Q-Andas
No Result
View All Result
  • باستى بەت
  • ولكەتانۋ
    • ءبىلىم
    • دەنساۋلىق
    • سپورت
    • قۋعىن-سۇرگىن
    • تۇلعا تانۋ
    • قورشاعان ورتا
    • حالىق جادى
    • مادەنيەت
    • جەتىسۋ جارتاس سۋرەتتەرى
    • جەتىسۋدىڭ اسيەتتى جەرلەر
    • ادەبيەت
    • شالعاي اۋىل
    • تۋريزم
      • تاريح
    • ەلتانۋ
    • كوشى-قون
    • تۋرنير
  • ارنايى جوبالار
    • بايقاۋ
    • كورمەلەر
    • كونفەرەنتسيا
    • گرانت
    • ەكسپەديتسيالار
  • مۇراعات
    • انداس وماراقىن ىزىمەن
    • اۋەسحان ماجايدىڭ جادىگەرلەرى
    • بەينەفيلم
    • حاتكەرلىك
    • گالەرەيا
  • ءبىز تۋرالى
    • ارىپتەستەر
    • بايلانىس
    • سايت اكىمشىلىگى
    • PDF-مۇراعات
kz Қазақ qz Qazaq tj توتە جازۋ ru Русский en English
Q-Andas
  • باستى بەت
  • ولكەتانۋ
    • ءبىلىم
    • دەنساۋلىق
    • سپورت
    • قۋعىن-سۇرگىن
    • تۇلعا تانۋ
    • قورشاعان ورتا
    • حالىق جادى
    • مادەنيەت
    • جەتىسۋ جارتاس سۋرەتتەرى
    • جەتىسۋدىڭ اسيەتتى جەرلەر
    • ادەبيەت
    • شالعاي اۋىل
    • تۋريزم
      • تاريح
    • ەلتانۋ
    • كوشى-قون
    • تۋرنير
  • ارنايى جوبالار
    • بايقاۋ
    • كورمەلەر
    • كونفەرەنتسيا
    • گرانت
    • ەكسپەديتسيالار
  • مۇراعات
    • انداس وماراقىن ىزىمەن
    • اۋەسحان ماجايدىڭ جادىگەرلەرى
    • بەينەفيلم
    • حاتكەرلىك
    • گالەرەيا
  • ءبىز تۋرالى
    • ارىپتەستەر
    • بايلانىس
    • سايت اكىمشىلىگى
    • PDF-مۇراعات
No Result
View All Result
Q-Andas
No Result
View All Result
باستى بەت انداس وماراقىن ىزىمەن

كۇي ءپىرى – ءاشىم

حالىقتىڭ رۋحاني اسىل قازىناسىنا وشپەس ۇلەس، ەلەۋلى ەڭبەكتەرىن قوسقان بابالارىمىز كوپ. ولاردىڭ حالىق قاجەتىنە ارناعان ەڭبەكتەرى عاسىردان-عاسىرعا جالعاسىپ، ۇرپاقتان-ۇرپاققا مۇرا بولىپ كەلەدى. سول پاراساتتى بابالارىمىز وزدەرى جاساعان زامانداعى نەمەسە ودان ارعى عاسىرداعى قۇنارلى حالىق مۇرالارىن، ونىڭ ىشىندە قۇلاقتان كىرىپ بويدى الاتىن اسەم ءان مەن ءتاتتى كۇيلەرىن قۇلشىنا ۇيرەنىپ، ءارى دامىتىپ، كەمەلدەندىرىپ وتىردى.

admin
2025/09/19
انداس وماراقىن ىزىمەن
0
Күй пірі – әшім

ولار حالىقتىڭ وسى اسىل قازىنالارىن ءار ءداۋىردىڭ قيلى-قيلى، اۋمالى-توكپەلى، الاساپىران جىلدارىنان، جان تۇرشىگەرلىك الاپات كۇندەرىنەن امان ساقتاپ، قالپىن بۇزباي بىزگە جەتكىزدى.

وسىنداي بابالارىمىزدىڭ كورنەكتى وكىلدەرىنىڭ ءبىرى – حالىق كومپوزيتورى، حالىق قازىناسىنىڭ مۇراگەرى، شەرتپە كۇيدىڭ اسقان شەبەرى، ءبىزدىڭ ۇستازىمىز ءاشىم دۇڭشىۇلى ەدى.

