Q-Andas
No Result
View All Result
  • Басты бет
  • Өлкетану
    • Елтану
    • Жартас суреттері
    • Қажет дерек
    • Қажет кітап
    • Қасиетті жерлер
    • Қажет ақпарат
    • Халық жады
    • Ауесхан Мажайдың жәдігерлері
    • Андас Омарақын ізімен
    • Қуғын-сүргін
    • Көші-қон
    • Тұлғатану
  • Арнайы жобалар
    • Турнир
    • Экспедиция
    • Конкурс
    • Грант
    • Конференция
    • Көрме
  • Мұрағат
    • Бейнефильм
    • Галерея
    • Хаткерлік
  • Біз туралы
    • Әріптестер
    • Байланыс
    • Сайт әкімшілігі
    • PDF-мұрағат
kz Қазақ qz Qazaq tj توتە جازۋ ru Русский en English
Q-Andas
  • Басты бет
  • Өлкетану
    • Елтану
    • Жартас суреттері
    • Қажет дерек
    • Қажет кітап
    • Қасиетті жерлер
    • Қажет ақпарат
    • Халық жады
    • Ауесхан Мажайдың жәдігерлері
    • Андас Омарақын ізімен
    • Қуғын-сүргін
    • Көші-қон
    • Тұлғатану
  • Арнайы жобалар
    • Турнир
    • Экспедиция
    • Конкурс
    • Грант
    • Конференция
    • Көрме
  • Мұрағат
    • Бейнефильм
    • Галерея
    • Хаткерлік
  • Біз туралы
    • Әріптестер
    • Байланыс
    • Сайт әкімшілігі
    • PDF-мұрағат
No Result
View All Result
Q-Andas
No Result
View All Result
Басты бет Өлкетану Қасиетті жерлер

Талқы кезеңі – Шыңғысхан асқан асу

Ықылым замандардан бері Іле алқабында төңіректің төрт бүрышынан келген керуен жолдары түтасып жататын. Бұл әлемге әйгілі «Ұлы Жібек жолының» жаңа солтүстік сорабына жатады. Ол Тәңір тауының оңтүстік бөктерін жағалап, Көгершін тауындағы Тұра асуынан асып, Балықшы аңғарымен Іле алқабына келетін «Ежелгі керуен жолы» арқылы өтеді. Сондай-ақ Іледен Тәңір тауының оңтүстігіне Мүзарт асуы арқылы өтетін «Шаты жолы», Нарат асуы арқылы Алғойға барып, Тұрпанмен түтасатын «Іле – Тұрпан жолы» бар. Қас өзені аңғарымен жүріп, Еренқабырғаның Моңкұты асуынан асатын «Тұра жолы» және Үлкен Талдаша асуынан Үшмеркі кезеңіне барып, Нарат жолына түтасатын Кетпен жолы белгілі. Бұдан бөлек, Құлжа керуен жолы сияқты байырғы жол сүлемдері де қамтылады. Осы тарихи жерлер туралы жазбамызды осыдан былай “Q-Andas” ақпараттық агенттігінің сайтында жариялап тұрамыз.

admin
2026/08/30
Қасиетті жерлер
0
Талқы кезеңі –  Шыңғысхан асқан асу

Талқы асуы – Іле өңірінің ежелгі қақпасы. Көне заманнан бері бұл асу Ұлы Жібек жолының негізгі тармақтарының бірі саналған. Тәңір тауының бөктерінен басталған керуен жолдары Балықшы аңғарына түсіп, Іле мен Тұрпанға, әрі қарай Құлжаға дейін жалғасып жатты. Әр жолдың өз аты, өз тарихы бар.

Теңіз деңгейінен 2073 метр биіктікте орналасқан асу табиғи рельефтің ерекшеліктеріне байланысты стратегиялық маңызы жоғары нүкте саналады. Талқы кезеңінің етегі Кеңсай деп аталатын ұзын сай, ұзындығы 28 шақырым. Кезеңнің шыға беріс терістігі «Аспан Тәңірі» деп аталады да, Сайрам көлімен түтасады. Талқы кезеңі тым ерте кезден тартып-ақ Жібек жолының тағы бір маңызды қатынас қақпасы саналған. Тарихта көптеген жиһанкездер, ғұламалар, сардарлар мен сарбаздар, ақын-жыраулар бұл арадан өткен.

Юан патшалығы дәуірінен ілгері бұл сай жолы дөңгелекті арба жүре алмайтын байырғы керуен жолы болған. Шыңғысхан жасағы төрт бағытқа бөлініп, батысқа жорық жасап, Орта Азияға кірерінде жорық қадамын жылдамдату үшін екінші ханзада Шағатай өз қосынын бастап, Талқы кезеңінен Кеңсайдың аузына дейінгі жолды арба жүре алатындай етіп кеңейтіп жасатады әрі Талқы өзеніне 48 жерден ағаш көпір салдырады. Кейін Шағатай ұлысының ыдырауына ілесіп, бұл жол да бір мезгіл жұрт назарынан қалып қояды.

