تالقى اسۋى – ىلە ءوڭىرىنىڭ ەجەلگى قاقپاسى. كونە زاماننان بەرى بۇل اسۋ ۇلى جىبەك جولىنىڭ نەگىزگى تارماقتارىنىڭ ءبىرى سانالعان. ءتاڭىر تاۋىنىڭ بوكتەرىنەن باستالعان كەرۋەن جولدارى بالىقشى اڭعارىنا ءتۇسىپ، ىلە مەن تۇرپانعا، ءارى قاراي قۇلجاعا دەيىن جالعاسىپ جاتتى. ءار جولدىڭ ءوز اتى، ءوز تاريحى بار.
تەڭىز دەڭگەيىنەن 2073 مەتر بيىكتىكتە ورنالاسقان اسۋ تابيعي رەلەفتىڭ ەرەكشەلىكتەرىنە بايلانىستى ستراتەگيالىق ماڭىزى جوعارى نۇكتە سانالادى. تالقى كەزەڭىنىڭ ەتەگى كەڭساي دەپ اتالاتىن ۇزىن ساي، ۇزىندىعى 28 شاقىرىم. كەزەڭنىڭ شىعا بەرىس تەرىستىگى «اسپان ءتاڭىرى» دەپ اتالادى دا، سايرام كولىمەن ءتۇتاسادى. تالقى كەزەڭى تىم ەرتە كەزدەن تارتىپ-اق جىبەك جولىنىڭ تاعى ءبىر ماڭىزدى قاتىناس قاقپاسى سانالعان. تاريحتا كوپتەگەن جيھانكەزدەر، عۇلامالار، ساردارلار مەن ساربازدار، اقىن-جىراۋلار بۇل ارادان وتكەن.
يۋان پاتشالىعى داۋىرىنەن ىلگەرى بۇل ساي جولى دوڭگەلەكتى اربا جۇرە المايتىن بايىرعى كەرۋەن جولى بولعان. شىڭعىسحان جاساعى ءتورت باعىتقا ءبولىنىپ، باتىسقا جورىق جاساپ، ورتا ازياعا كىرەرىندە جورىق قادامىن جىلدامداتۋ ءۇشىن ەكىنشى حانزادا شاعاتاي ءوز قوسىنىن باستاپ، تالقى كەزەڭىنەن كەڭسايدىڭ اۋزىنا دەيىنگى جولدى اربا جۇرە الاتىنداي ەتىپ كەڭەيتىپ جاساتادى ءارى تالقى وزەنىنە 48 جەردەن اعاش كوپىر سالدىرادى. كەيىن شاعاتاي ۇلىسىنىڭ ىدىراۋىنا ىلەسىپ، بۇل جول دا ءبىر مەزگىل جۇرت نازارىنان قالىپ قويادى.
تسين پاتشالىعىنىڭ باستاپقى كەزەڭىندە تاعى دا قاتىناس جولى تۇرا اسۋى ارقىلى جۇرگىزىلدى. كەيىن بۇل اسۋ جولى تىم قاۋىپتى بولعاندىقتان، تالقى جولى قايتادان جاسالىپ، جول قۇرىلىسى جانە ونى قورعاۋ جۇمىسى كۇشەيتىلدى. اۋەلگى جول جۇلگەسىن بويلاپ، كوپ رەت وزگەرتىلىپ، تسين پاتشالىعىنىڭ سوڭعى جىلدارىنا كەلگەندە كوپىر سانى 42-گە قىسقارتىلدى. كەيىن تاعى دا كەمەلدەندىرىلىپ، 18 جەردە عانا كوپىر قالدى.
تسين پاتشالىعى بۇل جولدى قورعاۋ، كەرۋەن توقتايتىن ورىندارعا قولايلىلىق تۋدىرۋ ءۇشىن، كەزىندە تالقى كونە قالاسىنان (كەڭسايدىڭ شىعا بەرىسىندە) جىڭ اۋدانىنا دەيىنگى ارالىقتا بەس جەردەن اسكەري بەكىنىس، ياعني كەرۋەن سارايىن سالدىردى. قازىر كەڭسايدىڭ ورتا بولىگىندە «ارتاي»، سايرام جاعاسىندا «سانتاي» دەپ اتالاتىن قاتىناس ايالداماسى بار. وسى ايالدامالار كەزىندە كەرۋەن سارايلارى بولعان. سايرامنىڭ قىتايشا «سانتايحايزى» اتالۋى دا وسىدان شىققان. 50-جىلدارى قاتىناس جولى سايدىڭ باتىس جاعىنداعى تاۋ بوكتەرىنەن الىنعان، شۇڭقىرى كوپ، جولى تار ءارى تىعىز ەدى. 60-جىلداردىڭ سوڭىندا ۇزىندىعى 9 كيلومەتر كەلەتىن جاڭا كەزەڭ جولى جاسالىپ، كەڭ دە قاۋىپسىز قاتىناس-تاسىمال جاعدايى جاسالدى. سونىمەن كولىك اربا نەگىزگى قاتىناس قۇرالى بولعان جاعداي تۇبەگەيلى وزگەرتىلدى. 1997 جىلى كەڭساي جولى تالقى كەزەڭىنەن تسينشۇيحيگە دەيىن بۇتىندەي بەتون توسەلىپ، جوعارى قارقىندى قازىرگى زامانعى قاتىناس جولىنا اينالدى.
تالقى كەزەڭىنىڭ ەتەگىندەگى كەڭسايدىڭ ەكى قاپتالى تىك جاقپار تاستى، قورامدى كەلەدى. ەنى جارتى شاقىرىمعا دا جەتپەيدى، ەڭ تار جەرى بىرنەشە مەتر عانا. قىساڭ جاعالاۋىنداعى سان-سانا بۇلاق سۋىنىڭ قوسىلۋىنان شىعىستان باتىسقا يرەلەڭدەپ قۇلاپ جاتقان تالقى وزەنى بار. وزەننىڭ باس جاعىندا اينالاسىنا بۇرقانا كۇمىس مونشاقتارىن شاشىپ، اسپاننان قۇلاپ تۇسكەندەي كورىنەتىن ءزاۋلىم سارقىراما تالقى كەزەڭىنە ءتىپتى دە كورىك بەرىپ تۇرعانداي. تاۋ شوقىلارىنان سايدىڭ ەتەگىنە دەيىنگى الاپتىڭ ءبارى جاپ-جاسىل قاراعاي، ارشالارمەن كومكەرىلگەن. ساي ىشىندە جابايى الما، ورىك، دولانا، قاراقات، قايىڭ، تەرەك سەكىلدى الۋان ءتۇرلى جەمىستى جانە جەمىسسىز اعاشتار وسەدى. كوكتەمدە تاۋ باۋرايى الۋان ءتۇرلى اسەم گۇل-بايشەشەككە ورانادى. جازدا بۇل ارانىڭ سۇلۋ كەلبەتىنە تامسانىپ، ءتۇپ-تۇنىق اۋاسىمەن تىنىستاۋعا كەلەتىن ادامداردىڭ اياعى ۇزىلمەيدى. كۇزدە جەمىس-جيدەكتەر مولايىپ، تابيعات ءتىپتى دە كوركەم تۇسكە ەنەدى. قىستا ساي ءىشى اق مامىق كورپەسىن قىمتاي ورانادى.
تابيعي تۇرعىدان العاندا، تالقى اسۋى ەكوجۇيەلىك بايلىعىمەن دە ەرەكشەلەنەدى. كەڭساي اڭعارىنداعى تالقى وزەنى كوپتەگەن بۇلاق سۋلارىنان قۇرالعان. جەرگىلىكتى فلورا قۇرامىنا قاراعاي، ارشا، جابايى الما، ورىك، دولانا، قاراقات، قايىڭ جانە باسقا دا وسىمدىك تۇرلەرى كىرەدى.
قورىتىندىلاي كەلگەندە، تالقى اسۋى – تەك كونە كەرۋەن جولدارىنىڭ قيىلىسقان جەرى عانا ەمەس، سونداي-اق تابيعاتى باي، تاريحي وقيعالارعا تولى ءوڭىر. ونىڭ گەوگرافيالىق ورنى مەن تابيعي ەرەكشەلىكتەرى قازاقستاننىڭ تاريحي-مادەني مۇراسىن زەرتتەۋدە ماڭىزدى نىسان بولىپ تابىلادى.
PS: سوناۋ 1992–1997 جىلدارداعى ستۋدەنتتىك كەزىمىزدە وسى اسۋدان اسىپ، ۇرىمجىگە جول تارتاتىنبىز. ول كەزدە كولىك ەسكى، جول كەدىر-بۇدىرعا تولى بولاتىن. اسۋدىڭ ەتەگىنەن شىڭىنا كوتەرىلگەنشە، شىڭىنان ەتەككە قۇلديلاعانشا، «ءبىر قۇدايعا سىيىنىپ…» وتىراتىنىمىز ءالى ەسىمدە.
سودان بەرى دە وتىز جىل ءوتىپتى. از دا، كوپ تە ۋاقىت. مىنە، ءبىز وزگەردىك، تالقى اسۋى دا ادام تانىماستاي قۇلپىرىپتى.
ونى تومەندەگى سىلتەمەلەر ارقىلى كورە الاسىز:

