Q-Andas
No Result
View All Result
  • باستى بەت
  • ولكەتانۋ
    • ءبىلىم
    • دەنساۋلىق
    • سپورت
    • قۋعىن-سۇرگىن
    • تۇلعا تانۋ
    • قورشاعان ورتا
    • حالىق جادى
    • مادەنيەت
    • جەتىسۋ جارتاس سۋرەتتەرى
    • جەتىسۋدىڭ اسيەتتى جەرلەر
    • ادەبيەت
    • شالعاي اۋىل
    • تۋريزم
      • تاريح
    • ەلتانۋ
    • كوشى-قون
    • تۋرنير
  • ارنايى جوبالار
    • بايقاۋ
    • كورمەلەر
    • كونفەرەنتسيا
    • گرانت
    • ەكسپەديتسيالار
  • مۇراعات
    • انداس وماراقىن ىزىمەن
    • اۋەسحان ماجايدىڭ جادىگەرلەرى
    • بەينەفيلم
    • حاتكەرلىك
    • گالەرەيا
  • ءبىز تۋرالى
    • ارىپتەستەر
    • بايلانىس
    • سايت اكىمشىلىگى
    • PDF-مۇراعات
kz Қазақ qz Qazaq tj توتە جازۋ ru Русский en English
Q-Andas
  • باستى بەت
  • ولكەتانۋ
    • ءبىلىم
    • دەنساۋلىق
    • سپورت
    • قۋعىن-سۇرگىن
    • تۇلعا تانۋ
    • قورشاعان ورتا
    • حالىق جادى
    • مادەنيەت
    • جەتىسۋ جارتاس سۋرەتتەرى
    • جەتىسۋدىڭ اسيەتتى جەرلەر
    • ادەبيەت
    • شالعاي اۋىل
    • تۋريزم
      • تاريح
    • ەلتانۋ
    • كوشى-قون
    • تۋرنير
  • ارنايى جوبالار
    • بايقاۋ
    • كورمەلەر
    • كونفەرەنتسيا
    • گرانت
    • ەكسپەديتسيالار
  • مۇراعات
    • انداس وماراقىن ىزىمەن
    • اۋەسحان ماجايدىڭ جادىگەرلەرى
    • بەينەفيلم
    • حاتكەرلىك
    • گالەرەيا
  • ءبىز تۋرالى
    • ارىپتەستەر
    • بايلانىس
    • سايت اكىمشىلىگى
    • PDF-مۇراعات
No Result
View All Result
Q-Andas
No Result
View All Result
باستى بەت ولكەتانۋ تۇلعا تانۋ

تۇرلىمبەت شەشەن

تۇرلىمبەت شەشەن تالدىقورعان قالاسى، ەڭبەك اۋىلىنىڭ قارسى بەتىندەگى زيراتقا جەردەنگەن.

admin
2025/11/14
تۇلعا تانۋ
0
Тұрлымбет шешен

تۇرلىمبەت بەكەنۇلى مىرزانىڭ امان اتاسىنىڭ قوجانازار اۋلەتىنەن تارايدى. اتاقونىسى قاراتال اۋدانىنىڭ قونىسى.

تۇرلىمبەت جاسىنان وتە پىسىق، اقىلدى، تاپقىر، ايلاكەر بولىپ وسەدى. ول ايلاپ، جىلدار الىس-جاقىن ەلدەردى ارالاپ، جۇرت اراسىنداعى بەدەلدى ادامدارمەن جولداس بولعان. تاۋىپ كەلگەن مال-دۇنيەسىن اعايىندارىنا ءبولىپ بەرىپ وتىرعان. تۇرلىمبەتتىڭ اكەسى كەدەي، مومىن ادام بولىپتى. بۇل جايلى قالقا جاپسارباەۆتىڭ «تۇرلىمبەت تۋرالى اڭىز» داستانىندا:

قالىپتى اجال جەتىپ، سادبەن ءولىپ،

ارتىندا ءتىرى قالعان ءتورت ۇلى ەرىپ.

بەكەننىڭ ءوزى كەدەي، جالعىز اتتى،

باسىنا اكەسىنىڭ بارعىش بوپتى.