Цин патшалығының бастапқы кезеңінде тағы да қатынас жолы Тұра асуы арқылы жүргізілді. Кейін бұл асу жолы тым қауіпті болғандықтан, Талқы жолы қайтадан жасалып, жол құрылысы және оны қорғау жұмысы күшейтілді. Әуелгі жол жүлгесін бойлап, көп рет өзгертіліп, Цин патшалығының соңғы жылдарына келгенде көпір саны 42-ге қысқартылды. Кейін тағы да кемелдендіріліп, 18 жерде ғана көпір қалды.

Цин патшалығы бұл жолды қорғау, керуен тоқтайтын орындарға қолайлылық тудыру үшін, кезінде Талқы көне қаласынан (Кеңсайдың шыға берісінде) Жың ауданына дейінгі аралықта бес жерден әскери бекініс, яғни керуен сарайын салдырды. Қазір Кеңсайдың орта бөлігінде «Артай», Сайрам жағасында «Сантай» деп аталатын қатынас аялдамасы бар. Осы аялдамалар кезінде керуен сарайлары болған. Сайрамның қытайша «Сантайхайзы» аталуы да осыдан шыққан. 50-жылдары қатынас жолы сайдың батыс жағындағы тау бөктерінен алынған, шұңқыры көп, жолы тар әрі тығыз еді. 60-жылдардың соңында ұзындығы 9 километр келетін жаңа кезең жолы жасалып, кең де қауіпсіз қатынас-тасымал жағдайы жасалды. Сонымен көлік арба негізгі қатынас құралы болған жағдай түбегейлі өзгертілді. 1997 жылы Кеңсай жолы Талқы кезеңінен Циншүйхиге дейін бүтіндей бетон төселіп, жоғары қарқынды қазіргі заманғы қатынас жолына айналды.

Талқы кезеңінің етегіндегі Кеңсайдың екі қапталы тік жақпар тасты, қорамды келеді. Ені жарты шақырымға да жетпейді, ең тар жері бірнеше метр ғана. Қысаң жағалауындағы сан-сана бұлақ суының қосылуынан шығыстан батысқа ирелеңдеп құлап жатқан Талқы өзені бар. Өзеннің бас жағында айналасына бұрқана күміс моншақтарын шашып, аспаннан құлап түскендей көрінетін зәулім сарқырама Талқы кезеңіне тіпті де көрік беріп тұрғандай. Тау шоқыларынан сайдың етегіне дейінгі алаптың бәрі жап-жасыл қарағай, аршалармен көмкерілген. Сай ішінде жабайы алма, өрік, долана, қарақат, қайың, терек секілді алуан түрлі жемісті және жеміссіз ағаштар өседі. Көктемде тау баурайы алуан түрлі әсем гүл-бәйшешекке оранады. Жазда бұл араның сұлу келбетіне тамсанып, түп-тұнық ауасымен тыныстауға келетін адамдардың аяғы үзілмейді. Күзде жеміс-жидектер молайып, табиғат тіпті де көркем түске енеді. Қыста сай іші ақ мамық көрпесін қымтай оранады.

Табиғи тұрғыдан алғанда, Талқы асуы экожүйелік байлығымен де ерекшеленеді. Кеңсай аңғарындағы Талқы өзені көптеген бұлақ суларынан құралған. Жергілікті флора құрамына қарағай, арша, жабайы алма, өрік, долана, қарақат, қайың және басқа да өсімдік түрлері кіреді.

Қорытындылай келгенде, Талқы асуы – тек көне керуен жолдарының қиылысқан жері ғана емес, сондай-ақ табиғаты бай, тарихи оқиғаларға толы өңір. Оның географиялық орны мен табиғи ерекшеліктері Қазақстанның тарихи-мәдени мұрасын зерттеуде маңызды нысан болып табылады.

 

PS: Сонау 1992–1997 жылдардағы студенттік кезімізде осы асудан асып, Үрімжіге жол тартатынбыз. Ол кезде көлік ескі, жол кедір-бұдырға толы болатын. Асудың етегінен шыңына көтерілгенше, шыңынан етекке құлдилағанша, «Бір Құдайға сыйынып…» отыратынымыз әлі есімде.

Содан бері де отыз жыл өтіпті. Аз да, көп те уақыт. Міне, біз өзгердік, Талқы асуы да адам танымастай құлпырыпты.

Оны төмендегі сілтемелер арқылы көре аласыз:

HighestBridges – Guozigou Bridge (көп түрлі ракурстар, құрылыс суреттері).

CGTN — Guozigou Bridge: A modern wonder (фото және қысқаша анықтама).