HighestBridges – Guozigou Bridge (كوپ ءتۇرلى راكۋرستار، قۇرىلىس سۋرەتتەرى).
CGTN — Guozigou Bridge: A modern wonder (فوتو جانە قىسقاشا انىقتاما).
People’s Daily – Magnificent views (ءىرى پلانمەن تۇسىرىلگەن كادرلار).
Qunar/去哪儿 – 果子沟 تۋرنۇسقا بەتى (تابيعات كورىنىستەرى، ساياحاتشىلار فوتولارى).
天山网/TianshanNet – فوتورەپورتاج (果子沟 تۋرالى جەرگىلىكتى رەپورتاج).
Baike百科 – 景区 پاراعى (قىسقاشا سيپاتتاما، فوتو).
Backiee壁纸 -HD وبوي (果子沟大桥).
PConline 摄影部落 – فوتوالبوم (جەرگىلىكتى فوتوگرافتار كادرلارى).

الەۋمەتتىك جەلىلەردە/قىتايلىق پلاتفورمالاردا مىنا سوزدەردى قولدانىپ قاراڭىز – ەڭ ناقتى ناتيجەلەر وسى اتاۋلارمەن شىعادى:
قىتايشا: 果子沟، 果子沟大桥، 伊犁 果子沟، 赛里木湖 果子沟
لاتىنشا: Guozigou، Guozigou Bridge، Talqi Valley، Ili Guozigou
قازاق/ورىسشا: تالقى اسۋى، تالقى القابى، مۇزارت اسۋى ماڭى (كونتەكست ءۇشىن)

ارينە، ينتەرنەتتەن ىزدەپ، تاماشالاعاننان كوزبەن كورگەن، اۋاسىمەن تىنىستاپ، تابيعاتىنا تامسانۋدىڭ ورنى بولەك. بارىپ كورگەندەر تامسانا اڭگىمەلەيدى. ال ءبىز ءالى جەتە الماي ءجۇرمىز…
قاجەت انداس
“Q-Andas” اقپاراتتىق اگەنتتىگى