مولدانىڭ ساۋاپ دەگەن تىلىنە ەرىپ،

مولاسى اۋىلىنىڭ تۇستىك جەردە.

جۇما سايىن وقيدى قۇران كەلىپ،

اكەسىنە قايتادى تاماق بەرىپ.

استىنداعى جالعىز اتىن جاۋىر قىلدى،

شارۋاعا قاراماستان كوڭىل ءبولىپ.

المايدى قاتىن-بالا ايتقان ءتىلىن،

بولعان سوڭ ءوز قولىندا تولىق ەرىك.

اكەمنىڭ ەڭبەك كۇشىن ايتايىن دەپ،

بەكەنگە وسىنداي ءبىر ءبىتتى جەلىك.

تۇرلىمبەت ون ءۇش جاستا سول ۋاقىتتا،

ايتادى اكەسىنە اقىل بەرىپ:

قۇر بەكەر جالعىز اتتى ساندالتقانشا،

ونان دا تىرشىلىكتى ءبىز ىزدەلىك.

ايتايىن ءبىر اۋىز ءسوز، تىڭدا اعا،

ول كىسى سىزگە – اكە، بىزگە – بابا.

جازعاندا كەلگەن ادام كەتىپ جاتىر،

قۇدايدىڭ قۇدىرەتىنە بار ما شارا؟

مىناۋ ەل ەگىن سالدى تىرلىك ەتىپ،

ونان دا شارۋاڭىزعا اكە، قارا.

بار مالىڭ – جالعىز اتىڭ استىڭداعى،

بايقاشى، باسقا مال جوق بىزدە جانە.

ادامعا تاماق-كيىم بىردەي كەرەك،

ابايلاپ جان-جاعىنا بىردەي قارا.

ەل قازىر ىستەپ جاتىر تىرشىلىك قىپ،

اسىرار سىزدە دە بار قاتىن-بالا.

ولگەننەن حابار الىپ كەلگەن بار ما؟

اشەيىن مۇنىڭ ءبارى سالت پەن سانا.

مولدانىڭ ءناسيحاتى جاي ءبىر ءسوز عوي،

مۇنىڭ دا اياق جاعىن بايقاپ قارا.

ادامنىڭ دوسىنان دا دۇشپانى كوپ،

بۇيتە بەرسەڭ كورىنگەن قىلار تابا.

بەرمەدىڭ جالعىز اتقا ءبىر كۇن تىنىم،

ويپىرىم-اي، قايدا كەتكەن ءسىزدىڭ سانا، – دەلىنەدى.

اكەسى بەكەن بالانىڭ ءتىلىن الماي سادبەننىڭ تۇستىك جەردەگى زيراتىنا جۇما سايىن بارىپ، قۇران باعىشتاپ، كوپ ۋاقىتىن قۇلشىلىققا بەرىپ، شارۋاسىن شاتقاياقتاتىپ الادى. تۇرلىمبەت اكەسىنىڭ وسى ءىسىن توقتاتپاق بولىپ، قۇلىق قۇراستىرىپ، ارۋاق بولىپ جاسانىپ، اقىرى اكەسىن وسى جولدان قايتارادى. داستاندا:

ۇيىنەن كەشكە تامان بالا شىقتى،

كۇندىگىن شەشەسىنىڭ الا شىقتى.

ءار جەرىن اقىرەتشە  بۋۋ ءۇشىن،

ءبىر ينە، ءبىر شۋماق ءجىپ الا شىقتى.

ءبىر ەلگە قاسىنداعى بالا قوندى،

ويلاعان ويىنداعى قۇلىق شىقتى.

جۇگىرىپ ەرتەمەنەن مولا بارىپ،

ويىلعان ءبىر مۇردەگە بالا بۇقتى.

مولانى ەندى قايتىپ كورمەستەي عىپ،

وسىلاي اكەسىنە قۇلىق قىپتى.

مولادا بۇعىپ جاتىر جالعىز بالا،

ماڭىندا ەل جوق، جۇرت جوق جاپان دالا.

ءتۇستى دە كوك شولاقتى تۇساي سالىپ،

وقىدى بەكەن قۇران كەلە سالا.

