Q-Andas
No Result
View All Result
  • Basty bet
  • Ólketaný
    • Bılım
    • Densaulyq
    • Sport
    • Mádenıet
    • Eltaný
    • Qorshaǵan orta
    • Kóshi-qon
    • Ädiebet
    • Qýǵyn-súrgin
    • Şalǵai auyl
    • jartas sýretteri
    • Halyq jady
    • Tarih
    • Tulǵataný
    • Turizm
    • Jetisýdyń asıetti jerler
  • Arnaıy jobalar
    • Ekspedısııalar
    • Grant
    • Konferensııa
    • Kórmeler
    • Týrnır
  • Muraǵat
    • Andas Omaraqyn izimen
    • Aýeshan Majaıdyń jádigerleri
    • Beınefılm
    • GalereIA
    • Hatkerlik
  • Biz týraly
    • Áriptester
    • Baılanys
    • Saıt ákimshiligi
    • PDF-mūraǵat
kz Қазақ qz Qazaq tj توتە جازۋ ru Русский en English
Q-Andas
  • Basty bet
  • Ólketaný
    • Bılım
    • Densaulyq
    • Sport
    • Mádenıet
    • Eltaný
    • Qorshaǵan orta
    • Kóshi-qon
    • Ädiebet
    • Qýǵyn-súrgin
    • Şalǵai auyl
    • jartas sýretteri
    • Halyq jady
    • Tarih
    • Tulǵataný
    • Turizm
    • Jetisýdyń asıetti jerler
  • Arnaıy jobalar
    • Ekspedısııalar
    • Grant
    • Konferensııa
    • Kórmeler
    • Týrnır
  • Muraǵat
    • Andas Omaraqyn izimen
    • Aýeshan Majaıdyń jádigerleri
    • Beınefılm
    • GalereIA
    • Hatkerlik
  • Biz týraly
    • Áriptester
    • Baılanys
    • Saıt ákimshiligi
    • PDF-mūraǵat
No Result
View All Result
Q-Andas
No Result
View All Result
Basty bet Ólketaný Eltaný

Jibek jolyndaǵy mádeni múralardyń úrlanuy 15 bólim

admin
2025/10/24
Eltaný
0
Жібек жолындағы мәдени мұралардың ұрлануы 15 бөлім

Berlindegi qonaqasy kórinisi

Basy: 1904 – jyly, kúz kúnderiniń bir keshi. Berlin qalasynyń mańyndaǵy bir sáuletti saraida saltanatty qonaqasy bolyp jatty. Búl germaniyanyń áigili Monopoliya kapitalisty, aty dúniege málim, iri qaru jaraq saudageri kruptyń “SHyńjańǵa ekinshi ret baratyn arheologiyalyq tekserushileri” attanar aldyndaǵy shyǵaryp salu qonaqasy edi. Búl kúni Berlinniń kóptegen bai-manaptary men igi-jaqsylary, qoǵamdaǵy ataqty qairatkerleri úsynys boiynsha kelip qonaqasyna qatysqan.

Krupptyń da erte zaman nárselerin jinastyryp saqta júretindigi kópshilikke ayan. Eki jyldyń aldynda ol Berlindegi adam násili muzeidiń professory Grunodelge qarjy jaqtan kómektesken, búl proffesor bir tekserushiler keruenin bastap, shińjań shekarasynan úrlanyp ótip, turfanǵa baryp mádeni búiymdardy qazǵan, sol joly ol úlken-úlken 46 sandyq erte zaman kitap-materialdarynyń kóshirme núsqasyn jáne qúndy zattaryn alyp kelgen. búl proffesor eline qaityp barǵan soń óziniń úrlap aparǵan erte zaman kitap materialdaryn úńile zerttep, asa qúndy birqansha ǵylymi maqalalar jariyalaǵan.

