1962 جىلى جاركەنت قالاسىندا دۇنيەگە كەلگەن ونىڭ بالالىق شاعى ەڭبەك پەن ءتارتىپتى، ۇلكەنگە قۇرمەت پەن كىشىگە ىزەتتى قاتار ۇستانعان ورتادا ءوتتى. اكەسى سمانيار مىرزاليەۆ مال دارىگەرى رەتىندە ەڭبەك ەتسە، اناسى ايسۇلۋ نۇرقاسىمقىزى اۋىلدا دۇكەنشى بولدى. اكەسىنىڭ قاسىندا ءجۇرىپ، مالعا جاقىن وسكەنى كەيىنگى ومىرىندە كوپ كومەگىن تيگىزدى. مالدىڭ بابىن تانۋ، اۋىلدىڭ كۇندەلىكتى تىرشىلىگىنە بەيىمدەلۋ، ەڭبەككە ەرتە ارالاسۋ بولاشاق شارۋا ادامىنىڭ بويىنداعى العاشقى داعدىنى قالىپتاستىردى.
– بالا كۇنىم جاركەنت وڭىرىندە ءوتتى. ەڭبەككە جاقىن بولىپ ءوستىم. اكەم مال دارىگەرى بولعاندىقتان، مالدىڭ جايىن بالا كەزدەن كورىپ وستىك. كەيىن شارۋاشىلىققا كەلگەندە سول كورگەنىمنىڭ پايداسى ءتيدى، – دەيدى كەيىپكەرىمىز.
مەكتەپ قابىرعاسىندا جۇرگەن كەزىنەن العىرلىعىمەن، قوعامدىق جۇمىسقا بەلسەندىلىگىمەن تانىلعان شولپان سمانيارقىزى ايدارلى ورتا مەكتەبىندە ءبىلىم الىپ، كەيىن پانفيلوۆ پەداگوگيكالىق كوللەدجىنە وقۋعا ءتۇستى. بۇل جىلدار ونىڭ تۇلعا رەتىندە قالىپتاسۋىنا ۇلكەن اسەر ەتتى. بىلىمگە قۇشتار، تارتىپكە بەرىك، ۇيىمداستىرۋشىلىق قابىلەتى بار جاس مامان ەڭبەك جولىن ۇستازدىق سالادان باستادى.
العاشقىدا ايدارلى ورتا مەكتەبىندە پيونەر جەتەكشىسى بولىپ جۇمىس ىستەپ، بالالارمەن ءتىل تابىسۋدىڭ، ولاردى ۇيىمداستىرۋدىڭ، تاربيەلىك جۇمىستارعا جۇمىلدىرۋدىڭ قىر-سىرىن مەڭگەرگەن جاس مامان كەيىن شوقان اۋىلىنداعى «بوبەك» بالاباقشاسىندا ادىسكەر-تاربيەشى بولىپ قىزمەت اتقاردى. 1993–1999 جىلدارى شوقان ورتا مەكتەبىندە باستاۋىش سىنىپ مۇعالىمى بولدى.
ءومىرىنىڭ كەلەسى ۇلكەن بەلەسى وتباسىمەن بايلانىستى ءوربىدى. 1980 جىلى قوجابەك تولىباەۆپەن شاڭىراق كوتەردى. جۇبايى ۇجىمشاردا ەكونوميست بولىپ ەڭبەك ەتكەن، ەسەپكە جۇيرىك، شارۋاشىلىقتىڭ ىشكى ءتارتىبىن جاقسى بىلەتىن ازامات ەدى. كەيىن «نۇرقادام» شارۋا قوجالىعىنىڭ نەگىزىن قالاعان قوجابەك تولىباەۆ ەلدە جاڭا ەكونوميكالىق وزگەرىستەر باستالىپ، جەكە شارۋا قوجالىقتارىن قۇرۋعا مۇمكىندىك تۋعان كەزدە ۇلكەن تاۋەكەلگە بەل بۋدى. 1991 جىلدىڭ قاڭتار ايىنان باستاپ ىسكە كىرىسكەن قوجالىقتىڭ اتاۋى دا وتباسىلىق مالىمەتكە تولى. «نۇرقادام» اتاۋى بالالارى نۇرلان، قۋانىش، داۋلەتبەك، مۇراتتىڭ ەسىمدەرىنەن قۇرالعان.
