Ornalasuy: Kóktúma auylynyń ońtústiginde 5-6 shaqyrym qashyqtyqta Sińirli jáne Jamanty ózenderiniń aralyǵyndaǵy tóbede ornalasqan
Zerttelui: Geografiya ǵylymdarynyń kandidaty. I. Jansúgirov atyndaǵy universitettiń professory Erkin Toqpanov, ólketanushy-jurnalist Qajet Andas.
Sipattamasy: Jamanty ózeni ańǵaryndaǵy «Dyń» eskertkishteri – Alakól óńirindegi músylmandyqqa deiingi qarlúqtardyń keseneleri deuge bolady. Solardyń biri VII-VIII ǵasyrlardaǵy Qarlúq kezeńine jatatyn «Qos kelinshek» qorymy .
Ańyz-áńgime: Jerimizde sáulet óneriniń tamasha eskertkishteri kóptep kezdesedi. 7-8 ǵasyrlarda bastalyp, bitpei qalǵan Aqyrtas ǵimaraty tórtbúryshty kesek tastardan qalanǵan. Bileuli ǵimaraty Qazaqstan men Qaraqalpaqstan shekarasynda ornalasqan. Qúdyq ústine salynǵan qúrylysty parsysha “sardoba” dep ataidy. 6-9 ǵasyrlarda Myrzashól keruen jolynyń boiyna salynǵan eki sardoba belgili. Eki sardobanyń qúrylysy jáne kúmbezderi kiiz úidiń jobasyna úqsaidy.
Dyń eskertkishteri qaza bolǵan adamdy jerlegen jerge túrǵyzylǵan. Olar Ortalyq Qazaqstan, Jetisu, Tarbaǵatai, Mańǵystau jerlerinen kóptep tabyldy. Aqbeshim, Suyab qalalarynan budda ǵibadathanalarynyń oryndary tabylǵan (7-8 ǵ.ǵ.). 9 ǵasyrdyń ekinshi jartysynan bastap islam dininiń arhitekturalyq qúrylys júiesi salyna bastaǵan. Baba-Ata qalasy ornynan meshittiń qaldyǵy tabylǵan. Balbal (músin tas) qaza bolǵan qolbasshy, ataqty adamdardyń basyna qoiylǵan. Balbal tastar Ortalyq Qazaqstanda, Jetisuda óte kóp kezdesedi. Qoldanbaly óner túrlerine balshyqtan jasalǵan terrakota, kórkem keramika jáne úsaq plastika jatady. Terrakotalarda adamnyń bet-álpeti, shashy, kiimi beinelenedi.
Túrgesh, Qarlúq, qaǵanaty túsynda adamdardy jerlegen tanymal
adamdardyń ziratyna biiktigi 2-3, diametri 3 metr bolatyn sheńber
tárizdi dóńgelengen kesene túrinde tastan qalaǵan. Biz tanysqan «Dyń» jergilikti jerde taudan ákelingen qara tastardan qalanǵan. Bailanystyrushy materialdar retinde jergilikti sazdy paidalanǵan. Bir qyzyǵy 8-10 ǵasyr ótse de áli jaqsy saqtalǵan. Qazirgi biiktigi 2,3m. Músylman zirattaryna aiyrmashylyǵy kúmbezi men órnektteri joq. Salynu maqamy Ayagóz ózeniniń tómengi aǵysyndaǵy Qozy kórpesh pen Bayan súlu kesenesine úqsas.











