Q-Andas
No Result
View All Result
  • Basty bet
  • Ólketaný
    • Bılım
    • Densaulyq
    • Sport
    • Mádenıet
    • Eltaný
    • Qorshaǵan orta
    • Kóshi-qon
    • Ädiebet
    • Qýǵyn-súrgin
    • Şalǵai auyl
    • jartas sýretteri
    • Halyq jady
    • Tarih
    • Tulǵataný
    • Turizm
    • Jetisýdyń asıetti jerler
  • Arnaıy jobalar
    • Ekspedısııalar
    • Grant
    • Konferensııa
    • Kórmeler
    • Týrnır
  • Muraǵat
    • Andas Omaraqyn izimen
    • Aýeshan Majaıdyń jádigerleri
    • Beınefılm
    • GalereIA
    • Hatkerlik
  • Biz týraly
    • Áriptester
    • Baılanys
    • Saıt ákimshiligi
    • PDF-mūraǵat
kz Қазақ qz Qazaq tj توتە جازۋ ru Русский en English
Q-Andas
  • Basty bet
  • Ólketaný
    • Bılım
    • Densaulyq
    • Sport
    • Mádenıet
    • Eltaný
    • Qorshaǵan orta
    • Kóshi-qon
    • Ädiebet
    • Qýǵyn-súrgin
    • Şalǵai auyl
    • jartas sýretteri
    • Halyq jady
    • Tarih
    • Tulǵataný
    • Turizm
    • Jetisýdyń asıetti jerler
  • Arnaıy jobalar
    • Ekspedısııalar
    • Grant
    • Konferensııa
    • Kórmeler
    • Týrnır
  • Muraǵat
    • Andas Omaraqyn izimen
    • Aýeshan Majaıdyń jádigerleri
    • Beınefılm
    • GalereIA
    • Hatkerlik
  • Biz týraly
    • Áriptester
    • Baılanys
    • Saıt ákimshiligi
    • PDF-mūraǵat
No Result
View All Result
Q-Andas
No Result
View All Result
Basty bet Aýeshan Majaıdyń jádigerleri

Jansarbai emshiniń tas taǵasy

admin
2026/02/10
Aýeshan Majaıdyń jádigerleri
0
Жансарбай емшінің тас тағасы

Basy:

Kúnestiń Keńsu Sarykezeń degen jerinde tau betkeiindegi tasta adam basy, bet-beinesi, bes sausaqtyń taby oiylǵan úlken tas bar. Tasqa oiylǵan adamnyń sol ayaǵynyń balshyqqa basqandai jalańayaq izi tasqa oiylǵan. Búl izdiń úzyndyǵy 35 sm, jalpaqtyǵy 20-22sm, sol mańdaǵy adamdar búl izdi alyptyń izi dep ataidy. Olar yrymdap qoldaryna, denelerine, qotyr, súiel, bórtken tússe sol tasqa súikep, yrymyn jasaityn ádeti bar. Sary kezeń Soltankeldeden taraityn SHákil eliniń atameken, qútty qonysy.

Qyzailar Ilege kelgen soń Qońyz bastaǵan Soltankeldi Araltóbe aumaǵyna qonystanady. Sol kezde Soltankeldi de Qońyz záńgi, Jylqaidar elubasy, Túrdyǵúldan Barmaq elu basy eken. Búl arada Araltóbege ilingen soń aqyldasyp tómendegidei jer bólsin jasaidy:

