Q-Andas
No Result
View All Result
  • باستى بەت
  • ولكەتانۋ
    • ءبىلىم
    • دەنساۋلىق
    • سپورت
    • قۋعىن-سۇرگىن
    • تۇلعا تانۋ
    • قورشاعان ورتا
    • حالىق جادى
    • مادەنيەت
    • جەتىسۋ جارتاس سۋرەتتەرى
    • جەتىسۋدىڭ اسيەتتى جەرلەر
    • ادەبيەت
    • شالعاي اۋىل
    • تۋريزم
      • تاريح
    • ەلتانۋ
    • كوشى-قون
    • تۋرنير
  • ارنايى جوبالار
    • بايقاۋ
    • كورمەلەر
    • كونفەرەنتسيا
    • گرانت
    • ەكسپەديتسيالار
  • مۇراعات
    • انداس وماراقىن ىزىمەن
    • اۋەسحان ماجايدىڭ جادىگەرلەرى
    • بەينەفيلم
    • حاتكەرلىك
    • گالەرەيا
  • ءبىز تۋرالى
    • ارىپتەستەر
    • بايلانىس
    • سايت اكىمشىلىگى
    • PDF-مۇراعات
kz Қазақ qz Qazaq tj توتە جازۋ ru Русский en English
Q-Andas
  • باستى بەت
  • ولكەتانۋ
    • ءبىلىم
    • دەنساۋلىق
    • سپورت
    • قۋعىن-سۇرگىن
    • تۇلعا تانۋ
    • قورشاعان ورتا
    • حالىق جادى
    • مادەنيەت
    • جەتىسۋ جارتاس سۋرەتتەرى
    • جەتىسۋدىڭ اسيەتتى جەرلەر
    • ادەبيەت
    • شالعاي اۋىل
    • تۋريزم
      • تاريح
    • ەلتانۋ
    • كوشى-قون
    • تۋرنير
  • ارنايى جوبالار
    • بايقاۋ
    • كورمەلەر
    • كونفەرەنتسيا
    • گرانت
    • ەكسپەديتسيالار
  • مۇراعات
    • انداس وماراقىن ىزىمەن
    • اۋەسحان ماجايدىڭ جادىگەرلەرى
    • بەينەفيلم
    • حاتكەرلىك
    • گالەرەيا
  • ءبىز تۋرالى
    • ارىپتەستەر
    • بايلانىس
    • سايت اكىمشىلىگى
    • PDF-مۇراعات
No Result
View All Result
Q-Andas
No Result
View All Result
باستى بەت ولكەتانۋ جەتىسۋدىڭ اسيەتتى جەرلەر

