Q-Andas
No Result
View All Result
  • Basty bet
  • Ólketaný
    • Bılım
    • Densaulyq
    • Sport
    • Mádenıet
    • Eltaný
    • Qorshaǵan orta
    • Kóshi-qon
    • Ädiebet
    • Qýǵyn-súrgin
    • Şalǵai auyl
    • jartas sýretteri
    • Halyq jady
    • Tarih
    • Tulǵataný
    • Turizm
    • Jetisýdyń asıetti jerler
  • Arnaıy jobalar
    • Ekspedısııalar
    • Grant
    • Konferensııa
    • Kórmeler
    • Týrnır
  • Muraǵat
    • Andas Omaraqyn izimen
    • Aýeshan Majaıdyń jádigerleri
    • Beınefılm
    • GalereIA
    • Hatkerlik
  • Biz týraly
    • Áriptester
    • Baılanys
    • Saıt ákimshiligi
    • PDF-mūraǵat
kz Қазақ qz Qazaq tj توتە جازۋ ru Русский en English
Q-Andas
  • Basty bet
  • Ólketaný
    • Bılım
    • Densaulyq
    • Sport
    • Mádenıet
    • Eltaný
    • Qorshaǵan orta
    • Kóshi-qon
    • Ädiebet
    • Qýǵyn-súrgin
    • Şalǵai auyl
    • jartas sýretteri
    • Halyq jady
    • Tarih
    • Tulǵataný
    • Turizm
    • Jetisýdyń asıetti jerler
  • Arnaıy jobalar
    • Ekspedısııalar
    • Grant
    • Konferensııa
    • Kórmeler
    • Týrnır
  • Muraǵat
    • Andas Omaraqyn izimen
    • Aýeshan Majaıdyń jádigerleri
    • Beınefılm
    • GalereIA
    • Hatkerlik
  • Biz týraly
    • Áriptester
    • Baılanys
    • Saıt ákimshiligi
    • PDF-mūraǵat
No Result
View All Result
Q-Andas
No Result
View All Result
Basty bet Ólketaný Tulǵataný

Túrlymbet sheshen

Тұрлымбет шешен Талдықорған қаласы, Еңбек ауылының қарсы бетіндегі зиратқа жерденген.

admin
2025/11/14
Tulǵataný
0
Тұрлымбет шешен

Túrlymbet Bekenúly Myrzanyń Aman atasynyń Qojanazar áuletinen taraidy. Ataqonysy Qaratal audanynyń qonysy.

Túrlymbet jasynan óte pysyq, aqyldy, tapqyr, ailaker bolyp ósedi. Ol ailap, jyldar alys-jaqyn elderdi aralap, júrt arasyndaǵy bedeldi adamdarmen joldas bolǵan. Tauyp kelgen mal-dúniesin aǵaiyndaryna bólip berip otyrǵan. Túrlymbettiń ákesi kedei, momyn adam bolypty. Búl jaily Qalqa Japsarbaevtyń «Túrlymbet turaly ańyz» dastanynda:

Qalypty ajal jetip, Sadben ólip,

Artynda tiri qalǵan tórt úly erip.

Bekenniń ózi kedei, jalǵyz atty,

Basyna ákesiniń barǵysh bopty.

Moldanyń sauap degen tiline erip,

Molasy auylynyń tústik jerde.

Júma saiyn oqidy Qúran kelip,

Ákesine qaitady tamaq berip.

Astyndaǵy jalǵyz atyn jauyr qyldy,

SHaruaǵa qaramastan kóńil bólip.

Almaidy qatyn-bala aitqan tilin,

Bolǵan soń óz qolynda tolyq erik.

Ákemniń eńbek kúshin aitaiyn dep,

Bekenge osyndai bir bitti jelik.

Túrlymbet on úsh jasta sol uaqytta,

Aitady ákesine aqyl berip:

  • Qúr beker jalǵyz atty sandaltqansha,

Onan da tirshilikti biz izdelik.

Aitaiyn bir auyz sóz, tyńda aǵa,

Ol kisi sizge – áke, bizge – baba.

Jazǵanda kelgen adam ketip jatyr,

Qúdaidyń qúdiretine bar ma shara?

Mynau el egin saldy tirlik etip,

Onan da sharuańyzǵa áke, qara.

Bar malyń – jalǵyz atyń astyńdaǵy,

Baiqashy, basqa mal joq bizde jáne.

Adamǵa tamaq-kiim birdei kerek,

Abailap jan-jaǵyna birdei qara.

El qazir istep jatyr tirshilik qyp,

Asyrar sizde de bar qatyn-bala.

Ólgennen habar alyp kelgen bar ma?

Ásheiin múnyń bári salt pen sana.

