1822 jyly qabyldanǵan «Sibir qazaqtary turaly ustavyna» bailanysty qazaqtar mekendegen jerlerde segiz syrtqy okrugi qúrudy jariyalady. Osyǵan orai 1842 jyly Qarqaraly jáne Qúsmúryn syrtqy okrugi, 1831 jyly Ayagóz okrugy, 1832 jyly Aqmola jáne Amanqaraǵai, 1833 jyly Bayanauyl jáne Úshbúlaq, 1844 jyly Kókpekti okrugy ashyldy. Bir jaǵynan qazaq dalasyna qytailar da kóz súǵyn qadai bastady. Qysqasy, orys pen qytai óz bilgenin istep, 1851 jyly Qytai men Reseidiń «Ile – Tarbaǵatai sauda erejesi», 1860 jyly «Qytai men Reseidiń Beijiń sharty», 1881 jyly «Qytai men Recheidiń Ile sharty» siyaqty teńsiz sharttar jasalyp, qazaqtyń qasietti atamekenin bóliske sala bastady. Qoi deitin qoja, ái deitin áje bolǵan joq.
Ókinishtisi, osy kelisimderdiń birinde búl óńirdiń tarihtan bergi iegeri bolyp kelgen qazaq rularynan birde-bir adam qatyspaǵan. «It juany boq bermes» degendei, orys-qytai óz bilgeninshe bóliske salyp, el arasyn lańdap jatty. Múndai bassyzdyqqa qazaq batyrlary da qarap qalǵan joq. Atajúrtqa súǵynyp kirgen otarshyldarǵa qarsy qazaq dalasynyń ár túsynan Isatai men Mahambet, Kenesary, Janqoja, Estai bastaǵan erlik kúrester júrgizildi. Búl batyrlyq joryqtar Tarbaǵatai óńirinde oryn aldy. Orysqa qarsy Sybanqúl bastaǵan, qytaiǵa qarsy Qúrban qajy (Qońyz) batyr bastaǵan Qarakerei balalary atqa qondy. Qúrban qajy (Qońyz) batyr basshylyq etken kóterilis Qytai arhivterinde Bor batyr men Qońyzdyń kóterilisi delinse, Sybanqúl bastaǵan kóterilis Baijigit kóterilisi degen atpen hatqa túsip otyrǵan.
1860 jyldardan keiin Tarbaǵataidyń kúngei betindegi qazaqtar Qytai áskeri men jergilikti dúńgenderden kóp zorlyq kóredi. Ozbyrlyqqa shydamaǵan qazaqtar Qúrban qajy (Qońyz) batyr men Qazaqbai Kómesh batyrdyń ainalasyna jinala bastady. Olarǵa dúńgen Bor batyrdyń jasaǵy da qosylady. Júmyqtar qytaimen soǵysuǵa qol jinap jatyr degendi estip, Qabanbaidyń úrpaǵy Álibek batyr Qúldyń otynshy batyry men Toqyr biin ertip kómekke keledi. Búl soǵysqa Baieke bolystyń bastauymen qyzai jigitteri de attanady. Olar 1860 jyly 1-aidyń 27 kúni qytai áskerine qarsy soǵysqa shyǵady. Búl soǵys úsh jylǵa jalǵasady. Qytailarda oirattyń SHaǵan kegen bastaǵan oirat pen mońǵoldyń, qalmaqtyń, mánjúr, sibe-solańdardan qúrylǵan áskermen qarsylyq kórsetedi. Qazaq batyrlary úsh jyl tolarsaqtan qan keship júrip, qytailardy Altai, Ile, Tarbaǵatai aimaǵynan túgel quyp shyǵyp, Erenqabyrǵadan ary asyryp tastaidy.
Sonyń ishinde Últaraq batyr Aqtúbitúly da bolǵan edi. Úlkenderdiń aituynsha, ol kisi 1801 – 1889 jyldar arasynda ómir súrgen aitqanynan qaitpaityn, bir betkei, alysqanyn jeńbesi keńirdeginen as ótpeitin ór minezdi adam bolǵan. raq batyrdyń kóp erligi búginde nasihattalmai keledi. SHyǵys Qazaqstan oblysynyń Jarma audanyna qarasty Qalba tauynyń bauraiynda tuǵan. Qyzai eliniń Tarbaǵatai, Maily-Jaiyr, Toqtabarlyq qonystarynda balalyq, jastyq, sońǵy ómirin ótkizgen. 1839 jylǵy qyzai auyldaryn shauyp alu úshin attanǵan Hanqojaúly Sybanqúldyń 900 adamdyq qosynyna qarsy soǵysqa, 1860 jyldary QHR SHáueshek qalasynda qazaq-dúńgen birigip, TSin imperiyasynyń otarshyldaryna qarsy attanǵan Bor batyr kóterilisine qatysyp, úlken erlik tanytqan. Qońyz batyr kóterilisnde Últaraq babamyz Qarakereidiń Andanas (Andas) batyrymen tós soǵystyryp dos bolǵan eken. Ol shyrǵaǵa túsip, qoiǵa batyp qaitys bolǵannan keiin oǵan tán er-túrmandaryn jaqyn ótken saptastaryna Qarakereidiń Qońyz batyry úlestirip beripti. Sonda búl toqym Últaraq batyrǵa tiesili bolǵan desedi. Keiin qaitys bolarynda balalarymnyń biriniń atyn Andas dep qoiyńdar dep ósiet qaltyrypty. Sol serti úshin 1944 jyly men tuylǵanda 93 jastaǵy Jansarbai atam meniń atymdy Andas qoiǵan eken. Toqymdaǵy órnek Qońyz batyrdyń joryq tuynyń jiegine salynǵan órnekpen birdei ádiptelgen dep otyratyn úlkender (ol tu el arasynda bar dep estidik). Kón toqym Últaraq batyrdan úly Jansarbai emshige, odan Omaraqyn záńgige múraǵa qalǵan.
Tarih talǵarynda [Mátin] : (Tarihi zertteuler, esse, maqalalar) / A. Omaraqyn- Taldyqorǵan : [b. j.] , 2022.– 500 dana . – ISBN 978-601-7865-39-9, ISBN 978
https://kazneb.kz/ru/bookView/view?brId=1657755&simple=true#