ۇستاز ءاشىم 1896 جىلى كۇنەس ساحاراسىندا دۇنيەگە كەلىپ، ەرجەتكەن. اكەسى دۇڭشى ورىمشىلىك، اعاششىلىق ونەرىمەن شۇعىلدانىپ، اسىرەسە دومبىرا جاساۋدى كاسىپ ەتىپ، ەل قاجەتىنە جاراتىپ كەلگەن.

جاستايىنان زەرەك تە قاعىلەز، ۇستامدى بولىپ وسكەن ءاشىم 13–14 جاسقا كەلگەندە-اق اكەسىنەن اعاششىلىق ونەرىن ۇيرەنىپ، دومبىرا جاساي بىلەتىن بولادى. دومبىرا جاساي ءجۇرىپ، ءبىرلى-جارىم كۇي دە ورىنداپ جۇرگەن.

ءبىر كۇنى ءاشىم اۋىل ونەرپازدارىنان ۇيرەنگەن ءبىر كۇيدى شەرتىپ وتىرادى. كۇيگە قۇمار اكەسى بالاسىنىڭ دومبىرادان تامىلجىتقان ءتاتتى اۋەنىن ۇيىپ تىڭدايدى. كۇي اياقتالعان سوڭ اكەسى:

– بالام، دومبىراعا تالانتىڭ بار سياقتى. دومبىراشى بولعىڭ كەلە مە؟ – دەيدى.

ءاشىم:

– اكە، مەن ءومىردى قۇرالاقان وتكىزىپ، بوسقا جۇرە بەرگىم كەلمەيدى. دومبىراشى بولعىم كەلەدى. ەل ىشىندە دومبىرانى جاقسى شەرتەتىندەر بار ما؟ – دەپ سۇرايدى.

بالاسىنىڭ دومبىراعا دەگەن ىنتاسىنا ءدان ريزا بولعان اكەسى:

– دومبىراشى كوپ. سولاردىڭ ىشىندە قوڭقاي مولدا دەگەن دومبىراشى اقساقال بار. مەن سەنى سول كىسىگە شاكىرتتىككە بەرەيىن، – دەپ بالاسىن ەرتىپ بارىپ، قوڭقاي مولداعا شاكىرتتىككە تاپسىرادى.

تالانتتى جاس ءاشىم قوڭقاي مولدانى ۇستاز تۇتىپ، كۇي شەرتۋدىڭ جالپى قاعيدالارىن يگەرە باستايدى. ۇستازىنىڭ «قوڭقايدىڭ قوڭىرى»، «ارمان-اي» دەگەن كۇيلەرىن ناقىشىنا كەلتىرىپ ورىندايتىن بولادى.

شاكىرتىنىڭ كۇي تارتۋداعى قابىلەتىنە كوڭىلى تولعان ۇستازى ءبىر كۇنى اشىمگە بىلاي دەيدى:

– بالام، ونەر اتاۋلى ادامزاتپەن بىرگە جاراتىلعان. كۇي دە سولاي – ول حالقىمىزدىڭ سارقىلماس اسىل قازىناسى. ونەرپاز بار جەردە تىڭدارمان بولادى. تىڭدارمان بار جەردە، ارينە، ونەرپاز دا بولادى. ەكەۋى ءبىر-بىرىنەن اجىراي المايدى. سەن دومبىرا شەرتۋدىڭ قىر-سىرىن جاقسى مەڭگەردىڭ. ەندى قايناعان ءومىر ورتاسىنا بارىپ، ءورىس اش، ونەرىڭ ۇستەم بولسىن، – دەپ باتا بەرەدى.

مىنە، وسىدان باستاپ ۇستاز ءاشىم شىنايى ونەر جولىنا تۇسەدى. جيىرما جاسقا تولعاندا اۋىل اقساقالدارىمەن بىرگە ەل ارالاپ، دومبىراشى ونەرپازدارمەن تانىسادى. توپ ورتاسىندا تارتىمدى كۇيلەرىن ورىنداپ، ەل العىسىنا بولەنە بەرەدى. «ەل قۇلاعى – ەلۋ» دەگەندەي، كوپ ۇزاماي ءاشىمنىڭ اتى اۋداننان اسىپ، بۇكىل ىلە وڭىرىنە تاراي باستايدى.