«العاندۋ…قۇلاعۋزى… قۇلقۋ اللا،..»

وقىدى قيراعاتتاپ نەشە پارا.

جۇيرىكتەي جەكە شاپقان دەگەن وسى،

بوپ وتىر زور عۇلاما – جەكە دارا.

بەيىشكە قولىمەنەن شىعارعانداي،

قۇراندى وقىپ وتىر نەشە سالا.

مولاعا دۇعا وقىپ بوپ كوزىن سالدى،

پالەنى سۇيرەتىلگەن كوزى شالدى.

توپىراق ءۇستى-باسى، سۇرقى جامان،

قۇراندى ەندى وقۋدىڭ ءجونى قالدى.

ءيا، قوزىم، باباڭ ساعان ريزا، – دەپ،

مولادان شىعا سالا ايعاي سالدى.

كەلەسىڭ جۇما كۇندى قازا قىلماي،

ريزا بوپ جۇرەمىن، بالام، ساعان.

ارتىمدا ءۇش-ءتورت كۇشىك قالىپ ەدى،

بالامنىڭ سەنەن باسقا ءبارى دە امان.

كەلمەيدى وزگە بالام ماڭايىما،

ىستەدىڭ كوپ جاقسىلىق، بالام، ماعان.

جالعىزدىق ادامزاتقا قيىن ەكەن،

بولماسا اعا-جەڭگەڭ، قاتىن-بالاڭ.

بۇل جەردە جالعىز ءوزىم جۇرە المادىم،

ءوزىڭدى ەندى، بالام، قاسىما الام.

دەگەنمەن بولدى بىردەي باسىڭدى الام.

جۇرمەيتىن بۇرىن بەكەن كوتىن قىسىپ،

قۇدايشىل، شاريعاتشىل ءوزى پىسىق.

اكەسى كەلەسىڭ دەپ شاقىرعاندا،

جىبەردى قورىققانىنان قۇسىپ-قۇسىپ.

قاراسا ەسىن ءجيىپ كەش بوپ قاپتى،

ورنىنان زورعا تۇردى ءۇش ۇمتىلىپ.

ماڭگىرە كوك شولاققا ءمىنىپ الىپ،

جونەلدى «ءا، قۇدايلاپ..» جولعا ءتۇسىپ.

جۇرە الماي كەلە جاتىر ەسى اۋىپ،

تەپەڭدەپ كوك شولاقپەن تىنباي شاۋىپ.

كەلەدى زارەسى ۇشىپ جىلاپ-سىقتاپ،

قاي كۇنى اجال بار دەپ قىلىپ قاۋىپ.

كەتەم دەپ بۇل دۇنيەدەن ارماندا بوپ،

جىلايدى جاس بالاداي اۋىق-اۋىق.

جۇرە الماي ات ۇستىندە تالماۋسىراپ،

اۋىلىن اللا-ازارمەن الدى تاۋىپ.

بەكەننىڭ ءتۇسىن كورىپ شوشىپ قالدى،

دالادا وتىرعان ەل مالىن ساۋىپ.

مىنە، وسىلاي اكەسىن  بەتىنەن قايتارعان بالا تۇرلىمبەت ەسەيە كەلە ەلدىڭ مۇڭىن جوقتايتىن، ازۋلىمەن الىسىپ، جەمەنقورمەن بەلدەسكەن ازاماتقا اينالادى.

تۇرلىمبەت جيىرما بىرگە جاسى جەتتى،

تۇلكىدەي تۇرلەنەدى، جالعاندا ەپتى.

كەيدە ادام، كەيدە پەرى، كەيدە سايتىن،

ىستەپ ءجۇر قۇلىقپەنەن تالاي كەپتى.

نە تورە، نەلەر ءبيدى، نەلەر ساراڭ،

بىلدىرمەي سونىڭ ءبارىن ەپتەپ «جەپتى»، – دەپ جىرلايدى داستاندا.