Moldanyń násihaty jai bir sóz ǵoi,

Múnyń da ayaq jaǵyn baiqap qara.

Adamnyń dosynan da dúshpany kóp,

Búite berseń kóringen qylar taba.

Bermediń jalǵyz atqa bir kún tynym,

Oipyrym-ai, qaida ketken sizdiń sana, – delinedi.

Ákesi Beken balanyń tilin almai Sadbenniń tústik jerdegi ziratyna júma saiyn baryp, Qúran baǵyshtap, kóp uaqytyn qúlshylyqqa berip, sharuasyn shatqayaqtatyp alady. Túrlymbet ákesiniń osy isin toqtatpaq bolyp, qúlyq qúrastyryp, aruaq bolyp jasanyp, aqyry ákesin osy joldan qaitarady. Dastanda:

Úiinen keshke taman bala shyqty,

Kúndigin sheshesiniń ala shyqty.

Ár jerin aqyretshe  buu úshin,

Bir ine, bir shumaq jip ala shyqty.

Bir elge qasyndaǵy bala qondy,

Oilaǵan oiyndaǵy qúlyq shyqty.

Júgirip ertemenen mola baryp,

Oiylǵan bir múrdege bala búqty.

Molany endi qaityp kórmestei ǵyp,

Osylai ákesine qúlyq qypty.

 

Molada búǵyp jatyr jalǵyz bala,

Mańynda el joq, júrt joq japan dala.

Tústi de kók sholaqty túsai salyp,

Oqydy Beken qúran kele sala.

«Alǵandu…qúlaǵuzy… qúlqu Alla,..»

Oqydy qiraǵattap neshe para.

Júiriktei jeke shapqan degen osy,

Bop otyr zor ǵúlama – jeke dara.

Beiishke qolymenen shyǵarǵandai,

Qúrandy oqyp otyr neshe sala.

Molaǵa dúǵa oqyp bop kózin saldy,

Páleni súiretilgen kózi shaldy.

Topyraq ústi-basy, súrqy jaman,

Qúrandy endi oqudyń jóni qaldy.

 

  • Iá, qozym, babań saǵan riza, – dep,

Moladan shyǵa sala aiǵai saldy.

  • Kelesiń júma kúndi qaza qylmai,

Riza bop júremin, balam, saǵan.

Artymda úsh-tórt kúshik qalyp edi,

Balamnyń senen basqa bári de aman.

Kelmeidi ózge balam mańaiyma,

Istediń kóp jaqsylyq, balam, maǵan.

Jalǵyzdyq adamzatqa qiyn eken,

Bolmasa aǵa-jeńgeń, qatyn-balań.

Búl jerde jalǵyz ózim júre almadym,

Ózińdi endi, balam, qasyma alam.

Degenmen boldy birdei basyńdy alam.

 

Júrmeitin búryn Beken kótin qysyp,

Qúdaishyl, shariǵatshyl ózi pysyq.

Ákesi kelesiń dep shaqyrǵanda,

Jiberdi qoryqqanynan qúsyp-qúsyp.

Qarasa esin jiip kesh bop qapty,

Ornynan zorǵa túrdy úsh úmtylyp.

Máńgire kók sholaqqa minip alyp,

Jóneldi «Á, qúdailap..» jolǵa túsip.

Júre almai kele jatyr esi auyp,

Tepeńdep kók sholaqpen tynbai shauyp.

Keledi záresi úshyp jylap-syqtap,

Qai kúni ajal bar dep qylyp qauip.

Ketem dep búl dúnieden armanda bop,

Jylaidy jas baladai auyq-auyq.

Júre almai at ústinde talmausyrap,

Auylyn alla-azarmen aldy tauyp.

Bekenniń túsin kórip shoshyp qaldy,

Dalada otyrǵan el malyn sauyp.

Mine, osylai ákesin  betinen qaitarǵan bala Túrlymbet eseie kele eldiń múńyn joqtaityn, azulymen alysyp, jemenqormen beldesken azamatqa ainalady.

Túrlymbet jiyrma birge jasy jetti,

Túlkidei túrlenedi, jalǵanda epti.

Keide adam, keide peri, keide saityn,

Istep júr qúlyqpenen talai kepti.

Ne tóre, neler bidi, neler sarań,

Bildirmei sonyń bárin eptep «jepti», – dep jyrlaidy dastanda.

Túrlymbet oń-solyn tanyp, ábden pisip-jetilgen túsynda alys-jaqyn elderdi aralap, olardyń túrmysy men tirshiligin, ómir súru salty men dástúrin bilu maqsatynda aǵaiyny Qoshqar men Mánbet, Súgir men Baiseiitti ertip, Saryarqany aralauǵa shyǵady.  Dastanda:

… Osymen arasynda kóp jyl ótti,

Túrekeń jiyrma toǵyz jasqa jetti.