بۇل كەزدە ءاشىم كۇي تارتۋ ونەرىنە ەداۋىر جەتىلگەن بولسا دا، بۇعان قاناعاتتانبايدى. ول «ونەردىڭ قاينار بۇلاعى – حالىق» دەگەن ۇعىمدى ساناسىنا مىقتاپ ءتۇيىپ، بۇكىل ىلە ءوڭىرىن ەكى رەت ارالاپ شىعادى. سول ساپارىندا موڭعولكۇرەدە دومبىراشى مازاق اقالاقشى، تەكەستە قىرعىز قوبىزشىسى ءاسانالى، توعىزتاراۋدا دومبىراشى مىستىڭ بالاسى اكبار اقالاقشى، كوكقامىردا اتاعى شىققان دومبىراشى اۋەلبەك سىندى ونەرپازدارمەن كەزدەسىپ، ولاردىڭ كۇيلەرىن ۇيرەنەدى، كۇي تارتۋ شەبەرلىگىن شىڭدايدى.

ءاشىمدى كورگەندەردىڭ، ونىڭ كۇيىن ءوز قۇلاعىمەن تىڭداعانداردىڭ ءبارى:
«ءاشىم پەيىلى ءتۇسىپ، شىنايى كۇي شەرتكەندە، كۇي كۇمبىرى بىردە كوككە ورلەپ شارىقتاپ، ەندى بىردە قالىقتاپ قايتا ورالىپ، تىڭدارماندى باۋراپ الاتىن. كيىز ءۇيدىڭ تورىندە وتىرىپ كۇي شەرتكەن ول، مالداسىن قۇرعان بويدا وت باسىنا كەلگەنىن ءوزى دە سەزبەي قالاتىن. كۇي داۋىسىنا قوسا، جەلقوبىزدىڭ ۇنىندەي تاماعىنان گۋىلدەگەن دىبىس ەستىلىپ تۇراتىن» – دەسەتىن.

ءاشىمنىڭ ءتاتتى كۇيلەرىن ەستىگەندەر ونى «التىن بارماق» دەپ اتاپ كەتكەن ۇستاز ءاشىم كۇي تارتۋدىڭ الدىندا كوبىنە ورىندايتىن كۇيى جايلى اڭىز-اڭگىمەلەرىن ايتىپ، تىڭدارمانىن بارىنشا باۋراپ الاتىن. ونىڭ اڭىزدارى مەن كۇيلەرىن تىڭداي وتىرىپ تالاي قارت انالار مەن اقساقالدى قاريالار كوز جاسىن سىعىپ الاتىن.

ەندى ۇستاز ءاشىمنىڭ قانشا كۇي تارتقانى، ونىڭ كۇيلەرى قاي توپقا جاتاتىنى تۋرالى توقتالايىق.

1930 جىلدارى ءاشىم قاسىندا بىرقاتار اقىندارمەن شاپقىداعى ادۋىن جايلاۋدا وتىرادى. اقىندار ولەڭ ايتىپ، كۇيشىلەر كۇي تارتىپ، دۋمانداتىپ وتىرعان شاقتا، 1928 جىلى قازاقستاننىڭ تالدىقورعان وڭىرىنەن اۋىپ كەلىپ، ناراتقا قونىستانعان اۋەسبەك دەگەن اقىن ءارى ءانشى دە كەلىپ قالادى. اقىندى تورگە وتىرعىزىپ، قىمىز ۇسىنادى.

وسى كەزدە بىرەۋ:
– اقىن اتا، ءوزىڭىزدىڭ ءانىڭىزدى ەستىسەك، – دەپ ۇسىنىس بىلدىرەدى.

كوپشىلىك قولداعان سوڭ اۋەسبەك اقىن:
– جارايدى، شىراقتارىم، «شاقىرسام ءانىم كەلەر مە» دەگەن ءانىمدى ايتىپ بەرەيىن، – دەپ ءانىن باستايدى:

شاقىرسام ءانىم كەلەر مە،
جۇيرىكتەي جورتىپ جەلەر مە.
تاعى ءبىر سايرا، قىزىل ءتىل،
مەن دە وتىمىن بەلەڭدە.
ىرگەسى ءبۇتىن ەل ەكەنسىڭ،
رازى بولدىم سەندەرگە.
قارسى الماساڭ قادىرلەپ،
شاقىرساڭ دا كەلەم بە…

ءان اياقتالعاندا تاعى بىرەۋ:
– اقىنعا ءاشىم كۇيمەن جاۋاپ قايىرسىن، – دەپ ۇسىنىس جاسايدى.

سول-اق ەكەن، ءاشىم دومبىراسىن قولىنا الىپ، «كۇي شاقىرۋ» دەگەن كۇيدى تارتادى. كۇي بىتكەن سوڭ اۋەسبەك اقىن:
– راقمەت، شىراعىم! ونەرىڭ ۇستەم بولسىن! انىمە كۇيمەن جاۋاپ قايىردىڭ. «مىڭنىڭ ءتۇسىن بىلگەنشە، ءبىردىڭ اتىن ءبىل» دەگەن. بۇل جىگىتتىڭ اتى كىم؟ – دەپ سۇرايدى.

