Ornalasqan jeri: Alakól audany, Yrǵaity auyldyq okrugine qarasty Kóktúma auylynyń aumaǵyndaǵy Jalańash kóldiń boiynda ornalasqan. Úrpaqtary 2014 jyly basyna belgi qoiyp, zirat túrǵyzǵan.
Zerttelui: QHR-da shyqqan Múrat Súltanúlynyń «Sámenbet shejiresi» jáne «Sybanbai bi», Múqash Áteibekúdynyń «Qyzai eli» kitaptarynda jáne Andas Omaraqynnyń Qazaqstanda shyqqan «Tarih tolqynynda» kitapynda ómiri jaily derekter jinaqtalǵan. Keiingi kezde ólketanushy-jurnalist Qajet Andas zerttep júr.
Sipattamasy Sybanbai bi XVIII ǵasyrdyń sońy men XIH ǵasyrdyń alǵashqy jartysynda jasaǵan tarihi túlǵa. Jońǵarlar joiylyp, qazaq auyldary ózderiniń baiyrǵy ataqonysyna qaita oralǵanda, Syr boiyndaǵy qyzailar eń alǵash Esengeldi bi Qúdainazarúlynyń bastauymen 1740 jyldardyń ortasynda Ayagózge qonystanǵan(«Qúrbanǵali Haliddiń «Tauarih hamsa» eńbegindegi derekter boiynsha). Keiin Qarakerei elimen qonystas irge jaiǵan qyzailar Tarbaǵatai óńirine, odan keiin Toqta men Barlyq taularynyń mańaiyna 100 jyl boiy qonystanǵan. Dál osy tústa qyzailardy Esengeldi bidiń inisi Súltangeldiniń shóberesi Sybanbai bi basqardy. Ol qyzailardyń óris-qonysyn belgilep, ishki-syrtqy qarym-qatynasyn, rular arasyndaǵy jer-jesir daulary men aǵaiyn arasyndaǵy arazdyqty rettep otyrǵan tarihi túlǵa.
Ańyz-áńgime: Sybanbai bidiń dáuiri qazaq qoǵamynda iri ózgerister oryn alǵan, tai-talasqa toly mezgil edi. Resei patshalyǵynyń qazaq jerine óńmeńdei kirip, jappai otarlauy qazaq auyldarynyń ómirine ekitalai kún tudyrdy. Osy tústa Sybanbai Máskeuge elshilikke baryp, Aǵa súltan atanǵan. Kenesary han Tarbaǵataidy jailaǵan elden kómek súrap barǵanda, qyzailar qol jasaqtap attandyrmaqshy bolǵanda Resei patshalyǵynyń aitaqtauymen beibit elge qater tóndirgen Sybanqúldyń auyr qolyn Emil (Arǵy bette) ózeniniń boiynda talqandap, júrtty búlap-talaudan qútqarady. Biraq Kenesary hanǵa kómektesu armany oryndalmai qalady. Keiin Matai Táneke batyr Kensary hannyń kegin quyp, qyrǵyz Orman hannyń auylyn shapqanda qyzailardan Cúltangeldi Boqash bolys, Esengeldi Birteri batyr, maltabar-shákil Últaraq batyr, taǵy da basqa alpys jigitti úiymdastyryp, Kenesarynyń kegin alu joryǵyna atsalysqan. Ómiriniń sońǵy jyldary qyzai eliniń ru basshylaryn bekitip, eldi Toqta-Barlyqtan Búratalaǵa (Bórili dala) qonystandyruǵa keńes berip, izbasarlaryn belgilep, ómirden ótedi.
Sybanbai bi Resei men Qytaidyń eki jaqty qysymyna tap bolǵan eldi táuelsiz etu úshin kúresken túlǵa. Onyń úrpaqtary atasy jerlengen jerden 150 jyldai qiyr jáilap, shette júrse de, túlǵanyń úlylyǵyn osy mekendi qonystanǵan el úmytpai, táu etetin qasietti jerdiń birine ainaldyrǵan. Keńes biligi ornaǵan soń Sybanbai bidiń ziratyna táu etetinder qudalanǵan. Elimiz táuelsizdik alǵannan keiin onyń úrpaqtary baba ziratyn qaita jańǵyrtyp, basyna belgi qoidy. Sybanbai bi turaly el arasynda kóptegen ańyz-áńgime taraǵan. Ol qazirge deiin jergilikti júrttyń arasynda aitylyp keledi.
Qazir búl oryn ary-beri ótken eldiń táu etip attanatyn jerine ainalyp úlgergen. Endi osy bir nysandy Qazaqstannyń qasietti nysandary tizimine engizudiń uaqyty keldi dep esepteimiz.
Siltemesi:
1. «Sámenbet shejiresi», Múrat Súltanúly, Ile halyq baspasy.
2. «Sybanbai bi», Múrat Súltanúly, 2014, Últtar baspasy.
3. «Qyzai eli», Múqash Áteibekúly, 2004, Múra jurnaly.
4. «Tarih tolqynynda», Andas Omaraqyn, 2022, Almaty, «Ofset» baspahanasy.