Bir kúnde toqsan toǵyz qúbylady,

Ónerpaz adamzatta bolǵan epti.

Keide áiel, keide peri, keide molda,

Talaidy amalmenen aldap jitti.

Qasyna úsh-tórt táuir joldas ertip,

Baruǵa Saryarqaǵa kóńili ketti.

Aralap el jarlysyn kóru úshin,

Kóńiline osyndai bir aqyl kepti.

 

SHaqyrtyp Qoshqar menen Mámbetti aldy,

Súgirmen, Baiseiitke habar saldy.

Baraiyq at óksitip alys jaqqa,

Ot basy torymai-aq kepsir, shaldy.

Qaratau atajúrtyn tegis kórdim,

Kórmegen Saryarqanyń eli qalai.

Saryarqa jeli júpar, jeri jibek,

Airyqsha Saryarqanyń eli maldy.

Dám tattym Edil, Jaiyq talai jerden,

Kórmegen Saryarqanyń eli qaldy.

Tórt batyr búl nietti qalai deisiń,

Sol elge júrsem degen kóńilim bar-dy…

Sol saparynda Orta júzdiń talai súltany, biimen kezdesip, óziniń tapqyrlyǵy arqyly el namysy talqyǵa túsken kezderde Jalaiyr eliniń dańqyn aspandatady. Sol saparynda ataqty Beksúltan tóreni súrindirip, taǵy da ataǵyn aspandatady.  «Túrlymbet turaly ańyz» dastanynda Túrlymbettiń Úly júzdiń ataqty bii Sary bidi qalai jeńgeni turaly da aitylady.

Bes-on jyl arasynda taǵy da ótti,

Istedi oiǵa kelgen talai gápti.

Búl-daǵy dúnie quǵan bir qu túlki,

Qúlyǵymen kótergen talai júkti.

Timeidi kedei menen kembaǵalǵa,

Jemdedi qoja-molda, bi men bekti.

Bar ma dep jeter jerde bi men shora,

Túrekeń tóńirekke qúlaq tikti.

Sary úisin, Sary bidi kórgen adam,

Ári ádil, ári deidi eken tekti.

 

… Ózi Sary bolǵaly

Múndai qonaq kórmedi.

Múnan búryn Saryny

Joq edi eshkim jeńbegen.

  • Negizi qai el bolady,

Jónińdi aityp ber, – dedi.

  • Ruymdy súrasań –

Jalaiyr degen el, – dedi.

  • Jalaiyr bolsań, batyrym,

Túrlymbetpisiń sen, – dedi.

  • Jalaiyrdyń ishinde

Ruym myrza álike

Qojanazar balasy

Túrlymbetpin men, – dedi.

  • Toqtat, batyr, sózińdi,

Syrtyńnan qu dep estisem,

Kózim kórdi ózińdi.

Men jeńildim, sen jeńdiń!

Sózińniń bári jón, – dedi.

Sary úisindegi Sary bi

Adamzattyń shesheni

Belgili bidiń bireui

Úisindegi kósheli.

Men jeńildim, sen jeńdiń,

Túrlymbet batyr desedi…

Túrlymbet 63 jasqa qaraǵan shaǵynda sozylmaly nauqastan táuir bola almai qaitys bolady.

… Túrlymbet aty shyǵypty,

Aqyl-aila ónermen.

Sol auyrǵan nauqastan,

Alpys úsh jasta jónelgen.

Artynda qalǵan úrpaǵy,

Órkendep, ósip kógergen.

Túrlymbettiń búl sózi –

Ertegi bolyp bir kúnde

El auzynda júretin.

Qulyq-amal, ónersiz,

Ótkizbepti tirlikti.

Ómiriniń minótin,

Kórden-kórge júgirtti.

Tolyqsyp jatqan bai kórse,

Qyzyl altai túlkidei,

Qydyrly oidym sai kórse,

Osymenen toqtattym.

Jaza bersem áli de,

Aitylmai qalǵan sózi kóp,

Estigen adam kúletin.

Úsh ǵasyrdai bolypty

Sol Túrlymbet ólgeli.

Baspaǵa baryp beruge,

Kezi múnyń kelmedi.

Áńgime bolyp júrushi ed,

Istegen júmys órnegi.

Kezi endi kelgende –

Qalaisha múny bermedi.