سوندا قارت اقىن تىلەۋقابىل:

«كۇي شاقىرۋ كۇمبىرلەيدى سىردى اشقانداي،
ەستۋشىمەن ءتىل قاتىپ سىرلاسقانداي.
سۇراساڭ بۇل جىگىتتى ءاشىم دەيمىز،
360 كۇي شەرتكەن جىر-داستانداي» – دەپ تانىستىرادى.

ءاشىم قوڭقاي مولداعا شاكىرت بولعاننان باستاپ، ءومىرىنىڭ سوڭىنا دەيىن دومبىرا شەرتىپ، كۇي شىعارۋمەن شۇعىلدانعان. ءاشىمنىڭ كۇيلەرى نەگىزىنەن شەرتپە كۇيگە جاتادى. توكپە كۇي مەن تەرمە كۇيلەردى دە ورىنداعان. دەگەنمەن ونىڭ شەرتپە كۇيدەگى دارا ءستيلى ەرەكشە ەدى. ونى شەرتپە كۇيدىڭ «ءپىرى» دەۋگە بولادى.

ءاشىم كۇي تارتۋمەن قاتار، ەل اراسىنداعى كۇي اڭىزدارىن كوپ جيناعان. وسىدان بولار، ونىڭ كۇيلەرىنىڭ كوپشىلىگى ءوزى كۋا بولعان وقيعالارعا ارنالىپ شىعارىلعان.

مىسالى، 1910 جىلدارى كۇنەستىڭ ۇشبۇلاق بوكتەرىندە رۋلى ەلگە شاقپاقشىنىڭ جاساعان شابىندىسىنا قاتىستى وقيعاعا كۋا بولعان قاريالاردىڭ ايتۋىنشا: شاقپاقشىنىڭ قارۋلى قولى ەلدى «المان-سالىق تولەمەدى» دەپ كىنالاپ، ورىستەگى مالىن تارتىپ اكەتەدى. قارسى شىققان ەر-ازاماتتاردى ساباپ، جابىرلەيدى. جەسىر ايەلدەردى زورلاپ، قىزداردى توقالدىققا ساتىپ، قالىڭمالىن دا ايداپ كەتكەن. مۇنىڭ سالدارىنان ەلدىڭ ءبىر بولىگى مەكەنىن تاستاپ، موڭعولكۇرە، قورعاس، قۇلجا، نارات جاقتارعا بىتىراپ كەتەدى.

وسى اۋىر وقيعاعا كۋا بولعان ءاشىم ەل اقساقالدارىمەن بىرگە حال سۇراپ بارىپ، ءجابىر كورگەن ەلدىڭ قايعىسىنا ورتاقتاسادى. سول كەزدە ول «قارىز قايتارعاندا»، «انا زارى»، «مۇڭلى قىز»، «كەدەي زارى» اتتى كۇيلەرىن شىعارىپ، شەرتكەن. بۇل كۇيلەردى تىڭداعان تالاي ادامنىڭ كوز جاسى كول بولعان.

سول سياقتى، شىڭ شىسايدىڭ جەندەتتەرى ارداگەر اقىن تاڭجارىقتى تۇتقىنداپ اكەتكەندە، ءاشىم «بوتام» دەگەن كۇيىن شىعارىپ، جوقتاۋ رەتىندە ورىنداعان. ال «ماقسۇتقا ارناۋ» اتتى كۇيىندە حالىقتىڭ مۇڭ-زارىن، بەلگىلى ادامداردىڭ بەينەسىن كۇي ارقىلى جەتكىزگەن.

ءاشىم قوعامدىق وزگەرىستەرگە دە ءجىتى نازار اۋدارىپ، كۇيلەرىنە جاڭا مازمۇندار ەنگىزىپ وتىرعان. ول 1916 جىلى «سۋن ياتسەنگە ارناۋ» كۇيىن شىعارسا، جاپونعا قارسى سوعىس كەزىندە قىزىل ارميا اراسىندا كەڭ تاراعان «مامىرداعى قىزىل گۇل» ءانىن كۇيگە اينالدىرىپ ورىنداعان.

