراڭ جوق.
وكىنىشكە وراي 1968 جىلى مادەني توڭكەرىسى تۇسىندا بايگەتوبەدەگى سىمتاستى تىڭ اشىپ، ەگىن ەگۋ دەگەن ماقساتپەن ورنىنان اۋىستىرۋ جۇمىسى قولعا الىنادى. سول جۇمىسقا سول جىلدارى باسىنا قالپاق كيىم، وزگەرتۋدە جۇرگەن اكەم وماراقىن، ءابدوللا بالۋان، ءتۇرسىنالى، اۋەلحان سياقتى ءبىزدىڭ اۋىلدىڭ ادامدارى دا تارتىلادى.
اكەمنىڭ ايتۋىنشا:
– باسىندا سىمتاستى ورنىنان الىپ تاستاۋعا جۇرەگىمىز داۋالاماي، باتىلىمىز جەتپەدى. ارۋاقتان قورىقتىق. بىراق بۇيرىق بەرىلىپ، توبەڭدە قىزىل قورعاۋشىلار دىكەڭدەپ تۇرعان سوڭ ىشتەي تاڭىرگە سيىندىقتا جۇمىسقا كىرىستىك. ءبىر بايقاعانىم. سىمتاس وتە بەرىك ورنالاستىرىلعان ەكەن. الدىمەن اينالاسىن اۋىقمدى ەتىپ قازىپ، ەڭ استىنا وسى وڭىردەن كەزدەستىرمەيتىن جارقىشاق تاستارمەن بەكەمدەپتى. سوسىن تاستى قويىپ، ونى ءۇش قابات ەتىپ، تولتىرعان. ءبىرىنشى قاباتى كەرىش توپىراقتى سارى ءتۇستى ۇساق شاقىل تاستار توسەلگەن، ودان كەيىن وزەن بويىنداعى كوكتەمگى سۋ تاسقىنىنا كيەىن قايىرلاپ قالاتىن تازا قۇمدى تولتىرعان، جەر بەتىنە جاقىنداعان جەرىنە تاۋدىڭ قارا توپىراعى توسەلگەن. تاستى قوپارىپ، ونى ورىنىنان الىس تاستاعان سوڭ قايتا جاۋىپ تاستادىق. وسى قايراق تاس سول سىمتاستىڭ ەڭ تومەنگى قاباتىنا توسەلگەن تاستاردان شاعىپ الىپ ەدىم، – دەپ ايتىپ وتىراتىن.
اكەم كوزى تىرىسىندە باكى، پىشاق، بالتا، شوتتارىن وسى قايراقتاسپەن عانا قايرايتىن. سول كەزدە كۇبىرلەپ، تاڭىرىسىنە سىيىنىپ وتىراتىنىن دا بايقان قالۋشى ەدىك.
جادىگەر بۇگىندە انداس وتباسى قورىندا ساقتاۋلى تۇر.
تاريح تالعارىندا [ءماتىن] : (تاريحي زەرتتەۋلەر، ەسسە، ماقالالار) / ا. وماراقىن- تالدىقورعان : [ب. ج.] ، 2022.– 500 دانا . – ISBN 978-601-7865-39-9، ISBN 978
https://kazneb.kz/ru/bookView/view?brId=1657755&simple=true#
جالعاسى بار…
