Halqymyzdyń basynan keshken auyrpalyqtyń biri – Stalindik jazalau, qysym kórsetu túsyndaǵy náubet ekeni qazir ashyq aitylyp, onyń sebep-saldary keńinen qozǵaluda. Sayasi qysymshylyq Qazaq avtonomiyalyq Respublikasyna qatal túrde 1925 jyldyń qyrkúieginde F.Goloshekinniń ólkelik BKP(b) birinshi hatshysy bolyp keluinen bastau alady. Búl jyldarda Almaty jeke oblys bolatyn. Kirov audany Qaratal audanymen birigip, audannyń ortalyǵy Úshtóbe bolǵan. Qaratal audany birinshi hatshysy SH .Qúdamanov boldy.
Áuelbek Óserbaev pen SHegen Qúdamanov Múqanshy auyldyq Keńesi Oraz újymsharyna (qazirgi Nádirizbek) keledi. Basqarma bastyǵy Núsipov Káribai Jasybaiúly bolatyn. Tús mezgilinde Káribai jekemenshik qara qoiyn soiyp, as berdi. Biraq ol kezde jekemenshik maldy da soyuǵa rúqsat joq eken. Qara qoi basyna pále bolyp, «halyq jauy» atandyryp, quǵynǵa úshyrap, sottalyp kete beredi. «Azaly kitaptyń» 203-shi betinde bylai dep jazylǵan eken:
«Nusupov Karibai, rod. 1908 g. v aule Mukanchi, Karatalьskogo raiona, Taldykorganskoi obl., kazah. Predsedatelь kolhoza «Oraz», osujden tr. UNKVD Almatinskoi obl. 09.02.1938 g. post, 58 k vysshei mere nakazaniya, rasstrelyan 14.02.1938 g. Reabilitirovan zaklyucheniem prokuratury Taldykorganskoi obl. 29.08.1958 g.
Nusupbaev Oksykbai Jasybaevich, rod. 1903 g. v aule Mukanchi Karatalьskogo raiona, Taldykorganskoi obl. Kazah. Zav. Ovtsevodcheskoi fermoi k-za «Burgan» osujden tr. UNKVD Almatinskoi obl. 09.02.1938 g. Po st. 58-10 k vysshei mere nakazaniya. Rasstrelyan 14.02.1938 g. Reabilitirovan zaklyucheniem prokuratury Taldykorganskoi obl. 1989 g».
Men, Jasybaev Tóleuhan, bauyrlarymdy joqtap 1959 jyly jeltoqsanda: «Predsedatelyu otdela KGB pri Sovete Ministrov SSSR tov. Semichastnomu», – dep hat joldadym. Oǵan tómendegidei jauap keldi.
«Gr. Jasybaevu T.
Postupivshee k nam vashe zayavlenie o sudьbe rodstvennikov Nusupova Karibaya i Nusupbaeva Oksukbaya napravleno na rassmotreie v KGB Kazahskoi SSR (gor. Alma-Ata).
Sotrudnik otdela KGB Pri Sovete Ministrov SSSR.
«31» dekabrya 1959 g. TK 1419».
Habardy alysymen Almaty qalasyna QK bastyǵy, general-maior Arystanbekovke hat joldadym.
1960 jyly nauryzda QK-niń ókili maǵan resmi túrde keldi. Auyzsha maǵan aitqan sózi: «Nusupov Káribai, 1942 jyly lagerьde júrgende ókpesine suyq tiip, ókpe nauqasynan óldi. Al Nusupbaev Óksikbai 1943 jyly miyna qan ketip, lagerьde júrgende óld», – dedi. Osy habardy estigen soń túryp bara jatyr edim, esikke jaqyndaǵanda «Tóleuhan, toqta, myna aqtau qaǵazy kerek bolar», – dedi.
Onda: «st. Koksu Kirovskogo raiona, Alma-Atinskoi oblasti, uchilishe mehanizatorov selьskogo hozyaistva №17, kursantu Jasybaevu Toleuhanu. Interesuyushii vas Nusupov Karibai 1908 goda rojdeniya, urojenets Karatalьskogo raiona Alma-Atinskoi oblasti, reabilitirovan postanovleniem prezidiuma byvshego Taldykurganskogo obl. suda ot 29 avgusta, 1958 goda, kak neobasnovanno osujdennyi v 1938 godu.
Nusupbaev Oksukbai po nashim dannym osujdennym ne znachitchya. Vozmojno vy iskazili ego familiyu i imya, a poetomu proshu vas soobshitь bolee tochnee i podrobnye dannye o nem, posle chego budut prinyatь mery proverki ego dela.
Nachalьnik otdela KGB pri SM KSSR.
«25» marta 1960 g. (Povyagin) g. Alma-Ata, 3/614».
Núsipbaev Óksikbaidyń «Ne znachitsya» deuiniń sebebi, Núsipov Kádirbaidy 1938 jyly túnde alyp ketkende artynan izdep Úshtóbe qalasyna baryp, qaqpashy militsiya esikti ashyp, kameranyń ishine iterip jiberedi de syrtynan qúlyp salady. Sonymen, eshbir sottyń sheshiminsiz birge aidalyp kete beredi. Meniń anam Jasybaeva Makira SHeńgelbaiqyzy maǵan ayaǵy auyr kezi eken. Soǵan qaramastan Úshtóbege kelip, eski vagondarǵa tiep jatqanda azyq salynǵan dorbany laqtyryp qala beredi. Bauyrlarymyzdy biz úzaq kúttik. Birde Magadanda, birde Sibirde eken dep estitinbiz. NKVD eldiń «sút betine shyǵar qaimaǵy» degenderin bir sypyryp aldy. Búlardyń kóbisi bayaǵyda kontrrevolyutsiyaǵa qarsy myqtap kúresken naǵyz adal adamdar bolatyn.
Aqiqatty bas kózimen kórmeidi, aqyl kózimen kóredi. Stalinde ar-ojdan, ynsap, ádilet, meiirim bolǵanda quǵyn-súrginge úshyratyp, halyqty qyrmas edi. Qazirgi myna zamanda elimiz tynysh, búgingi úrpaq biz kórgen náubetti kórmesin. Jazyqsyz japa shekkenderdi el esinde saqtau sharalary kóp bolsa eken.
Tóleuhan JASYBAEV,
Qaz SSR kásiptik-tehnikalyq bilim beru júiesiniń qúrmetti ústazy, III dárejeli Dańq ordeniniń iegeri. Kóksu audany. «Jetisu». 29.05.2012 jyl.
Eskertu:
- Núsipbaidyń balasy Jasybai, sondyqtan Núsipbaev Óksikbai Jasybaiúly dep jazylady.
- Núsipov Káribai. Núsip – Núsipbaidyń inisi. Káribaidy inisine (Núsipke) segiz jasynda bergizedi. Óksikbai da, Káribai da Jasybaidyń balalary.
Jariyalandy Qaraman Q. Qaratal aqtańdaǵy: tarihi-tanymdyqkitap -Almaty: «Toǵanai T». 2015. -240 b. -142–144 b.