ءۇش ايماق توڭكەرىسى بۇرق ەتە تۇسكەندە «جاڭا تەبىن»، «ارميا ءجۇرىسى»، «قۋانىش» اتتى كۇيلەرىن شىعارىپ، حالىق اراسىندا كەڭ تاراتقان. ال جاستارعا زور سەنىم ارتىپ، «جاستار سالتاناتى»، «جاس تىلەك» كۇيلەرىن شىعارعان. ول:
«جاستار – بولاشاقتىڭ يەلەرى. ات تۇياعىن تاي باسار دەگەندەي، ءبىز ورىنداي الماي كەتكەن كۇي ونەرىن سول جاستار جالعاستىرادى. سوندىقتان ولاردى تاربيەلەۋ – ءبىزدىڭ بۇلتارتپاس بورىشىمىز» – دەۋشى ەدى.

مىنە، وسىدان-اق ءاشىمنىڭ كۇيلەرى ەشقاشان قاراپايىم، ماقساتسىز شىعارىلماعانىن كورەمىز. ونىڭ كۇيلەرى – اڭىزى بار، تاريحى بار كۇيلەر.

جوعارىدا ۇستاز ءاشىمنىڭ شەرتپە كۇيدىڭ ءپىرى ەكەنى، ونىڭ دارا ءستيلى ءوز الدىنا ءبىر توبە ەكەنىن ايتتىق. بۇل – اسىرا ماقتاۋ ەمەس، ناقتى شىندىق.

1953 جىلى ولكەلىك مادەنيەت باسقارماسى ارناۋلى مامانداردى ۇيىمداستىرىپ، اشىمگە 95 كۇيىن تارتقىزىپ، ولاردى تاسپاعا جازىپ العان. 1956 جىلدىڭ كۇزى مەن 1957 جىلدىڭ قىسى ارالىعىندا ىلە وبلىستىق كوركەمونەر ۇيىرمەسى اشىمگە 96 كۇيىن تارتقىزىپ، نوتاعا تۇسىرگەن. سونداي-اق، ونىڭ بىرنەشە كۇيى پاتەفون پلاستينكاسىنا جازىلىپ، قوعام مەن ونەر سۇيەر قاۋىمعا كەڭىنەن تاراعان.

مەن ءوزىم ءاشىم دۇڭشىۇلىنىڭ شاكىرتى بولعاندىقتان، ونىڭ كۇيلەرىن، كۇي اڭىزدارىن، كۇي شىعارۋ جايلى ايتقان تالاي سوزدەرىن ءوز قۇلاعىممەن ەستىدىم. سوندىقتان ۇستازدىڭ مۇراسىن زەرتتەۋ، رەتتەۋ، كەيىنگى ۇرپاققا جەتكىزۋ – پارىزىم دەپ ءبىلدىم. بىراق ءبىر كەزەڭدە قۋدالاۋعا ءتۇسىپ، ايداۋدا جۇرگەن كەزدەرىم دە بولدى. سوعان قاراماستان، ۇستازدىڭ كۇيلەرىن ۇمىتپاي، جادىمدا ساقتاپ، جازىپ ءجۇردىم.

1978 جىلى وتكەن قكپ 11-كەزەكتى ورتالىق كوميتەتىنىڭ ءۇشىنشى جالپى ماجىلىسىندە بۇرىنىراق كەتكەن قاتەلىكتەر تۇزەتىلىپ، حالىق كۇدىكتەن ارىلدى. كوركەمونەر سالاسىندا «بارلىق گۇل شەشەك اتسىن، جارىسا ءۇن قاتسىن» دەگەن باعىت العا شىقتى. وسى كەزەڭدە ماماندار سەرپىلىپ، ءوز ۇلەستەرىن قوسا باستادى.

مەن دە وسى كەزدە ۇستاز ءاشىمنىڭ كۇيلەرىن، كۇي اڭىزدارىن زەرتتەپ، رەتتەپ، حالىققا تانىستىرۋعا كىرىستىم. سونىڭ ناتيجەسىندە:

1981 جىلى «ءاشىم كۇيلەرى» اتتى 32 كۇي ەنگىزىلگەن كىتاپ،

1989 جىلى «كۇي كۇمبىرى» اتتى 50 كۇي ەنگىزىلگەن كىتاپ جارىق كوردى.

وسىدان بولەك، قولدارىڭىزداعى «كۇي ءپىرى» اتتى بۇل جيناققا ۇستازدىڭ 20 كۇيى ەنگىزىلدى.