–  Qarymbai ruy Jabaiy búlaǵynan shyǵysqa qarai Qaraǵailysudaǵy Berdike búlaǵynyń órgi jaǵasyndaǵy tóbege deiingi jerdi alady. Odan órge Qaraǵailysudyń aralyǵyna Qonysbaidyń Aimańdai bastaǵan auyly ornalasady. Qaraǵailysudyń aǵarynan shyǵysqa qarai Sary saraiǵa deiin Esembai, Bóribai rulary ornalasady. Sary saraidan shyǵysqa qarai Sary kezeń men Keńsudyń su aǵary jáne Kóldeneń búlaqtyń basyna deiin Maltabar, SHákil rulary ornalasady. Keńsu ishine Qojabek ruy qonystanady. Keńsudyń shyǵys jaq bosaǵasynan Bayanjúrektiń ainalasyna Túrdyǵúl ruy ornalasady. Araltóbedegi jer bólisi osylai satymen aqyrlasady. Osy alǵashqy jyly Qojabekten Narynbai bastaǵan 18 otbasy, Túrdyǵyldan Moinaq bastaǵan 33 otbasy, Qarymbaidan Qońyz bastaǵan  21 otbasy, Maltabar, SHákilden 28 otbasy bolyp, jalpy 100-dei otbasy kóship kelip ornalasady. Olar bir bólim sharuashylyǵy bar, ózine ózi senimdi, ál auqatty otbasylar edi. Al Búratalada qalǵan sharuashy orta, tómen adamdar keiingi jyldarda art-artynan kóship kelip, tútinbasy, malbasy kún saiyn arta beredi. Adam irgesi timegen tu jer júrt kóńiline jaǵyp sharuashylyǵy shalqyp, halyq túrmysy birtindep jaqsaruǵa bet alady. Adamdar ár sai, ár jerde qysy-jazy kiiz úimen otyryp, malsharuashylyq ónimderin azyq etedi. Men osy Sarykezeńniń auzyndaǵy «Jansarbaidyń qaradomalaǵy» atty qystauda tuyp, sol jerde eseiip, erjetti. «Jansarbaidyń qara domalaǵy da» tarihi jerlerdiń biri edi. Alystan qaraǵanda jataǵan, jadaǵai tóbeniń úsitne shyqsańyz atshaptyrym aumaqty alyp jatady. Osy tóbeniń basynda kezinde tastan qalanǵan beiit bolatyn. Ondaǵy tastarda biz bilmeitin neshe túrli tasqa oiylǵan suret pen jazular bolatyn. Keiin 1960 jyldary sol beiitti búzyp, tastaryn qystauylqtarǵa qora salamyz dep tasyp ketken edi. Babamyz Jansarbai emshiniń qystauy osy tóbeniń túbinde ornalasqan. Babamyz ár kúni táńerteń, kesh osy tóbege shyǵyp, otyryp-otyryp, qaitady eken. Eger ózin izdep bireuler kele jatsa, sol tóbege shyqqanda attyń demi kelip, qúlaǵyna dybysy estiledi eken. Sol belgiden auruyna em izdep kele jatqandardy aldyn ala bilip, olar jetkenshe daiyndyǵyn jasap, dárileri men qúral-jabdyǵyn rettep, daiyndalyp alady eken.

Kelgen adamdy eń aldymen Sarykezeńniń basyndaǵy jartasqa baryp siynyp keluge jiberetin kórinedi. Sarykezeń Sarysaidyń basynda kezeńge jetkenshe sai ishi qúiqaly, kók shalǵyndy bolyp keledi de kezeńge ilingende aldynan biik jartas boi kórsetedi. Jartasqa ádette sau adamnyń shyǵuynyń ózi qiyn júmys. Al nauqas adamnyń ońailyqpen kóterile almasy anyq. Sondyqtan Jansarbai Últaraq úly sol tústa yaǵni, 1850 jyldary Resei Ileni jaulap alǵannan keiin Araltóbe auylyna kóshirip ákelip, ornalastyryp, keiin Poselke degen auyl bolyp, otyraqtasyp qalǵan orys dostaryna aityp, joǵarydaǵy taǵany jasatqan eken. Sarykezeńniń basyna táu etuge baratyn adamdar osy taǵany kiip, jartasqa shyǵatyn bolǵan. Ony biz de bala kúnimizde talai kiip edik.

Sol mańdaǵy halyq ańyzdarynda: «Búl alyptyń nemese alyp áulieniń soltústikke bettep kele jatqanda túsken sol ayaǵynyń izi, al oń ayaǵynyń izi bir attaǵanda Qas ózeniniń boiyna basylǵan», – dep aitylatyn. Búl ańyzdy bala kezimizdi estip óstik. Rasynda, Qas ózeniniń joǵary jaǵyndaǵy Buryldyń arasany degen jerde úlken-kishiligi dál sondai tasqa basylǵan adamnyń oń ayaǵynyń izi bar. Al Kúnestiń shyǵysyndaǵy Arasan ózeniń boiynda, Arystan tauynyń ońtústik qúzynda Áziretáli arasynan, bir de Kúnes basy arasany dep atalatyn arasannyń basynda tasqa túsken eki alaqan, sausaq izi, tize, mańdai izi jáne qúiylǵan qúmǵan izi bar.

Ákem Omaraqyn Jansarbai úly ómirinde óte taza, kirpiyaz, úqypty adam edi. Sondai-aq, ómiriniń sońyna deiin ár jyl saiyn qandai qiyndyq, kedergi kuezdesse de Kúnes basy arasanyna jylyna bir ret baryp, aptalap jatyp qaitatyn. Sol ádeti bizge de sińisti boldy. Bala kezimnen ákeme erip, jylda men de sol arasanǵa baratynmyn.

