Ornalasqan jeri: Alakól audany, Yrǵaity auyldyq okrugine qarasty Kóktúma auylynyń soltústik jaǵyndaǵy tau bókterine ornalasqan.
Zerttelui: batyvrdyń úrpaǵy ERMYRZAEV Erkin Ahmetqanúly. geografiya ǵylymdarynyń kandidaty, I. Jansúgirov atyndaǵy Jetisu universitetiniń professory Erkin Toqpanov geografiyalyq, ólketanushy-jurnalist Qajet Andas tarihi sipattamasyna zerdeleu júrgizip júr.
Sipattamasy: Qarakerei toqpaq shejiresinen alynǵan retke keltirip tarihyn jazu ár elde bar. Sondyqtan tuǵan halqymyzdyń tegi men ru shejiresin qúrastyryp, jinaqtap júiege keltiru isimen ainalysqan dúrys shyǵar. Búl jóninde áńgimeler men jazbalaryn auyz ádebieti jyraulardyń, aqyndardyń shyǵarmalaryn arǵy-bergi tarihi kitaptarda eski kóz qaralardyń áńgimelerin eske alǵan jón shyǵar. Toqpaqtyń shejiresi álde tolyq zertelip, aitylmai jatqan qyrlary bar siyaqty.
Alakól aumaǵy, Jońǵar Alatau bauraiyn mekendegen talai-talai tarihi qaqtyǵystardyń kuási bolǵan, elin, jerin, Jońǵar shapqynshylyǵynan qorǵai bilgen Qasabai, Bayanbai, Qarǵa, Ermyrza syndy batyrlar shyqqan Meiirman. Andas siyaqty el bilegen danalar, Kunaq, Ábdiqali, Miselim, Syrjan, Esjan siyaqty kúmis kómei sheshen biler shyqqan. Arap, Jalǵabai, Moldahan syndy aqyn kúishiler shyqqan. Qarakerei namysyn qorǵaǵan Sydyq, Áshimbai, Jaqyp syndy paluandardy dúniege ákelgen. Kieli meken Aidyndy Alakól qasietti jerdiń biregeii bolar. Alakóldiń tóraly bir basqa syr shertedi, aita berse tausylmaidy, úzaq áńgime. Tarihta óz orny bar oiyp alar. YA, meniń aitaiyn degenim, Toqpaq ruynan shyqqan. Ermyrza batyr Kópjasarúly (Tasy. Jaubasar).
Ermyrza 1819-1892 j.j. Alakól óńirinde dúniege kelgen boluy kerek. Ákem aityp otyratyn naqty esimde qolmapty. Súiegi qazirgi Jońǵar Alatauynyń Jalpaq qiaq degen jerde jerlengen. Qarauyl Tóbeniń batys jaq irgesinde. 2001 jyly basyna as berip belgi qoidy.
Ańyz-áńgime: Ermyrza óz zamanynda batyr adam bolyp, halyqtyń alǵysyn alǵan adam. El auzynan estigenim, Ermyrza batyr bir shaiqasta meken naizasymen shauyp kele jatyp, quyp jetken jauyn naizamen túirep, denesine darytpai shapanyna attyń sol jaǵynan, oń jaǵynan laqtyryp otyrǵan deidi. Naizager bolsa kerek, jáne de asqan mergen bolǵan desedi.
Kókúmalyq aqyn ruy tasy ishinde SHoqan Súleimen Sopyúlynyń tasydan shyqqan batyrlaryn beinelep jazyp aitqanyn myna bir óleńniń úsynyp otyrmyn.
Kim asqan Qarakerei Qabanbaidan,
Kóp dúshpan kóre almaidy.
Tu ústap túlpar mingen ata-babań,
Tileui Naiman-baba qabyl bolyp,
Taradyq Tólegatai Belgibaidan.
Bi bolys kórgen eken tóresinde,
Kóz salyp ótken kúndi kóresińde.
Tuǵan jer altyn aimaq Alakólim,
Aitqany Sadyq atam áli esimde.
Bolypty bir aitamyz Qarǵa batyr,
Úrpaqqa úlgi bolyp kele jatyr.
Meńlim men Qarǵa mamyr bir tuysqan,
Ótipti sodan beri talai ǵasyr.