Osy túngi qonaqasynda Krupp professor Grunodeldi kópshilikke jeńispen oralǵan general retinde tanystyrdy. Qonaqasy ayaqtalǵannan keiin dumandy bi bastalyp ketti. qonaq iesi bige barmady. Ol proffesor men óziniń birneshe kóńildes dostaryn abajadai kitaphanasyna bastap baryp ondaǵy búryńǵy zaman nárselerin kórsetti.
Krupptyń kitaphanasynda saqtalǵan ejelgi zaman nárseleri men ásemóner búiymdarynyń kóptigi proffesor men mamandardy qairan qaldyrady. Mys qúraldardan tartyp pil tisi oimalaryna deiin, ertedegi gretsiyanyń oima músinderine juńgonyń frfor búiymdaryna deiin barlyǵy túr, ret-ret boiynsha taqtai sórelerge tizilipti jáne áinek shkaftarǵa salynypty.
Kitaphananyń tórt qabyrǵasyna Dauynchi, Rafoelь, Rembrant, Monet, Renoer qatarly ásemóner alyptarynyń boinauymen syzylǵan suretteri ilinipti. Keibir qaita jasalǵan búiymdardyń shyn jalǵandyǵyn aiyru qiyn. Biraq osylai bolsa da áiteuir kóptik etpeitin nárselerin. Krupp eldiń bári kórip bolǵan “erte zaman nárselerin” kóruge kópshilikti úsynys etpedi. Biraq bir úzysha tórt búrysh sandyqty núsqap túryp, – men sizderdi myna sandyqtyń ishindegi asyldardy kórige úsynys etemin, – dedi.

Sandyqqa qaraǵan qonaqtar yńyrsyp qaldy. Mynau Krupptyń áskeri zauytynyń snyarad salatyn sandyǵy ǵoi! Sandyqtyń ústine “qauipti”, «ońai qoparylys beredi», “qauipsizdigine kóńil bólińiz” degen siyaqty jazular jazylypty. Qasyndaǵylardyń ańtarlap qalǵan túrin baiqaǵan Krupp: onyń ishinegi snaryad emes, turfannan qazyp ákelingen mádeni búiymdar, Grumdel proffesordyń oljasy, – dep jalma-jan túsinik jasady, onan soń sandyqtyń qaqpaǵyn ashyp ishinen bir top erte zaman kitap materialdarynyń kóshirme núsqasyn jáne qabyrǵa suret fotolaryn alyp shyǵyp qonaqtarǵa birdei ústatyp kórsetip jatty.

Óziniń alyp kelgen mádeni búiymdaryn kópshiliktiń qúmarta kórip jatqanyn baiqap túrǵan Grundel ishinen qatty mádimsip qaldy. Brahmi jazuymen jazylǵan bir klassik kitapty qolyna alǵan ol:

– 14 jyldyń aldynda angliyalyq kishi leitinant Pauldyń kúshardan alyp baryp dúnieni dúr silkindirgen erte zaman kitaby mine osy brahmi jazuymen jazylǵan kitap bolatyn. al mamandar búl jazudy tuhar jazuy dep qaraǵan. Biraq men osy joly turfannan tauyp ákelgen jazudy mamandar zerttep kórip kúshardan tabylǵan jazuymen oqyluy jine jazyluy jaqtarynan úqsamaidy dep tapty – dedi. Ol sonan soń úqsamaǵan jazumen jazylǵan birneshe kitapty qolyna alyp sózin qaita sabaqtady, – mine qarańyzdar, mynau soqdan jazuymen jazylǵan, al mynau ińjil jazuymen jazylǵan kitap. Búl kitaptar hantszu últynyń birsypyra klassik kitaptarymen birge kómilipti. Oǵan qarǵan ertede turfanǵa kóptegen últtar qonystanǵan. Biraq qaisy últ negizgi túlǵa bolǵan? Últtardyń bir-birimen bailanystary qandai? Keiin kele qandai ózgerister bolǵan? Búl máseleler zertteuge airyqsha tatidy. Turfandaǵy ózgeristerdi bilgende ertedegi batys óńirler ózgerisiniń syrynda biluge bolady.

– Eger ertedegi batys óńir jazuynyń syryn ashyp tastai alsaq, ertedegi shyǵys tiliniń de syryn ashqan bolar edik. Búl isti qudai bizdiń ozyq germaniya últyna amanat etip otyr! Grundel bizge jeterlik material tauyp ákelip berdi, – dedi Krupp masairaǵan lebizben.