People’s Daily – Magnificent views (ірі планмен түсірілген кадрлар).

Qunar/去哪儿 – 果子沟 турнұсқа беті (табиғат көріністері, саяхатшылар фотолары).

天山网/TianshanNet – фоторепортаж (果子沟 туралы жергілікті репортаж).

Baike百科 – 景区 парағы (қысқаша сипаттама, фото).

Backiee壁纸 –HD обои (果子沟大桥).

PConline 摄影部落 – фотоальбом (жергілікті фотографтар кадрлары).

Әлеуметтік желілерде/қытайлық платформаларда мына сөздерді қолданып қараңыз – ең нақты нәтижелер осы атаулармен шығады:

Қытайша: 果子沟, 果子沟大桥, 伊犁 果子沟, 赛里木湖 果子沟

Латынша: Guozigou, Guozigou Bridge, Talqi Valley, Ili Guozigou

Қазақ/орысша: Талқы асуы, Талқы алқабы, мұзарт асуы маңы (Контекст үшін)

Әрине, интернеттен іздеп, тамашалағаннан көзбен көрген, ауасымен тыныстап, табиғатына тамсанудың орны бөлек. Барып көргендер тамсана әңгімелейді. Ал біз әлі жете алмай жүрміз…

Қажет АНДАС

“Q-Andas” ақпараттық агенттігі

 

5 1 vote
Рейтинг статьи
Қаралым 71
Қаратал алқабындағы өзендер
Қасиетті жерлер

Қаратал алқабындағы өзендер

August 31, 2026
Қора шатқалы
Қасиетті жерлер

Қора шатқалы

August 31, 2026
Дауылбай тауы
Қасиетті жерлер

Дауылбай тауы

August 31, 2026
Мүнидың зираты
Қасиетті жерлер

Мүнидың зираты

August 30, 2026
Мұзарт асуы
Қасиетті жерлер

Мұзарт асуы

August 30, 2026
Сөк сұлтан Абылайханұлы
Қасиетті жерлер

Сөк сұлтан Абылайханұлы

August 30, 2026
Subscribe
Login
Notify of
guest
guest
0 комментариев
Oldest
Newest Most Voted
Inline Feedbacks
View all comments
ӨЛКЕ ШЕЖІРЕСІН СӨЙЛЕТКЕН ҚАЛАМГЕР

ӨЛКЕ ШЕЖІРЕСІН СӨЙЛЕТКЕН ҚАЛАМГЕР

November 9, 2026

«Бекзат өмір»: өнерге арналған еңбек

«Бекзат өмір»: өнерге арналған еңбек

November 7, 2026

Өлке тарихы ұрпаққа аманат

Өлке тарихы ұрпаққа аманат

October 23, 2026

ЖАҢА ҚАҒИДА?  «Әлеуметтік кәсіпкерлерге жаңа талаптар түсіндірілді»

ЖАҢА ҚАҒИДА? «Әлеуметтік кәсіпкерлерге жаңа талаптар түсіндірілді»

October 13, 2026

Жұмыспен қамту тәртібінде не өзгерді?

Жұмыспен қамту тәртібінде не өзгерді?

October 12, 2026

Ақпараттық агенттігі

Меншік иесі: “Жетісу” өлкетанушылар орталығы” қоғамдық бірлестігі
Қазақстан Республикасы, Жетісу облысы, Талдықорған қаласы “Болашақ” шағын ауданы, 12-27

Q-Andas желілік басылымы Қазақстан Республикасы Ақпарат және коммуникация министрлігі Ақпарат комитетінде 2025 жылғы 19 наурызда тіркеліп, № KZ21VPY00115275 куәлігі берілген.

Сайт материалын пайдалану үшін редакция келісімі керек және гиперсілтеме жасау міндетті.

Тел: 8 747 706 1382
email: andas_kazhet@mail.ru

qandas.kz © 2026. Барлық авторлық құқық заңмен қорғалған.

  • kzҚазақ
    • kz Қазақ
    • qz Qazaq
    • tj توتە جازۋ
    • ru Русский
    • en English
  • Басты бет
  • Өлкетану
    • Елтану
    • Жартас суреттері
    • Қажет дерек
    • Қажет кітап
    • Қасиетті жерлер
    • Қажет ақпарат
    • Халық жады
    • Ауесхан Мажайдың жәдігерлері
    • Андас Омарақын ізімен
    • Қуғын-сүргін
    • Көші-қон
    • Тұлғатану
  • Арнайы жобалар
    • Турнир
    • Экспедиция
    • Конкурс
    • Грант
    • Конференция
    • Көрме
  • Мұрағат
    • Бейнефильм
    • Галерея
    • Хаткерлік
  • Біз туралы
    • Әріптестер
    • Байланыс
    • Сайт әкімшілігі
    • PDF-мұрағат

© 2025 qandas.kz

wpDiscuz