تۇرلىمبەت وڭ-سولىن تانىپ، ابدەن ءپىسىپ-جەتىلگەن تۇسىندا الىس-جاقىن ەلدەردى ارالاپ، ولاردىڭ تۇرمىسى مەن تىرشىلىگىن، ءومىر ءسۇرۋ سالتى مەن ءداستۇرىن ءبىلۋ ماقساتىندا اعايىنى قوشقار مەن مانبەت، سۇگىر مەن بايسەيىتتى ەرتىپ، سارىارقانى ارالاۋعا شىعادى.  داستاندا:

… وسىمەن اراسىندا كوپ جىل ءوتتى،

تۇرەكەڭ جيىرما توعىز جاسقا جەتتى.

ءبىر كۇندە توقسان توعىز قۇبىلادى،

ونەرپاز ادامزاتتا بولعان ەپتى.

كەيدە ايەل، كەيدە پەرى، كەيدە مولدا،

تالايدى امالمەنەن الداپ ءجىتتى.

قاسىنا ءۇش-ءتورت ءتاۋىر جولداس ەرتىپ،

بارۋعا سارىارقاعا كوڭىلى كەتتى.

ارالاپ ەل جارلىسىن كورۋ ءۇشىن،

كوڭىلىنە وسىنداي ءبىر اقىل كەپتى.

شاقىرتىپ قوشقار مەنەن مامبەتتى الدى،

سۇگىرمەن، بايسەيىتكە حابار سالدى.

بارايىق ات وكسىتىپ الىس جاققا،

وت باسى تورىماي-اق كەپسىر، شالدى.

قاراتاۋ اتاجۇرتىن تەگىس كوردىم،

كورمەگەن سارىارقانىڭ ەلى قالاي.

سارىارقا جەلى جۇپار، جەرى جىبەك،

ايرىقشا سارىارقانىڭ ەلى مالدى.

ءدام تاتتىم ەدىل، جايىق تالاي جەردەن،

كورمەگەن سارىارقانىڭ ەلى قالدى.

ءتورت باتىر بۇل نيەتتى قالاي دەيسىڭ،

سول ەلگە جۇرسەم دەگەن كوڭىلىم بار-دى…

سول ساپارىندا ورتا ءجۇزدىڭ تالاي سۇلتانى، بيىمەن كەزدەسىپ، ءوزىنىڭ تاپقىرلىعى ارقىلى ەل نامىسى تالقىعا تۇسكەن كەزدەردە جالايىر ەلىنىڭ داڭقىن اسپانداتادى. سول ساپارىندا اتاقتى بەكسۇلتان تورەنى ءسۇرىندىرىپ، تاعى دا اتاعىن اسپانداتادى.  «تۇرلىمبەت تۋرالى اڭىز» داستانىندا تۇرلىمبەتتىڭ ۇلى ءجۇزدىڭ اتاقتى ءبيى سارى ءبيدى قالاي جەڭگەنى تۋرالى دا ايتىلادى.

بەس-ون جىل اراسىندا تاعى دا ءوتتى،

ىستەدى ويعا كەلگەن تالاي گاپتى.

بۇل-داعى دۇنيە قۋعان ءبىر قۋ تۇلكى،

قۇلىعىمەن كوتەرگەن تالاي جۇكتى.

تيمەيدى كەدەي مەنەن كەمباعالعا،

جەمدەدى قوجا-مولدا، بي مەن بەكتى.

بار ما دەپ جەتەر جەردە بي مەن شورا،

تۇرەكەڭ توڭىرەككە قۇلاق تىكتى.

سارى ءۇيسىن، سارى ءبيدى كورگەن ادام،

ءارى ءادىل، ءارى دەيدى ەكەن تەكتى.

… ءوزى سارى بولعالى

مۇنداي قوناق كورمەدى.

مۇنان بۇرىن سارىنى

جوق ەدى ەشكىم جەڭبەگەن.

نەگىزى قاي ەل بولادى،

ءجونىڭدى ايتىپ بەر، – دەدى.

رۋىمدى سۇراساڭ –

جالايىر دەگەن ەل، – دەدى.

جالايىر بولساڭ، باتىرىم،

تۇرلىمبەتپىسىڭ سەن، – دەدى.

جالايىردىڭ ىشىندە

رۋىم مىرزا الىكە

قوجانازار بالاسى

تۇرلىمبەتپىن مەن، – دەدى.