قارعا باتىر ەسكەرتكىشى حVII-حVIII عاسىر

admin
2025/02/01
جەتىسۋدىڭ اسيەتتى جەرلەر
0

ورنالاسقان جەرى: الاكۆل اۋدانى, ىرعايتى اۋىلدىق وكرۋگىنە قاراستى كۆكتۇما اۋىلىنىڭ سولتۈستىك جاعىنداعى سىڭىرلى مەكەنىندە.
زەرتتەلۋى: گەوگرافييا عىلىمدارىنىڭ كانديداتى, ى. جانسۈگىروۋ اتىنداعى جەتىسۋ ۋنيۋەرسيتەتىنىڭ پروفەسسورى ەركىن توقپانوۋ گەوگرافييالىق, ۆلكەتانۋشى-جۋرناليست قاجەت انداس تاريحي سيپاتتاماسىنا زەرتتەپ جۈر.
سيپاتتاماسى: قارعا باتىرتاسىۇلى حVII-حVIII عاسىردا ۆمىر سۈرگەن قاراكەرەي قابانباي باتىردىڭ زامانداسى. ۆز كەزىندە قازاق جەرىن جوڭعار باسقىنشىلارىنان ازات ەتۋگە بايلانىستى تالاي شايقاستارعا قاتىسىپ, ەرلىگىمەن ەل ەسىندە ساقتالعان تاريحي تۇلعا. شەجىرە دەرەك بويىنشا قاراكەرەيدىڭ توقپاق اتاسىنان مۇڭايتپاس, ودان ماڭعىتاي تارايدى. ال ماڭعىتايدان تەڭىربەردى, تاسى دەگەن ەكى ۇلى بولسا, قارعا تاسىنىڭ ۇرپاعى. قارعانىڭ كىندىگىنەن 6 ۇل تاراپ, بۈگىندە ۈبىرلى-شۈبىرلى ەلگە اينالدى. 1999 جىلى 24 قىركۈيەكتە قارعا باتىردىڭ مەڭگىلىك تۇراعى بولعان سىڭىرلى مەكەنىندەگى جەرلەنگەن جەرىنە باتىر ۇرپاقتارى مەن ەل ازاماتتارى ەسكەرتكىش تۇرعىزىپ, بابا رۋحىن ەسپەتتەدى. ەسكەرتكىش قابانباي-كۆكتۇما كۈرەجولىنىڭ بويىنا ورنالاسقان. اۋىل اقساقالدارىنىڭ ايتۋىنشا, بۇل جول 1969 جىلىعى قازاق-قىتاي قاقتىعىسى كەزىندە ەسكەري تەحنيكالاردى تاسىمالداۋ ماقساتىندا سالىنىپتى. سول تۇستا قورىم بۈلىنىپ, بىراز زيراتتار كۆشىرىلگەن كۆرىنەدى. قارعا باتىر ەسكەرتكىشىنەن تاۋعا ۆرلەپ 2-3 شاقىرىم جۈرگەندە قارعانىڭ قارا كۈڭگەيى دەگەن جەر بار.
اڭىز-ەڭگىمە: قارعا باتىر
ەرتەدە ەستىمەگەن ەلدە كۆپ-تى,
كىم ايتار ەڭگىمەنى ەلدە جوقتى.
بىرى ەدىل, بىرى مومىن, بىرى زەلىم,
جارالعان بىردەي بولىپ پەندە جوق-تى.

بىرەۋدىڭ اجالى سۋ, بىرەۋى وتتان,
كەيبىرەۋ شاھيد بولعان بىر اپاتتان.
دۈنيە كەيبىرەۋگە كەڭ جاي بولىپ,
كەيبىرىن قاپاستا قىپ زار جىلاتقان.

سونىمەن زامان ازىپ بارا بەرگەن,
بىرىنەن بىرى ورىن الا بەرگەن.
تاماشا تالايلاردىڭ قىلعان ىسى
اڭىز بوپ, ەل اۋىزىندا قالا بەرگەن.

ەرتەدە شىعارماعان ەل ەسىنەن,
بيلەردىڭ بيلىك ايتقان تۆرەسىنەن.
باتىردىڭ, باي-جارلىنىڭ ەڭگىمەسىن
قارتتاردىڭ كۆپ ەستىدىم كەڭەسىنەن.

اتاعى ەر جىگىتتىڭ ۆنەرىندە,
ۆلىمگە كىم اراشا سۆنەرىندە.
ايتىپتى قارعا باتىر بىر ەڭگىمە,
حالقىنا سىرىن شەشىپ ۆلەرىندە.

قارعانىڭ بەيبىشەسى باسىندا وتىر,
مەپەلەپ, سۋسىن بەرىپ قاسىندا وتىر.
اقساقال, يگى جاقسى جينالىپتى,
قارعانىڭ كۆڭىلىن سۇراپ وسىندا وتىر.

بەيبىشە ايدىن كۆلدىڭ اياسىنداي,
كۆز تارتار التىن توننىڭ جاعاسىنداي.
حالىقتى قادىرمەنەن سىيلاۋشى ەدى,
ورنىقتى وتىز بيە ساباسىنداي.

ۇلىقتان ۈلكەن كەلسە قادىرلەيتىن,
كىسىنىڭ كۆرىنۋشى ەدى داناسىنداي.
الدىنا بەرى كەلىپ ەركەلەيتىن,
ۆزىنىڭ مارحابباتتى اناسىنداي.