سونىمەن قاتار راديو مەن تەلەديدار دا ءاشىم كۇيلەرىن حالىققا جەتكىزۋدە ۇلكەن ءرول اتقاردى. 1982 جىلى ورتالىق حالىق راديوسىنا 57 كۇيىن شەرتىپ بەرىپ، تاسپاعا ءتۇسىرتتىم. شىڭجاڭ حالىق راديوسىنا 44 كۇيىن ورىنداپ جازدىردىم. ىلە حالىق راديوسى اڭىز-اڭگىمەلەرىمەن قوسا 34 كۇيىن جازىپ الدى. وسى تاسپالار ءالى كۇنگە دەيىن ەفير ارقىلى ەلگە تاراپ كەلەدى.

ال ىلە قازاق اۆتونوميالى وبلىستىق ءان-بي ۇيىرمەسى زامان تالابىنا ساي، ۇلتتىق اسپاپتار وركەسترىنە ءاشىمنىڭ «جاستار سالتاناتى»، «اق تولقىن»، «كەڭەس»، «بوتام» سەكىلدى كۇيلەرىن وڭدەپ ورىندادى.

ءاشىمنىڭ قۇلاقتان كىرىپ، بويدى الاتىن ءتاتتى كۇيلەرى راديو تولقىنى ارقىلى بۇكىل الەمگە تاراي باستادى. سونىڭ ناتيجەسىندە ۇستاز ءاشىمدى قازاقستان مەملەكەتتىك راديوسى ەكى رەت ارنايى تانىستىردى. ونىڭ ەسىمى قازاقستان ەنتسيكلوپەدياسىنا ەنگىزىلدى.

قازاقستاندىق زەرتتەۋشى دارحان ۇستاز جايىندا ماقالا جازىپ، ءاشىم مەن مەنى بىرگە تانىستىردى. بۇل ماقالا 2005 جىلعى «جۇلدىز» جۋرنالىنىڭ 6-سانىندا جارىق كوردى. ءوزىم دە ءاشىم تۋرالى 7–8 ماقالا جازىپ، گازەت-جۋرنالداردا كۇي اڭىزدارىن جاريالادىم. بۇل ەڭبەكتەرىمە ەل اراسىندا جاقسى پىكىر ايتىلدى.

ارداگەر اقىن تاڭجارىق جولدىۇلىنىڭ جاقىن دوسى الەكەن اقىن ءاشىم تۋرالى مىناداي ولەڭ جازعان:

جارىلعان ءاشىم كۇيشى اسىل تەكتەن،
حالقىنا ۇلگىسىن ول شاشىپ كەتكەن.
ول شەرتكەن قىزىل ورىك دومبىرادا،
ءىزى بار التىن ساۋساقتىڭ باسىپ كەتكەن.

دەمەك، التىن ساۋساعىمەن كۇي شەرتكەن ءاشىمنىڭ كۇيلەرىن جانە كۇي اڭىزدارىن ءبىز تۇگەل جيناپ، تولىق رەتتەدىك دەۋگە ءالى ەرتە. مەن ول كىسىمەن 1951 جىلدان باستاپ تانىسىپ، قىزمەتتەس بولدىم. سول كەزدەن باستاپ ۇيرەنگەن كۇي-اڭىزدارىن امان ساقتاپ، كەيىنگى ۇرپاققا جەتكىزۋدى ماقسات ەتتىم. ءوز ەڭبەكتەرىمنىڭ باستاماسى عانا جاسالدى دەپ ەسەپتەيمىن.

سوندىقتان دا بۇگىنگى جاستار، اسىرەسە ونەر سالاسىنداعى دارىندى ازاماتتار ءبىزدىڭ ىستەي الماي كەتكەن ىستەرىمىزدى جالعاستىرىپ، حالىق اراسىندا ءالى دە كومىلىپ جاتقان ءاشىم كۇيلەرىن قاز-قالپىندا جيناۋعا اتسالىسادى دەپ سەنەمىن.

ۇستاز ءاشىم 1942 جىلى ىلە ايماقتىق قازاق-قىرعىز مادەنيەت، وقۋ-اعارتۋ ۇيىمىنىڭ شاقىرۋىمەن كوركەمونەرپازدار بايقاۋىنا قاتىسىپ، جۇلدە الادى. وسى ۇيىمعا قاراستى كوركەمونەر توبىنا مۇشە بولىپ، جاستاردى تاربيەلەۋ ىسىمەن اينالىسادى. ول ءاسانالى، ءادىلجان سىندى ونەرپازدارمەن سىرلاس دوس بولادى.