توقتات، باتىر، ءسوزىڭدى،

سىرتىڭنان قۋ دەپ ەستىسەم،

كوزىم كوردى ءوزىڭدى.

مەن جەڭىلدىم، سەن جەڭدىڭ!

ءسوزىڭنىڭ ءبارى ءجون، – دەدى.

سارى ۇيسىندەگى سارى بي

ادامزاتتىڭ شەشەنى

بەلگىلى ءبيدىڭ بىرەۋى

ۇيسىندەگى كوشەلى.

مەن جەڭىلدىم، سەن جەڭدىڭ،

تۇرلىمبەت باتىر دەسەدى…

تۇرلىمبەت 63 جاسقا قاراعان شاعىندا سوزىلمالى ناۋقاستان ءتاۋىر بولا الماي قايتىس بولادى.

… تۇرلىمبەت اتى شىعىپتى،

اقىل-ايلا ونەرمەن.

سول اۋىرعان ناۋقاستان،

الپىس ءۇش جاستا جونەلگەن.

ارتىندا قالعان ۇرپاعى،

وركەندەپ، ءوسىپ كوگەرگەن.

تۇرلىمبەتتىڭ بۇل ءسوزى –

ەرتەگى بولىپ ءبىر كۇندە

ەل اۋزىندا جۇرەتىن.

قۋلىق-امال، ونەرسىز،

وتكىزبەپتى تىرلىكتى.

ءومىرىنىڭ ءمينوتىن،

كوردەن-كورگە جۇگىرتتى.

تولىقسىپ جاتقان باي كورسە،

قىزىل التاي تۇلكىدەي،

قىدىرلى ويدىم ساي كورسە،

وسىمەنەن توقتاتتىم.

جازا بەرسەم ءالى دە،

ايتىلماي قالعان ءسوزى كوپ،

ەستىگەن ادام كۇلەتىن.

ءۇش عاسىرداي بولىپتى

سول تۇرلىمبەت ولگەلى.

باسپاعا بارىپ بەرۋگە،

كەزى مۇنىڭ كەلمەدى.

اڭگىمە بولىپ ءجۇرۋشى ەد،

ىستەگەن جۇمىس ورنەگى.

كەزى ەندى كەلگەندە –

قالايشا مۇنى بەرمەدى.

قيسىنسىز بولسا سوكپەڭدەر،

وسى بولدى قالقانىڭ –

ءتىلىنىڭ كۇشى كەلگەنى، – دەپ تۇرلىمبەت شەشەننىڭ ءومىرىن ورنەكتەگەن داستان اياقتالادى. ونىڭ ارتىندا ون ۇلى قالىپ، بۇگىندە ءونىپ-ءوسىپ، ولاردىڭ اراسىنان جۇرت قالاۋىنا بولەنگەن تالاي ازامات شىقتى. تۇرلىمبەت شەشەندىك ونەرگە جەتىك، اۋىزدىعا ءسوز بەرمەگەن ايگىلى ءدىلمار بولعانى بەلگىلى. تۇرلىمبەت شەشەن تالدىقورعان قالاسى، ەڭبەك اۋىلىنىڭ ىرگەسىندەگى زيراتتا جاتىر. ۇرپاقتارى 1990 جىلى جاتقان جەرىنە بەلگىتاس قويىعانمەن، ونىڭ اينالاسىن اباتتاندىرىپ، ارى-بەرى وتكەن جۇرگىنشىلەر ءتاۋ ەتىپ اتتاناتىن جەرگە اينالدىرۋ – بۇگىنگى ۇرپاقتىڭ يىعىندا جۇكتەلەر پارىز دەپ بىلەم. وكىنىشكە وراي، ونىڭ قاعىتپالارى ەل اراسىندا تارالىپ جۇرگەنىمەن، ءالى كۇنگە جيناقتالعان جوق. بۇل الداعى كۇننىڭ ەنشىسىندە.

قاجەت انداس،

«Q-andas» اقپاراتتىق اگەنتتىگى.

قالقا جاپسارباەۆتىڭ

«تۇرلىمبەت تۋرالى اڭىز» داستانى بويىنشا رەتتەلدى .

دەرەككوز: «وتكەنى ەرەن، كەلەشەگى كەنەن ەركىن» كىتابىنان الىندى.