العاشقى جىلدار وڭاي بولعان جوق. جاڭا باستاماعا قاراجات كەرەك. بانكتەن قارىز الىپ، بازا جاساقتادى، تەحنيكا الدى، ۇساق مال ساتىپ الدى. قولدا بار مۇمكىندىك شەكتەۋلى، تاجىريبە از، بىراق جاۋاپكەرشىلىك زور ەدى. اسىرەسە العاشقى جىلى مال قوزداتۋ كەزىندە قاتتى قينالدى. بالالار جاس، شارۋاشىلىقتىڭ كۇندەلىكتى اۋىرتپالىعى مول، مال باعۋدىڭ ماشىعى تولىق قالىپتاسپاعان شاق. بىراق ەڭبەككە بەيىم جان قاراپ وتىرمادى. قانداي جۇمىس بولسا دا باسىندا ءجۇردى.
نارىقتىڭ قۇبىلمالى كەزەڭى شارۋا ادامىن ۇنەمى سىناققا سالىپ وتىرادى. 1993 جىلى مالدىڭ قۇنى تومەندەپ، ءبىر قوي 2،5-3 مىڭ تەڭگەگە عانا باعالاندى. مۇنداي جاعدايدا بۇرىنعى باعىت ءتيىمسىز ەدى. سوندىقتان قوي سانىن ازايتىپ، ءىرى قارا وسىرۋگە كوشۋ تۋرالى شەشىم قابىلداندى. ءىرى قارانىڭ شىعىنى از، باعۋعا ىڭعايلى ەكەنى تاجىريبە جۇزىندە بايقالدى. بۇل ۋاقىت تالابىنا ساي جاسالعان دۇرىس قادام ەدى.
شارۋاشىلىقتى دامىتۋ جولىندا وتباسىلىق قولداۋ ۇلكەن ءرول اتقاردى. ەنەسى شاكيزا ءاشيموۆا جاڭا باستاماعا اق باتاسىن بەرىپ، رۋحاني دەمەۋ بولدى. وتباسى مۇشەلەرى دە ورتاق ىسكە جۇمىلدى. اركىم قولىنان كەلگەنشە ەڭبەك ەتتى. قوجالىق وسىلايشا بىرتىندەپ اياققا تۇرا باستادى.
1999 جىلى جۇبايى اۋداندىق ماسليحاتقا دەپۋتات بولىپ سايلانعاننان كەيىن، شارۋاشىلىقتىڭ نەگىزگى سالماعى كەيىپكەرىمىزدىڭ يىعىنا ءتۇستى. بۇعان دەيىن مەكتەپتە مۇعالىم، بالاباقشادا تاربيەشى بولعان جان ءۇشىن بۇل ۇلكەن وزگەرىس ەدى. بىراق ءومىردىڭ ءوزى ونى جاڭا مىندەتكە جەتەلەدى. قورقىنىش تا، الاڭداۋشىلىق تا بولدى. الايدا جاۋاپكەرشىلىك بارىنەن جوعارى تۇردى.
– باسىندا الاڭداۋشىلىق بولدى. بۇرىن بالاباقشادا، مەكتەپتە جۇمىس ىستەدىم. ال شارۋاشىلىق دەگەن باسقا دۇنيە. بىراق باسقا تۇسسە، ىستەيدى ەكەنسىڭ. ۇيرەنەسىڭ، ىزدەنەسىڭ، اقىرى جولىن تاباسىڭ، – دەيدى ول.
2000 جىلدان باستاپ قوجالىق جۇمىسى تولىق ونىڭ قولىنا ءوتتى. 2002 جىلى ۇلى داۋلەتبەكتىڭ ۇسىنىسىمەن بانكتەن 10 ملن. تەڭگە نەسيە الىپ، وعان ءىرى قارا مال ساتىپ الدى. بۇل شارۋاشىلىقتىڭ ءورىسىن كەڭەيتكەن ماڭىزدى قادام بولدى. ءىرى قارا سانىنىڭ ارتۋى قوجالىقتىڭ تۇراقتىلىعىن كۇشەيتتى.
كەيىپكەرىمىز شارۋانى تەك باسقارۋشى رەتىندە جۇرگىزگەن جوق. قاجەت كەزدە بارلىق جۇمىستىڭ باسىندا ءوزى ءجۇردى.
– تراكتور ايدادىم، جەر جىرتتىم، جۇك كولىگىمەن ءشوپ تاسىدىم، كومباينمەن استىق وردىم. كەلە-كەلە تەحنيكانى جوندەۋدى دە ۇيرەندىم. ءبارىن دە مەڭگەرۋگە بولادى ەكەن. ەڭ باستىسى قورىقپاۋ، – دەيدى ىسكەر جان.