1943 جىلدىڭ سوڭىنا قاراي قازاق-قىرعىز ۇيىمىن گوميندان تىڭشىلارى باقىلاۋعا الا باستايدى. الدەنەدەن كۇدىكتەنگەن ۇيىم باسشىسى ىسقاقبەك قىزمەتكەرلەرىن دەرەۋ جيناپ:
– جاعداي قيىنداپ بارادى. قۇلجادان كوزگە تۇسپەي كەتەيىك. قولعا تۇسسەڭدەر، ەشقاشان ءبىر-بىرلەرىڭە وپاسىزدىق جاساماڭدار، – دەپ تاپسىرادى. ءوزى سول ءتۇنى عايىپ بولادى. ىسقاقبەكتى ۇستاي الماعان تىڭشىلار ەلدى قاتتى قىسپاققا الادى.

وسى كەزدە ءاشىمدى قازاقتىڭ زيالىسى اۋەسبەك جاسىرىن تۇردە نىلقىعا امان جەتكىزەدى. كەيىن ول نۇسىپقان اقساقالدىڭ اۋىلىندا بولادى. 1944 جىلى كۇنەس اۋداندىق قازاق-قىرعىز ۇيىمى ءاشىمدى ارنايى شاقىرىپ، ونعا جۋىق جاستاردى تاربيەلەۋدى تاپسىرادى. ونىڭ شاكىرتتەرى يماش، نۇرتالىپ، ابۋقالي، تولعاۋبەك، زەيىپقان، جالەلدەر «جاستار سالتاناتى»، «جاس تىلەك»، «كۇي باسى» سەكىلدى كۇيلەردى شاعىن وركەستر قۇرامىندا ورىنداي باستايدى.

كوپ ۇزاماي گوميندان ۇكىمەتى «ادامدار توپتاسىپ ارەكەت ەتپەسىن» دەگەن جارلىق شىعارىپ، وقۋشىلاردى تاراتىپ جىبەرەدى. ءاشىم اۋىلىنا قايتادى.

1944 جىلى تامىزدا ءۇش ايماق توڭكەرىسى بۇرق ەتىپ، 1945 جىلى ازاتتىق ورنايدى. قيىن كەزەڭدەردى باستان كەشكەن ۇستاز ءاشىم ەندى دومبىرا وركەسترىن قايتا ۇيىمداستىرادى. ءۇش ايماق ۇكىمەتىنىڭ وداق ۇيىمىنا مۇشە بولىپ، سالىق جيناۋ قىزمەتىن دە اتقارادى.

1953 جىلى ول شىڭجاڭ ولكەلىك حالىق ونەرپازدارى ۇيىرمەسىنىڭ مۇشەسى رەتىندە سينحاي مەن گانسۋ ولكەلەرىنە ساپار شەگىپ، قانداستاردىڭ حال-جاعدايىن سۇراپ، ونەر كورسەتىپ قايتادى.

1955 جىلى ىلە قازاق اۆتونوميالى وبلىستىق ءان-بي ۇيىرمەسىنە قابىلدانىپ، دومبىراشىلارعا ۇستازدىق ەتەدى. 1957 جىلى بەيجىڭدە وتكەن حالىق ونەرپازدارىنىڭ بايقاۋىنا قاتىسىپ، جۇلدە الىپ قايتادى. 1959 جىلى جاسىنا بايلانىستى زەينەتكە شىعادى.

حالىقتىڭ سۇيىكتى ونەرپازى ءاشىم 1962 جىلدىڭ تامىزىندا قاتتى ناۋقاستانىپ، تاماق ىشە الماي قالادى. سوندا ول دومبىراسىن قولىنا الىپ:
– ە، دومبىرام! ەلۋ جىل سەرىگىم بولدىڭ. ەندى مەن كەتەمىن، سەن قالاسىڭ. ارمان-اي، ءبىر كۇي شەرتەيىنشى، ۇرپاقتارعا قالسىن، – دەپ «ارمان-اي» كۇيىن ورىندايدى.

مەيىرىمسىز اجال دارىندى كۇيشى، حالىق قازىناسىنىڭ مۇراگەرى، شەرتپە كۇيدىڭ شەبەرى، ويشىل ۇستاز ءاشىمدى ارامىزدان الىپ كەتكەنىنە (1962 جىلدان) بەرى تالاي جىل ءوتتى. بىراق ونىڭ بەينەسى مەن قازاق ونەرىنە قوسقان ۇلەسى ەشقاشان وشپەيدى. ۇستازدىق ونەگەسى ۇرپاقتان-ۇرپاققا جالعاسا بەرەدى.