كۆتەرىپ تۆسەگىنەن قارعا باسىن,
بىر شولىپ قاراپ الدى اينالاسىن.
حالقىنا ۆسيەتىن ايتا كەلىپ,
سۆيلەيدى كۆزدەن تۆگىپ ىستىق جاسىن.

⦁ ۋا, جۇرتىم, پەندە بار ما ۆلمەيتۇعىن,
اللانىڭ اماناتىن بەرمەيتۇعىن.
جارالىپ بۇل دۈنيەگە كەلگەننەن سوڭ,
جان بار ما كۆرەسىسىن كۆرمەيتۇعىن.

كۆپ ەدى قايسارلىقتان ەتكەن ىسىم,
بۇل كۈندە سىرقاۋلىقتان كەتتى كۈشىم.
اياعىن شالىس باسقان عاپىل پەندە,
ماقشاردا ۆتتىم دەمەك نەنىڭ ۈشىن.

ارمانسىز ۆتكەن جان جوق بۇل جالعاننان,
باق قونىپ, قۇتىم اۋماي البارىمنان.
«سەنى مە» دەگەن دۇشپان توپ بولۋشى ەد,
قولىمدى سالعان سوزىپ قارماعىمنان.

بەرمەپ ەد جاستا تەڭىرىم نەسىبىمە,
كەدەرگى, توقتاۋ سالىپ كەسىبىمە.
«پەندەگە پەندە بولىپ ۆتپەيىن» دەپ,
بايلاردىڭ جالدانبادىم ەسىگىنە.

جوقتىقتان جۈدەۋشىلىك كۆردى باسىم,
ون بەسكە جەتىمدىكپەن جەتتى جاسىم.
حالىقتىڭ قازىناسىنان نە پايدا بار,
بەرمەيدى بەينەت قىلماي ىشەر اسىن.

قولىما ون التىمدا جۈگەن الدىم,
جوقتىقتان جۇرت مالىنا قۇرىق سالدىم.
ەل كەزىپ, ەبەلەكتەپ تۈندە جورتىپ,
جەكسۇرىن, مالدىلارعا ۇرى اتاندىم.

اتاندىم سونىمەنەن «ۇرى قارعا»,
قايراتپەن قارا تاپپاي ۇرىنارعا.
قورقاقتار قۇرىعىمنان سەسكەنگەن سوڭ,
دەگەن جوق «جامان اتاق» مىناۋ قارعا.

مەن كەتتىم بىر زاماندا ەلدەن جىراق,
قۇلا دۈز, قۇز بەن شىڭدى ەتىپ تۇراق.
بىرگە جەپ بىرەۋدىكىن, بىتىستىرىپ,
سوقتىقپاي مومىندارعا جۈردىم بىراق.

قاراۆتكەل, قىزىلجار, قىردۋاننان,
ورال مەن ەسىل, جايىق, سىردارييادان,
كەلەمىن توپ-توپ ايداپ, كۈن-تۈن قاتىپ,
العانداي قالىڭمالدى بىر قۇدامنان.

تۈن قاتىپ, تۈسىم قاشىپ ەل اقتادىم,
ورمان, تاۋ, ساي-سالانى قوناقتادىم.
كىسىگە كۆڭىل ەتكەن بەرىپ كەتتىم,
بىرەۋىن ۆز باسىما جاراتپادىم.

تارقادى تالاي جەردە قۇمارلارىم,
تالايدى تەزگە سالىپ نىعارلادىم.
بولعانمەن قانداي اسقان ارتىق پالۋان,
قوس قولداپ بىر ۇرعاننان شىعارمادىم.

مەنى كەپ الا المادى ەشكىم اتتان,
ەتكەن جوق جولعا سالىپ, بۇعاۋ قاقپان.
تالايى قاراڭعىدا قارسى كەلگەن,
بوپ جۈردى بىر ۇرعاننان قازا تاپقان.

وسىنداي كۆپ جۈرىستىڭ بىرەۋىندە,
جەرىم بار ۆلمەي قالعان بىر ۇياتتان.
كەتەيىن جان بارىندا سىزدەرگە ايتىپ,
كەيىنگى كەڭەس ەتسىن بىزدىڭ شاقتان.