Qisynsyz bolsa sókpeńder,

Osy boldy Qalqanyń –

Tiliniń kúshi kelgeni, – dep Túrlymbet sheshenniń ómirin órnektegen dastan ayaqtalady. Onyń artynda on úly qalyp, búginde ónip-ósip, olardyń arasynan júrt qalauyna bólengen talai azamat shyqty. Túrlymbet sheshendik ónerge jetik, auyzdyǵa sóz bermegen áigili dilmar bolǵany belgili. Túrlymbet sheshen Taldyqorǵan qalasy, Eńbek auylynyń irgesindegi ziratta jatyr. Úrpaqtary 1990 jyly jatqan jerine belgitas qoiyǵanmen, onyń ainalasyn abattandyryp, ary-beri ótken júrginshiler táu etip attanatyn jerge ainaldyru – búgingi úrpaqtyń iyǵynda júkteler paryz dep bilem. Ókinishke orai, onyń qaǵytpalary el arasynda taralyp júrgenimen, áli kúnge jinaqtalǵan joq. Búl aldaǵy kúnniń enshisinde.

Qajet Andas,

«Q-andas» aqparattyq agenttigi.

 

Qalqa Japsarbaevtyń

«Túrlymbet turaly ańyz» dastany boiynsha retteldi .

Derekkóz: «Ótkeni eren, keleshegi kenen ERKIN» kitabynan alyndy.

 

5 1 vote
Рейтинг статьи
Post Views: 6
«Аққу ағай» атанған ұлағатты ұстаз
Tulǵataný

«Aqqu aǵai» atanǵan úlaǵatty ústaz

August 24, 2026
Төккен тердің қадірі
Tulǵataný

Tókken terdiń qadiri

June 11, 2026
Ұстаз ананың хаты
Tulǵataný

Ústaz ananyń haty

June 3, 2026
Тағылымды тағдыр
Tulǵataný

Tauylymdy taqdyr

May 13, 2026
«Апа, сен болмасаң»
Tulǵataný

«Apa, sen bolmasań»

May 12, 2026
Бегзат өмір
Tulǵataný

Begzat ómir

May 5, 2026
Subscribe
Login
Notify of
guest
guest
0 комментариев
Oldest
Newest Most Voted
Inline Feedbacks
View all comments
ӨЛКЕ ШЕЖІРЕСІН СӨЙЛЕТКЕН ҚАЛАМГЕР

ÓLKE SHEJIRESIN SÓILETKEN QALAMGER

November 9, 2026

«Бекзат өмір»: өнерге арналған еңбек

«Bekzat ómir»: ónerge arnalǵan eńbek

November 7, 2026

Өлке тарихы ұрпаққа аманат

Ölke tarihy ūrpaqqa amanat

October 23, 2026

ЖАҢА ҚАҒИДА?  «Әлеуметтік кәсіпкерлерге жаңа талаптар түсіндірілді»

JAŃA QAǴIDA: «Áleumettik kásipkerlerge jańa talaptar túsindirildi»

October 13, 2026

Жұмыспен қамту тәртібінде не өзгерді?

Júmyspen qamtu tártibinde ne ózgerdi?

October 12, 2026

Ақпараттық агенттігі

Меншік иесі: “Жетісу” өлкетанушылар орталығы” қоғамдық бірлестігі
Қазақстан Республикасы, Жетісу облысы, Талдықорған қаласы “Болашақ” шағын ауданы, 12-27

Q-Andas желілік басылымы Қазақстан Республикасы Ақпарат және коммуникация министрлігі Ақпарат комитетінде 2025 жылғы 19 наурызда тіркеліп, № KZ21VPY00115275 куәлігі берілген.

Сайт материалын пайдалану үшін редакция келісімі керек және гиперсілтеме жасау міндетті.

Тел: 8 747 706 1382
email: andas_kazhet@mail.ru

qandas.kz © 2026. Барлық авторлық құқық заңмен қорғалған.

  • qzQazaq
    • kz Қазақ
    • qz Qazaq
    • tj توتە جازۋ
    • ru Русский
    • en English
  • Basty bet
  • Ólketaný
    • Bılım
    • Densaulyq
    • Sport
    • Mádenıet
    • Eltaný
    • Qorshaǵan orta
    • Kóshi-qon
    • Ädiebet
    • Qýǵyn-súrgin
    • Şalǵai auyl
    • jartas sýretteri
    • Halyq jady
    • Tarih
    • Tulǵataný
    • Turizm
    • Jetisýdyń asıetti jerler
  • Arnaıy jobalar
    • Ekspedısııalar
    • Grant
    • Konferensııa
    • Kórmeler
    • Týrnır
  • Muraǵat
    • Andas Omaraqyn izimen
    • Aýeshan Majaıdyń jádigerleri
    • Beınefılm
    • GalereIA
    • Hatkerlik
  • Biz týraly
    • Áriptester
    • Baılanys
    • Saıt ákimshiligi
    • PDF-mūraǵat

© 2025 qandas.kz

wpDiscuz