5 1 vote
Рейтинг статьи
Post Views: 17
«Аққу ағай» атанған ұлағатты ұстаз
تۇلعا تانۋ

«اققۋ اعاي» اتانعان ۇلاعاتتى ۇستاز

August 24, 2026
Төккен тердің қадірі
تۇلعا تانۋ

توككەن تەردىڭ قادىرى

June 11, 2026
Ұстаз ананың хаты
تۇلعا تانۋ

ۇستاز انانىڭ حاتى

June 3, 2026
Тағылымды тағдыр
تۇلعا تانۋ

تاعىلىمدى تاعدىر

May 15, 2026
«Апа, сен болмасаң»
تۇلعا تانۋ

«اپا، سەن بولماساڭ»

May 12, 2026
Бегзат өмір
تۇلعا تانۋ

بەگزات ءومىر

May 5, 2026
Subscribe
Login
Notify of
guest
guest
0 комментариев
Oldest
Newest Most Voted
Inline Feedbacks
View all comments
ӨЛКЕ ШЕЖІРЕСІН СӨЙЛЕТКЕН ҚАЛАМГЕР

ولكە شەجىرەسىن سويلەتكەن قالامگەر

November 9, 2026

«Бекзат өмір»: өнерге арналған еңбек

«بەكزات ءومىر»: ونەرگە ارنالعان ەڭبەك

November 7, 2026

Өлке тарихы ұрпаққа аманат

ولكە تاريحى ۇرپاققا امانات

October 23, 2026

ЖАҢА ҚАҒИДА?  «Әлеуметтік кәсіпкерлерге жаңа талаптар түсіндірілді»

جاڭا قاعيدا: «الەۋمەتتىك كاسىپكەرلەرگە جاڭا تالاپتار ءتۇسىندىرىلدى»

October 13, 2026

Жұмыспен қамту тәртібінде не өзгерді?

جۇمىسپەن قامتۋ تارتىبىندە نە وزگەردى؟

October 12, 2026

Ақпараттық агенттігі

Меншік иесі: “Жетісу” өлкетанушылар орталығы” қоғамдық бірлестігі
Қазақстан Республикасы, Жетісу облысы, Талдықорған қаласы “Болашақ” шағын ауданы, 12-27

Q-Andas желілік басылымы Қазақстан Республикасы Ақпарат және коммуникация министрлігі Ақпарат комитетінде 2025 жылғы 19 наурызда тіркеліп, № KZ21VPY00115275 куәлігі берілген.

Сайт материалын пайдалану үшін редакция келісімі керек және гиперсілтеме жасау міндетті.

Тел: 8 747 706 1382
email: andas_kazhet@mail.ru

qandas.kz © 2026. Барлық авторлық құқық заңмен қорғалған.

  • tjتوتە جازۋ
    • kz Қазақ
    • qz Qazaq
    • tj توتە جازۋ
    • ru Русский
    • en English
  • باستى بەت
  • ولكەتانۋ
    • ءبىلىم
    • دەنساۋلىق
    • سپورت
    • قۋعىن-سۇرگىن
    • تۇلعا تانۋ
    • قورشاعان ورتا
    • حالىق جادى
    • مادەنيەت
    • جەتىسۋ جارتاس سۋرەتتەرى
    • جەتىسۋدىڭ اسيەتتى جەرلەر
    • ادەبيەت
    • شالعاي اۋىل
    • تۋريزم
      • تاريح
    • ەلتانۋ
    • كوشى-قون
    • تۋرنير
  • ارنايى جوبالار
    • بايقاۋ
    • كورمەلەر
    • كونفەرەنتسيا
    • گرانت
    • ەكسپەديتسيالار
  • مۇراعات
    • انداس وماراقىن ىزىمەن
    • اۋەسحان ماجايدىڭ جادىگەرلەرى
    • بەينەفيلم
    • حاتكەرلىك
    • گالەرەيا
  • ءبىز تۋرالى
    • ارىپتەستەر
    • بايلانىس
    • سايت اكىمشىلىگى
    • PDF-مۇراعات

© 2025 qandas.kz

wpDiscuz