بىر جىلى الاتاۋدان جىلقى تارتىپ,
كەلەمىن تىنىم الماي, كۈن-تۈن قاتىپ.
ۈستىنە قالىڭ ەلدىڭ كەپ قالىپپىن,
قاراسام تۈن اعارىپ, تاڭدار اتىپ.

جاقىنداپ كۈن شىعۋعا قالدى تاڭ دا,
كۆرىنىپ اناۋ-مىناۋ جاقىن ماڭدا.
بولعاندا-اي كۆزگە تۈسىپ قالاتۇعىن,
مەن كەلدىم پانالاۋعا بىر كۆپ تامعا*.

كۈن شىعىپ, سەسكە بولدى بىج-بىج قايناپ,
قويشىلار ۆرىستەتتى قويىن ايداپ.
جاعالاي ۆرلەي قونعان قالىڭ اۋىل
شاڭداتىپ بيە قۋىپ, جەم بايلاپ.

بىر كەزدە اق كيىمدى, اق بوز اتتى,
اقساقال قىر مۇرىندى, ۇزىن جاقتى.
بوز اتتى قامشىسىمەن سيپاي سالىپ,
ىرعالتىپ, اياڭداتىپ كەلە جاتتى.

جاقىنداپ كەلىپ قالدى تامعا تامان,
قاشۋعا كەلمەي قالدى مەنىڭ شامام.
بەلگىلى «ۇرى كۆتى – قۋىس» دەگەن,
قىسىلىپ مەن بارامىن سونان جامان.

سىرتىنان ول مولانىڭ بىر قارادى,
جان-جاققا كۆزىن سالىپ قارامادى.
قاڭتارىپ اق بوز اتقا شىدەر سالىپ,
قورىمدى جاياۋ كەلىپ ارالادى.

وتىردى بىر مولاعا شارت جۈگىنىپ,
كۆپ ۋاقىت وتىرار الدىن بىلىپ.
تۇرىپ كەپ, اياق جاقتان تاعى وتىردى,
وقيدى قيراات پەن تەباراكتى.

وتىردىم وسى اراعا كەلەدى-اۋ دەپ,
تىعىلىپ جاتقان مەنى كۆرەدى-اۋ دەپ.
قالىڭ ەل حابارلانىپ ۇستاپ السا,
سازامدى ۇمىتپاستاي بەرەدى-اۋ دەپ.

وتىرىپ ەربىر تۈرلى ويعا قالدىم,
بىر اقىل تاپقانىما مەن قۋاندىم.
ەڭبەكتەپ مولالاردىڭ اراسىمەن,
بىر كۆرگە ۈڭىرەيگەن كىرىپ الدىم.

بۇرىن دا تالاي قۋلىق تاپقان ەدىم,
مولاعا قورقىتپاققا جاتقان ەدىم.
كۆرعاپ بوپ كۆردەن شىعىپ ەلدى ۈركىتىپ,
ولجاعا قورقاقتاردان باتقان ەدىم.

تاعى دا سونى ىستەپ كۆردە جاتتىم,
ىسقىرىپ كۆردىڭ ىشىن ىزىڭداتتىم.
اۋىزىمدى قيساڭداتىپ, تىسىم قايراپ,
شىعارىپ كۆردەن باسىم جىلماڭداتتىم.

مولانىڭ وڭ جاعىنان تۇرىپ بارىپ,
وقيدى بۇرىنعىداي «كەلام شەرىپ».
كۆر ىشىن كۈڭىرەنتىپ بىر كۆرىنسەم,
قارايدى سەسكەنبەستەن كۆزىن سالىپ.

ۈش رەت قۇران وقىپ ەلگى باتىر,
قاۋىپسىز ەش نەرسەدەن بولماي قاپىل.
قاعىنىپ ەتەك-جەڭىن تۈرەگەلىپ,
اياڭداپ ماعان تامان كەلە جاتىر.

