كوك ءتاڭىرى قولداسىن،
ءتاڭىرىمنىڭ ساۋلەسى.
ىرىس بولىپ ورناسىن،
بىزدەر دە ۋايىم بولماسىن!
قىزايلاردىڭ ەل تىلەۋى.
«ىلە» مەن «كۇنەس» اتاۋىنىڭ شىعۋى
ەرتە، ەرتە زاماندا،
جەر جامىلعىسى ءبۇپ-ءبۇتىن جاتقاندا،
ءاربىر تاڭ ءموپ-ءمولدىر بولىپ اتقاندا،
قازاق ەلىندە ارسىلان اتتى حان ءوتىپتى. ول بيىلىك جۇرگىزىپ، «كەڭدىك» پەن «تەڭدىكتى» ۇران ەتىپ ۇستاپ، ەلىن جاقسىلىققا جەتەلەپ وتىرىپتى. ول «كوك ءتاڭىرى» جايلى كوپ ۋاعىز ايتىپ، تۇرمىس ادەتتەرىن دە سوعان بەيىمدەپتى. ونىڭ قۇباتوبەل اتتى اقىلشىسى بولىپتى. ول ءتاڭىردىڭ ايانىمەن الداعى بولاتىن ءىستى بولجاپ وتىرادى ەكەن دە: «ەلىم ويلانا قاراڭدارشى، كوك ءتاڭىرى جىل سايىن ءتورت مەزگىلدى، كۇن مەن ءتۇندى الماستىرادى. ەندەشە ءبىز دە ءتاڭىردىڭ ىسىنە بەيىمدەلىپ، تۇرمىس-سالتىمىزدى ورناقتىرۋىمىز كەرەك. جازيرالى جەر، جايلى مەكەنىمىز كەڭ بولۋمەن بارشامىزدا ءتاڭىر بەرگەن نەسىبەدەن تەڭ يگىلىكتەنۋىمىز كەرەك!، – دەپ اقىل ايتىپ وتىرادى ەكەن.
كۇندەردىڭ بىرىندە ارسىلان حان ەلباسىلارمەن كەڭەس قۇرىپ وتىرعاندا ءبىر ۇلتتىڭ كوشباسشىسى:
– حان اعزام، ءۇرىم-بۇتاعىمىز ءوستى، ەل كوبەيدى. ەندى بىزگە قانداي جايلى قونىس، بوس جەر بار. سونى بىلمەكشى ەدىك؟ – دەپ تالاپ قويادى.
سوندا ءبارى قۇباتوبەل اۋليەگە قاراپتى.
قۇباتوبەل اۋليە:
– ولاي دەسەڭدەر، ايتايىن. كوك ءتاڭىرىمنىڭ ايان ەتۋىنە قاراعاندا، شىعىستا ءبىر ۇلكەن تاۋ بار. ەل ونى ءتاڭىر تاۋى دەپ اتايدى. ول تاۋدىڭ ەكى جاعىندا ەكى ۇلكەن ويپات جاتىر. وسى تاۋدىڭ قالىڭ قاتپارلى ولكەلەرىن ورلەسەڭدەر كورەسىڭدەر. ول بۇدان نەشە مىڭ جىل بۇرىن ۇلكەن كول بولعان. ءتاڭىرىمنىڭ جارىلقاۋىمەن كولدىڭ سۋى ىعىسىپ، كوكشە تەڭىزگە قۇيىلىپتى. سول ولكە مىڭ جىلدان بەرى گۇلدەنىپ، ءوسىپ تۇرىپتى. ولكەنى ورلەپ تۇيىعىنا جەتسەڭدەر كۇن ءتاڭىرىمنىڭ شۇعىلالى مەيىرىن ابدەن كورەر ەدىڭدەر، – دەپتى.
سودان سوڭ كوكتەم شىعا قىزايدىڭ ءبىر ۇلىس ەلى قۇباتوبەل اۋليە ايتقان جاققا كوشىپتى. ايتسا ايتقانداي، بۇل ولكەدە جۇگىرگەن اڭ، ۇشقان قۇستان باسقا ەش نارسە كورىنبەيدى. ويى لىقسىعان ورمان-توعاي، قىرى شۇيگىن ءشوپ. ودان وزگە قىلقانجاپىراقتى ورمان، سامىرسىن، شىرشا نۋ بولىپ ءوسىپتى. ونىڭ ارعى جاعىن اقباس تاۋ قورشاعان، ساي-سالاسى سىڭعىر قاققان بۇلاققا تولى ەكەن. كوش جۇرە ولكەنىڭ تۇيىعىنا جەتكەندە بىرنەشە ادامدى قۇباتوبەل اۋليەگە جىبەرىپ، وسى ولكەنىڭ اتىن قويىپ بەرۋدى ءوتىنىپتى.
قۇباتوبەل اۋليە ەلدىڭ سالەمىن العان سوڭ:
– ول بۇرىن سۋدىڭ استىنداعى سۋلى جەر ەدى. ەندى نۋلى جەر بولىپتى. ونىڭ وسىنداي تولىقسىعان كەزىندە ىلە-شالا سەندەر بارىپ مەكەن ەتتىڭدەر. سوندىقتان بۇل ولكە «ىلە» دەپ اتالسىن. ال ونىڭ ەڭ جوعارعى تۇيىعى ءتاڭىرىمنىڭ شۇعىلاسى انىق ءتۇسىپ، ساۋلەسى ەسىپ تۇراتىندىقتان «كۇن ەس» بولىپ اتالسىن، – دەپتى.
سودان بەرى قۇباتوبەل اۋليەگە ءتاڭىر ءوزى ايان بەرىپ، جەرگە قويىلعان ىلە مەن كۇنەس دەگەن ات جەردىڭ اتاۋى بولىپ، كۇنى بۇگىنگە دەيىن جالعاسىپ كەلەدى.
دەرەككوز: تاريح تالعارىندا [ءماتىن] : (تاريحي زەرتتەۋلەر، ەسسە، ماقالالار) / ا. وماراقىن- تالدىقورعان : [ب. ج.] ، 2022.– 500 دانا . – ISBN 978-601-7865-39-9 (1-ت.)، ISBN 978-601-7865-36-8 1-توم .– 287 ب.، سۋرەتتى .
https://kazneb.kz/kk/catalogue/view/1657755
“Q-Andas” اقپاراتتىق اگەنتتىگى
جالعاسى بار…