Jalpy, Arasan tabiǵattyń eń bir kórkem jerine ornalasqa. Eki jaǵy nu ormandy jaldanyp keletin aumaqtyń dál ortasynan Kúnes ózenin búrqyrap aǵyp jatady. Onda 12 jerde arasan suynyń kózi bar. Arasan kózderi biri-birinen kóp bolsa 2-3 metr, alystauy 10 metr qashyqtyqta tau tastarynynyń arasynan aǵyp shyǵady. Bir qyzyǵy ár kózden aǵyp shyǵatyn sudyń túsi de ártúrly biri qyzyl, jasyl, kúrek, qanqyzyl, taǵy basqa bolyp keledi. Olardyń árbiriniń suyq-ystyqtyǵy da úqsamaityn. Adamdar olardyń árbirine «Kóz arasan», «qan arasan», «Úshyq arasan», «Synap arasan», taǵy da basqa dep sipatyna qarai at qoiyp alǵan. Solardyń ishindegi qalypty tempraturadaǵysy «Áziretáli arasany» dep atalsa, eń ystyǵy «qan arasan», eń suyǵy «Úshyq arasan» bolatyn. Ózenniń shyǵys jaq betindegi úlken jartasqa syzylǵan SHyńǵyshannyń músini bolatyn. Ár jyly 15 tamyz kúni sol mańdaǵy mońǵoldar jiylyp kelip, sol tasqa táu etip, bir tún, bir kún tamaq ishpei kúńirenip, jylap-eńirep, imandaryn úiirip, duǵalaryn jasap qaitatyn. Búl kún SHyńǵyshannyń nemeresi YUuan patshalyǵyn qúrǵan Qúbylai hannyń úrpaqtary bilikten aiyrylyp, qytailardan jeńilis tapqan kúni bolatyn. Osy kúndi qytailar kúni búginge deiin «Tolǵan ai» mereksi dep jeńisin toilap keledi.

Úlkenderden estuimizshe, Qúbylai han qytailardy tolyǵymen jaulap alǵan soń «On otbasylyq» bilik túzimin qúrady. YAǵni, on basyǵa bir sońǵol jasaǵy jauapty bolyp, olardyń barlyq áreketin qadaǵalap otyrady. Kirip-shaqqany, júrgen-túrǵany ańduda bolǵan soń bóten niettegi adamdar birimen-biri aralasa almaidy. Aqyry olar dál osy 15 tamyzdaǵy «Toǵan ai» merekesin toilau degen syltaumen árbir otbasy biri-birine mánti pisirip, sauǵa úsynady. Sol mántiniń ishine salynǵan sábizge «15 tamyzda kóterilemiz» degen sózdi úiyp jazyp, bir-birine habar beredi. Osylai úiymdasyp, dál sol kúni búkil qytai boiynsha kóteriliske shyǵyp, bir ǵasyrdan astam uaqyt ómir súrgen, tegeuirindi YUuan imperiyasyn tas-talqan etip, qúlatady. Mońǵoldar osy 15 tamyzdy «Bilikten aiyrylǵan kúnimiz» dep eseptep, SHyńǵyshannyń músinine tabynyp, ókinishin bildiru saltqa ainalǵan.

SHyńǵyshannyń músini oiylǵan jartastyń joǵary jaǵynda, tau jotasyna tayau jerde «Úshyq arasany» dep atalatyn arasan kózi bar. Olar taudyń jartasty qabatynan aǵyp shyǵady. Adamdar aldyn ala sheshinip, biik jartastyń túbine kelip túrady da, sudyń aǵuyn kútedi. Bir uaqytta jartastyń quysynan shelektep su aǵyp shyǵady, shashyrap denege qúiylady. Ol kóp bolsa 5-6 minutqa jalǵasady da qaita toqtaidy, sodan keiin 2-3 saǵattan keiin taǵy osylai qaitalandy. «Úshyq arasannyń suyna úshqytalǵan adam auyrmaidy» degen senim qalyptasyp, arasanǵa barǵan el oǵan barmai ketpeidi. Úshyq arasynnyń tómengi jaǵynda, shyńǵyshan músini ornalasqan jartasqa jetpei úlken tesik qaratas bar. «Búl tas kúnákar adamdy qysyp qalyp, dil taza adamdy ótkizip jiberedi» degen senymde qalyptasqan. Sondyqtan kóp adamdar onyń tesiginen ótuden qorqady.