تاۋىستىم ۆنەرىمدى ەندى سارقىپ,
قۇتىلام بۇل قۋ شالدان ەندى قايتىپ.
ەڭكەيىپ تەسىككە كەلىپ قولىن سوزىپ,
شاپ بەرىپ سيراعىمنان الدى تارتىپ.

بويىمەن تارتىپ العان كەتتى ۈيىرىپ,
ساۋساعى سيراعىما كەتتى كىرىپ.
اقىرىپ جالعىز قولمەن اينالدىرىپ,
قامشىمەن شىپىلداتىپ قويادى ۇرىپ.

ۈيىرىپ ەرى بەرى قامشىلادى,
قامشىدان قايتىپ جىلدام جان شىعادى.
قامشى ۆتىپ, كۆپ-كۆك الا قويداي بولىپ,
قان اعىپ قابىرعامنان تامشىلادى.

⦁ باتىر-اي, جانىم ساۋعا, ادام ەدىم,
ىس قىلعان بوس قۋلىقپەن نادان ەدىم.
ەل بىلمەي, اقىماقتىقتان تۈستىم تورعا,
مال ۇرلاي ەلگە تامان بارىپ ەدىم.

اداممىن, مالعۇن ەمەس, اتىم – قارعا,
قۇدايىم كەزدەستىردى سىزدەي زورعا.
جانىمدى بىر شىبىنداي ساۋعاعا بەر,
جىلقىنىڭ جەتەكتەگى بەرىن ال دا.

سول كەزدە تاستاي بەردى مەنى جەرگە,
اداممىن دەگەنىمە سەندى داعى.
بىلگەن سوڭ انىق ادام ەكەنىمدى,
ال سوندا مىناۋ قارتتىڭ سۆيلەگەنى.

⦁ ۋا, شىركىن, سولاي ما ەكەن, –دەدى, – بالام,
ەگەردە كۆرعاپ بولساڭ, باسىڭدى الام.
ەكىنشى مۇنداي ىسكە جولاماڭىز,
ۆزىڭنەن زورلار شىقسا كەلمەس شاماڭ.

سەن داعى بىر نانتالاپ ەر ەكەنسىڭ,
ەركىمنەن حايلاڭ اسىپ جۈر ەكەنسىڭ.
ۇرلىقپەن مالدى تاۋىپ كۈنەلتەم دەپ,
قۋسىنعان بىر جاڭعالاق نەمە ەكەنسىڭ.

كەتەيىن بىر ساپارعا ارىڭ تۆكپەي,
جاستىقتىڭ كىم جۈرەدى قوسىن جەكپەي.
ەر ىستى ۆتە اڭعارىپ ويلاپ ىستە,
اراسى ەر ادامنىڭ جەر مەن كۆكتەي.

دەدىڭ بە قورىققانىڭنان جالىنايىن,
بايقادىڭ قارت اعاڭنىڭ مەنى-جايىن.
ەڭبەك قىپ العانىڭدى شىعىنداتىپ,
سەن يتتىڭ مالىڭدى الىپ نە قىلايىن.

كۆردىم دەپ مەن ايتپايمىن, ۆزىڭ بىل, –دەپ,
شال سوندا اتقا مىنىپ بولدى جۈرمەك.
باتىردان قول قۋسىرىپ, جۆن سۇرادىم:
⦁ كۆردىم, – دەپ, – قالار ەدىم, سىزدى كىم?–دەپ.
شال ايتتى: –پايدا بەرمەس ۇساق ايلا,
عيبرات بۇل ىسىڭنەن تاپتىڭ پايدا.
سۇراساڭ مەنىڭ اتىم –تۆلەك جەۋكە,
مەرت بولدىڭ ارىستانداي شاۋىپ ايعا.
…………………………………………………………………..
سىلتەمە: «قارعا باتىر» داستانى «بابابلار سۆزى» اتتى 100 تومدىقتىڭ 22 تومىنا ەنگەن. جوعارىداعى اڭىز سول نۇسقادان قىسقارتىلىپ الىندى.