Qarǵa atam, kósh bastaǵan batyr bolǵan,
Estigen el auzynan aqyndardan.
Qar jauyp, jel soǵady, túman túsip,
Belgisi kórinedi ashulanǵan.
Kóregen perisi bar adam edi,
Sol ańyz bizge jetti ǵasyrlardan.
SHoqaidy kim bilmeidi, shalabaidy,
Atqan oq, shapsa qylysh qaramaidy.
Qarańǵy tún bolsa da kúndizgidei,
Qiynnan joldy tauyp aralaidy.
Boiyndaǵy qasieti mine, osyndai
Jalǵyz qurai bolsa da panalaidy.
Tarlauy arqan kergen asuynan,
Jylqysyn qalmaqtardan qoralaidy.
Aldynda Meiirman, SHaqbai, Aidyny bar,
Qandai pále japsa da jolamaidy.
Ermyrzanyń mekeni alty qalmaq,
Jeke dara shabatyn jauǵa úrandap.
Solarda el qorǵaǵan ótti ómirden,
Batyrdyń úrpaǵyna aty qalmaq.
Ái, keide sheshen bolǵan bir aitamyz,
Úlgi sózin úrpaqqa taratamyz.
SHeshenniń tili sheberliń qoly degen
Solarda ótti ómirden qarasańyz.
Meiirman bolys boldy eldiń basy,
Súttei úiyp tyńdaǵan kári jasy.
SHalabai, Áikemennen, Ermyrzalar,
El irgesin saqtaǵan qarlyǵashy.
Alakól alqabyna mekendegen,
Qarǵa, Mamyr, Meńlimbai atam Tasy.
Qalai dep, surettesem keter syiyp,
Kógildir kóktem nóser núryn qúiyp.
Tabiǵat tórt túligin túgel bergen,
Aitamyn bastan-ayaq bárin jiyp,
Jabyqtyń biiginen shyqqanymda.
Jaltaqtap kete almadym kózim qiyp.
ERMYRZA BABAMYZDYŃ BEL BALASY MOLDAHAN.
Moldahan Ermyrzaúly 1860 jyly dúniege kelgen. Ataqty kúishi, dombyraǵa til bitirgen myqty kúishi bolǵan. Ol kisi dombyradan qol úzbei 105 kúige deiin shertushi dep aityp otyratyn, kóne kózder.
Búl kúnde kózden ǵaiyp bolǵan sol kisi Alakóldiń arǵy jaǵyndaǵy Mámbet elinde bir saiysqa túskende, kezekti alǵan áriptesi bastai bere ishekti úzip alyp, endi jóndeimin degenshe Moldahan atamyz bastyrmalatyn 10-15 kúidi tógip-tógip jiberse kerek.
Sonda tóreshi álgi áriptesine: Boldy, endi jeńis «Moldaqandiki»- degen eken.Sondai bir saiysta dombyrashy, qyzǵa kezdesip, jeńistik bere qoimaǵan soń, másisin sheship, ayaǵynyń bashpaiymen tartqan eken. Álgi qyz iba saqtap, ayaǵyn sheshpegendigi úshin júlde (báige) alypty degen ańyz bar.
Aqyn Qorabaiúly Qúdaibergen Moldahan turaly bylai tolǵaidy.
Kim biler asqan kúishi Moldahan,
Sarqylmas kúi búlaǵyn aǵyzǵandy,
Búl kúnde bir derek joq, sondai janan,
Otyrmyn ishtei tynyp, soǵyp sandy.
Dombyra qaraǵaidan qolǵa alypty,
Zamana saǵymyna tolǵanypty.
Toqtausyz 105 kúidi jalǵap tartyp,
Jylatyp ta, kúldirgen ol halyqty.
Ketkende kúige túsip yqylasy,
SHaiqalyp terbelipti onyń basy,
Jorǵalady on sausaǵy eki ishekte.
Basynda bileidi eken taqiyasy,
On jailau oǵan kuá qara jabyq.
Til bitse aitar edi-au, ony da anyq,
Ainaldym atameken, ata júrtym,
Ósirgen sondai úrpaq osy halyq.
Ermyrzaev Erkin Ahmethanúly
Q-Andas ақпарат.