كامال ماقاي،

ءاشىم كۇيشىنىڭ شاكىرتى.

توتەشەدەن اۋدارىپ، رەتتەگەن “Q-Andas” اقپارات اگەنتتىگى.

1 1 vote
Рейтинг статьи
Post Views: 22
Қышқыш қалай жасалған?
انداس وماراقىن ىزىمەن

قىشقىش قالاي جاسالعان

August 12, 2026
Адамның пайда болуы
انداس وماراقىن ىزىمەن

ادامنىڭ پايدا بولۋى

August 10, 2026
Күн және жұлдыздар
انداس وماراقىن ىزىمەن

كۇن جانە جۇلدىزدار

August 5, 2026
كۇن مەن جەر
انداس وماراقىن ىزىمەن

كۇن مەن جەر

August 4, 2026
Аспанның биіктеуі
انداس وماراقىن ىزىمەن

اسپاننىڭ بيىكتەۋى

July 31, 2026
Жер-көктің айырылуы жөнінде (Күнес ауданының аңыз-ертегілері)
انداس وماراقىن ىزىمەن

جەر-كوكتىڭ ايىرىلۋى جونىندە (كۇنەس اۋدانىنىڭ اڭىز-ەرتەگىلەرى)

July 30, 2026
Subscribe
Login
Notify of
guest
guest
0 комментариев
Oldest
Newest Most Voted
Inline Feedbacks
View all comments
ӨЛКЕ ШЕЖІРЕСІН СӨЙЛЕТКЕН ҚАЛАМГЕР

ولكە شەجىرەسىن سويلەتكەن قالامگەر

November 9, 2026

«Бекзат өмір»: өнерге арналған еңбек

«بەكزات ءومىر»: ونەرگە ارنالعان ەڭبەك

November 7, 2026

Өлке тарихы ұрпаққа аманат

ولكە تاريحى ۇرپاققا امانات

October 23, 2026

ЖАҢА ҚАҒИДА?  «Әлеуметтік кәсіпкерлерге жаңа талаптар түсіндірілді»

جاڭا قاعيدا: «الەۋمەتتىك كاسىپكەرلەرگە جاڭا تالاپتار ءتۇسىندىرىلدى»

October 13, 2026

Жұмыспен қамту тәртібінде не өзгерді?

جۇمىسپەن قامتۋ تارتىبىندە نە وزگەردى؟

October 12, 2026

Ақпараттық агенттігі

Меншік иесі: “Жетісу” өлкетанушылар орталығы” қоғамдық бірлестігі
Қазақстан Республикасы, Жетісу облысы, Талдықорған қаласы “Болашақ” шағын ауданы, 12-27

Q-Andas желілік басылымы Қазақстан Республикасы Ақпарат және коммуникация министрлігі Ақпарат комитетінде 2025 жылғы 19 наурызда тіркеліп, № KZ21VPY00115275 куәлігі берілген.

Сайт материалын пайдалану үшін редакция келісімі керек және гиперсілтеме жасау міндетті.

Тел: 8 747 706 1382
email: andas_kazhet@mail.ru

qandas.kz © 2026. Барлық авторлық құқық заңмен қорғалған.

  • tjتوتە جازۋ
    • kz Қазақ
    • qz Qazaq
    • tj توتە جازۋ
    • ru Русский
    • en English
  • باستى بەت
  • ولكەتانۋ
    • ءبىلىم
    • دەنساۋلىق
    • سپورت
    • قۋعىن-سۇرگىن
    • تۇلعا تانۋ
    • قورشاعان ورتا
    • حالىق جادى
    • مادەنيەت
    • جەتىسۋ جارتاس سۋرەتتەرى
    • جەتىسۋدىڭ اسيەتتى جەرلەر
    • ادەبيەت
    • شالعاي اۋىل
    • تۋريزم
      • تاريح
    • ەلتانۋ
    • كوشى-قون
    • تۋرنير
  • ارنايى جوبالار
    • بايقاۋ
    • كورمەلەر
    • كونفەرەنتسيا
    • گرانت
    • ەكسپەديتسيالار
  • مۇراعات
    • انداس وماراقىن ىزىمەن
    • اۋەسحان ماجايدىڭ جادىگەرلەرى
    • بەينەفيلم
    • حاتكەرلىك
    • گالەرەيا
  • ءبىز تۋرالى
    • ارىپتەستەر
    • بايلانىس
    • سايت اكىمشىلىگى
    • PDF-مۇراعات

© 2025 qandas.kz

wpDiscuz