0 0 votes
Рейтинг статьи
Post Views: 20
Қаратал алқабындағы өзендер
جەتىسۋدىڭ اسيەتتى جەرلەر

قاراتال القابىنداعى وزەندەر

August 12, 2026
Қора шатқалы
جەتىسۋدىڭ اسيەتتى جەرلەر

قورا شاتقالى

August 5, 2026
Дауылбай тауы
جەتىسۋدىڭ اسيەتتى جەرلەر

داۋىلباي تاۋى

August 4, 2026
Мүнидың зираты
جەتىسۋدىڭ اسيەتتى جەرلەر

ءمۇنيدىڭ زيراتى

February 2, 2026
Мұзарт асуы
جەتىسۋدىڭ اسيەتتى جەرلەر

مۇزارت اسۋى

December 1, 2025
Сөк сұлтан Абылайханұлы
جەتىسۋدىڭ اسيەتتى جەرلەر

سوك سۇلتان ابىلايحانۇلى

November 28, 2025
Subscribe
Login
Notify of
guest
guest
0 комментариев
Oldest
Newest Most Voted
Inline Feedbacks
View all comments
ӨЛКЕ ШЕЖІРЕСІН СӨЙЛЕТКЕН ҚАЛАМГЕР

ولكە شەجىرەسىن سويلەتكەن قالامگەر

November 9, 2026

«Бекзат өмір»: өнерге арналған еңбек

«بەكزات ءومىر»: ونەرگە ارنالعان ەڭبەك

November 7, 2026

Өлке тарихы ұрпаққа аманат

ولكە تاريحى ۇرپاققا امانات

October 23, 2026

ЖАҢА ҚАҒИДА?  «Әлеуметтік кәсіпкерлерге жаңа талаптар түсіндірілді»

جاڭا قاعيدا: «الەۋمەتتىك كاسىپكەرلەرگە جاڭا تالاپتار ءتۇسىندىرىلدى»

October 13, 2026

Жұмыспен қамту тәртібінде не өзгерді?

جۇمىسپەن قامتۋ تارتىبىندە نە وزگەردى؟

October 12, 2026

Ақпараттық агенттігі

Меншік иесі: “Жетісу” өлкетанушылар орталығы” қоғамдық бірлестігі
Қазақстан Республикасы, Жетісу облысы, Талдықорған қаласы “Болашақ” шағын ауданы, 12-27

Q-Andas желілік басылымы Қазақстан Республикасы Ақпарат және коммуникация министрлігі Ақпарат комитетінде 2025 жылғы 19 наурызда тіркеліп, № KZ21VPY00115275 куәлігі берілген.

Сайт материалын пайдалану үшін редакция келісімі керек және гиперсілтеме жасау міндетті.

Тел: 8 747 706 1382
email: andas_kazhet@mail.ru

qandas.kz © 2026. Барлық авторлық құқық заңмен қорғалған.

  • tjتوتە جازۋ
    • kz Қазақ
    • qz Qazaq
    • tj توتە جازۋ
    • ru Русский
    • en English
  • باستى بەت
  • ولكەتانۋ
    • ءبىلىم
    • دەنساۋلىق
    • سپورت
    • قۋعىن-سۇرگىن
    • تۇلعا تانۋ
    • قورشاعان ورتا
    • حالىق جادى
    • مادەنيەت
    • جەتىسۋ جارتاس سۋرەتتەرى
    • جەتىسۋدىڭ اسيەتتى جەرلەر
    • ادەبيەت
    • شالعاي اۋىل
    • تۋريزم
      • تاريح
    • ەلتانۋ
    • كوشى-قون
    • تۋرنير
  • ارنايى جوبالار
    • بايقاۋ
    • كورمەلەر
    • كونفەرەنتسيا
    • گرانت
    • ەكسپەديتسيالار
  • مۇراعات
    • انداس وماراقىن ىزىمەن
    • اۋەسحان ماجايدىڭ جادىگەرلەرى
    • بەينەفيلم
    • حاتكەرلىك
    • گالەرەيا
  • ءبىز تۋرالى
    • ارىپتەستەر
    • بايلانىس
    • سايت اكىمشىلىگى
    • PDF-مۇراعات

© 2025 qandas.kz

wpDiscuz