وسى ءسوزدىڭ استارىندا ۇلكەن ومىرلىك تاجىريبە جاتىر. ادام ەڭبەكتەن قاشپاسا، ۇيرەنۋدەن جالىقپاسا، كەز كەلگەن ءىستىڭ جولىن تابادى. قوجالىق ءتورايىمىنىڭ ءومىرى سونىڭ دالەلى. بۇگىندە شارۋاشىلىقتا جەر جىرتۋعا، تۇقىم سەبۋگە، ءشوپ شابۋعا، ءدارى شاشۋعا قاجەتتى تەحنيكا تولىق بار. جاڭا تەحنيكالار ليزينگ ارقىلى الىنۋدا. بۇرىن ءوزى اتقارعان ءىستىڭ كوبىن قازىر ۇلى داۋلەتبەك جۇرگىزىپ وتىر.
شارۋاشىلىقتىڭ قازىرگى تىنىسى دا اۋقىمدى. وسى كەزەڭدە 130 گەكتارعا ارپا سەبىلگەن. بۇعان دەيىن 200 گەكتارعا كۇزدىك داقىل ەگىلگەن. مال شارۋاشىلىعى مەن ەگىن ءىسى ءبىر-بىرىمەن تىعىز بايلانىستى. تۇياقتى مالعا جەمشوپ كەرەك، ەگىنگە تەحنيكا كەرەك، تەحنيكاعا كۇتىم كەرەك. مۇنىڭ ءبارى ۋاقىتىندا اتقارىلماسا، شارۋاعا سالماق تۇسەدى. سوندىقتان بۇل سالادا ۇقىپتىلىق پەن الدىن الا قامدانۋ اسا ماڭىزدى. كەيىپكەرىمىز وسىنىڭ ءبارىن جىلدار بويى تاجىريبەمەن مەڭگەردى.
شولپان تولىباەۆا ءبىر عانا مال مەن ەگىنگە بايلانىپ قالعان جوق. ەل ىشىندە تاپشىلىق بولعان جىلدارى اۋىل ادامدارىنىڭ قاجەتىن وتەۋگە دە اتسالىستى. ءبىر كەزدەرى ساۋىن سيىر ۇستاپ، ءسۇتىن ساتتى. ديىرمەن اكەلىپ، ۇن تارتتى. اۋىلدا ازىق-تۇلىك پەن سابىن تاپشى بولعان كەزدە تالدىقورعان مەن جاركەنتكە قاتىناپ، قاجەتتى زاتتاردى جەتكىزدى. ساۋدا-ساتتىقپەن دە اينالىستى. بۇل ونىڭ ەلگە جاناشىر، ءىستىڭ كوزىن تابا بىلەتىن ىسكەر جان ەكەنىن كورسەتەدى.
بۇگىندە ءتورت پەرزەنت تاربيەلەپ، وسىرگەن ارداقتى انانىڭ بالالارى جوعارى ءبىلىم الىپ، ءار سالادا ەڭبەك ەتىپ ءجۇر. ۇلى داۋلەتبەك قازىر شارۋاشىلىق جۇمىسىنا بەلسەنە ارالاسىپ، اتا-اناسىنىڭ ەڭبەگىن جالعاستىرۋدا.
– بالالارىمىزدىڭ ەڭبەككە جاقىن بولعانىن قالايمىز. ويتكەنى ەڭبەكتىڭ قادىرىن بىلگەن ادام ومىردە اداسپايدى. ءبىز كورگەن قيىندىقتى ولار كورمەسىن، بىراق ەڭبەكپەن كەلگەن ناننىڭ ءدامىن بىلسە دەيمىز، – دەيدى ارداقتى انا.
ونىڭ بويىنداعى باستى قاسيەت – مويىماۋ. قيىندىق كورسە دە، توقتاپ قالعان جوق. نارىق وزگەرسە، باعىت وزگەرتتى. قاراجات كەرەك بولسا، تاۋەكەلگە باردى. تەحنيكا كەرەك بولسا، ۇيرەندى. اۋىر جۇمىستىڭ بەل ورتاسىندا ءجۇردى. وسىنداي تاباندىلىق قانا ادامدى ەڭبەك ادامى دەڭگەيىنە كوتەرەدى.
– ەڭبەك ەتسەڭ، بەرەكەسى بولادى. ءبارى ءبىر كۇندە كەلمەيدى. شىداساڭ، ۇيرەنسەڭ، ءىستىڭ كوزىن تاپساڭ، شارۋا جۇرەدى، – دەيدى ول.
راسىندا، «نۇرقادام» شارۋا قوجالىعى ءبىر كۇندە قالىپتاسقان جوق. ونىڭ ءار كەزەڭىندە ماڭداي تەر، تاۋەكەل، قيىندىق، ىزدەنىس، وتباسىلىق بىرلىك جاتىر.
شوقان ءۋاليحانوۆ اۋىلى،
كەربۇلاق اۋدانى
سۋرەتتەردى تۇسىرگەن جۇماباي مۇسابەكوۆ