Ózenniń Batys jaq jotasynyń basynda úlken kól bar. Sol kóldiń jaǵasynda tasqa túsken eki alaqan, sausaq izi, tize, mańdai izi jáne qúiylǵan qúmǵan izi bar. Arasanǵa barǵan saiyn sol jerge baryp, alaqan, tizemizdi tastaǵy oiyq izdiń ústine qoiyp, mańdaiymyzdy mańdai izi bar oiyqqa tigizip, táu etetinbiz. Úlkenderdiń aituynsha: «Osy mańdaǵy ań-qústar jaraqattansa, sol kólge kelip, bir túsip shyǵyrp, qúlan taza sauyǵyp ketedi eken». Biraq men ondaidy kórmedim.

 

Jádiger búginde Andas otbasy qorynda saqtauly túr.

Tarih talǵarynda [Mátin] : (Tarihi zertteuler, esse, maqalalar) / A. Omaraqyn- Taldyqorǵan : [b. j.] , 2022.– 500 dana . – ISBN 978-601-7865-39-9, ISBN 978

https://kazneb.kz/ru/bookView/view?brId=1657755&simple=true#

jalǵasy bar…

0 0 votes
Рейтинг статьи
Post Views: 7
Қонақ шақыру ойыны
Aýeshan Majaıdyń jádigerleri

Qonaq shaqyru oiyny

April 23, 2026
Балалар ойыны
Aýeshan Majaıdyń jádigerleri

Balalar oiyny

April 21, 2026
Балалар ойыны
Aýeshan Majaıdyń jádigerleri

Balalar oiyny

April 20, 2026
Омарақын Жансарбайұлы соққан үзеңгі
Aýeshan Majaıdyń jádigerleri

Omaraqyn Jansarbaiúly soqqan úzeńgi

March 4, 2026
Алты өрмелі, таспа жүген
Aýeshan Majaıdyń jádigerleri

Alty órmeli, taspa júgen

February 27, 2026
Алты өрмелі, таспа жүген
Aýeshan Majaıdyń jádigerleri

Alty órmeli, taspa júgen

February 24, 2026
Subscribe
Login
Notify of
guest
guest
0 комментариев
Oldest
Newest Most Voted
Inline Feedbacks
View all comments
ӨЛКЕ ШЕЖІРЕСІН СӨЙЛЕТКЕН ҚАЛАМГЕР

ÓLKE SHEJIRESIN SÓILETKEN QALAMGER

November 9, 2026

«Бекзат өмір»: өнерге арналған еңбек

«Bekzat ómir»: ónerge arnalǵan eńbek

November 7, 2026

Өлке тарихы ұрпаққа аманат

Ölke tarihy ūrpaqqa amanat

October 23, 2026

ЖАҢА ҚАҒИДА?  «Әлеуметтік кәсіпкерлерге жаңа талаптар түсіндірілді»

JAŃA QAǴIDA: «Áleumettik kásipkerlerge jańa talaptar túsindirildi»

October 13, 2026

Жұмыспен қамту тәртібінде не өзгерді?

Júmyspen qamtu tártibinde ne ózgerdi?

October 12, 2026

Ақпараттық агенттігі

Меншік иесі: “Жетісу” өлкетанушылар орталығы” қоғамдық бірлестігі
Қазақстан Республикасы, Жетісу облысы, Талдықорған қаласы “Болашақ” шағын ауданы, 12-27

Q-Andas желілік басылымы Қазақстан Республикасы Ақпарат және коммуникация министрлігі Ақпарат комитетінде 2025 жылғы 19 наурызда тіркеліп, № KZ21VPY00115275 куәлігі берілген.

Сайт материалын пайдалану үшін редакция келісімі керек және гиперсілтеме жасау міндетті.

Тел: 8 747 706 1382
email: andas_kazhet@mail.ru

qandas.kz © 2026. Барлық авторлық құқық заңмен қорғалған.

  • qzQazaq
    • kz Қазақ
    • qz Qazaq
    • tj توتە جازۋ
    • ru Русский
    • en English
  • Basty bet
  • Ólketaný
    • Bılım
    • Densaulyq
    • Sport
    • Mádenıet
    • Eltaný
    • Qorshaǵan orta
    • Kóshi-qon
    • Ädiebet
    • Qýǵyn-súrgin
    • Şalǵai auyl
    • jartas sýretteri
    • Halyq jady
    • Tarih
    • Tulǵataný
    • Turizm
    • Jetisýdyń asıetti jerler
  • Arnaıy jobalar
    • Ekspedısııalar
    • Grant
    • Konferensııa
    • Kórmeler
    • Týrnır
  • Muraǵat
    • Andas Omaraqyn izimen
    • Aýeshan Majaıdyń jádigerleri
    • Beınefılm
    • GalereIA
    • Hatkerlik
  • Biz týraly
    • Áriptester
    • Baılanys
    • Saıt ákimshiligi
    • PDF-mūraǵat

© 2025 qandas.kz

wpDiscuz