Osy kezde bilimdik salauat kórsetip, yǵymsyp túrǵan orta jastardaǵy bir adam ornynan túryp: – myna materialdar asa qúndy materialdar. Amal qansha biraz jetkiliksizdik etedi. Ertedegi batys óńirdiń syryn ashu úshin múnanda kóp jazumen jazylǵan materialdar tabu kerek edi. Onyń ústine kóptegen naqtyly zattar tauyp dálel sipat etu tipti de qajet, – dedi.

Mynau adamnyń oi pikiriniń shynyna tereńde jatqanyn baiqaǵan qonaqtardyń janary eriksiz sol adamǵa audaryldy. Búl adam zatyynda búgingi qonaqasynyń basty qonaqtarynyń biri, juńgoǵa ekinshi ret baryp tekseru júrgizushilerdiń jauapty adamy Ylkop edi.

Ylkoptyń arheologiyany qanyq biletindigin, onyń ústine edáuir kórkemóner bilimi barlyǵynan Grundel habarly edi. Óziniń jańaǵy sózinde biraz kishipeiildik etpegenin, tipti eseńkirep te alǵanyn Grundel endi sezdi de ibaly qalypqa túse sóiledi, – óreli pikir, óreli pikir! Ylkop Diktor, sizdiń sózińiz dál ústinen tústi. Bizdiń qolymyzdaǵy material áli márdimsiz, búdan keiin ózińizdiń qazba derekterińizge súienemiz!

Krupp ta ózin mynau syily qonaǵyna nemqúraily qarap qalǵandats sezindi. Bir tal temekini tamyzyp alǵan ol shylymynan soryp qoidy da adamǵa ylǵi kúlimsirep túratyndai ásem kzderin jypylyqtatyp jiberip kópshilikke qarap erekshe syrly beinede til qatty – men osy arada sizderge bir qúuanyshty habardy ashyp tastamaqpyn, Ylkop myrzanyń osy ret turfanǵa byrp tekseru júrgizerde daiyndaǵan 33myń máriptiń qarjysynyń 10 myń márkin mártebeli Germaniya patshasy kómek etti. Patsha aǵzam da batys óńir mádeni búiymdaryna qabaǵan qyzyǵyp otyr áitsede batys óńir juńgo teretoriyasy bolǵandyqtan patsha aǵzam bizdiń ol araǵa baryp úrlyq ústeuimizdi áshkere qoldai almaidy! Ha ha ha…

Kópshilik qyzǵanysh aralas qúrmetti nazary – endi Lyukke qaita audy. SHúńirep kózderin syǵyraita qarap, túk bilmegensip temekisin tartyp Krupp túr. Onyń oiy búgin keshke áueli Grundeldi ádeii kótermeleu arqyly Ylkopty egei túsu bolatyn. Al álgidegi Ylkopty kótermelegen proffesordyń ańyzyn ańdamai bolǵany edi. Tek osy eki adam kúsh shyǵaryp istese bolǵany ózine túser paida mol.

Aitqandai-aq Grundel de otyra almady. Ol snaryad jáshiginiń ishinen birneshe fotosuret alyp shyǵyp túrǵandardyń qolyna ústatyp jatyp, – Doktor Lyuk mynaqúrlym mol naqtyly zattar kerek dedi jańaǵy sózinde, men qabyrǵa suretterdiń keibir fotoǵa tartylǵandaryn alyp kelgenmin. Búl qabyrǵa suretter batys óńir adamdarynyń kúi-jaiyn óz boilaryna qalpyn qúratpai saqtap kelgen, minekei kórińizder tiri arhivettiń ózi! – dedi.

Kitaphanaǵa jinalǵan oqymystylar úimelep yadohut qabyrǵa suretteriniń fotoǵa alynǵan núsqalaryn bar zeiinderimen kórip jatqan kezde birneshe kezben hanym omyraulai kirip kelip sóilei jóneldi, tanys bastalyp qoidy, sender myna jerge tyǵylyp alyp nemene kórip jatyrsyńdar?

– Sonshalyq ólip-óshetindei nemene búlaryń? Bizge de kórsetseńdershi!..

– Hanymdar, biz de tanysa oinaǵandardy kórip jatyrmyz mine, ras, – dedi Grundel muzykaly bi kórinisi túsirilgen eki parsha qabyrǵa surettiń fotoǵa alynǵan núsqasyn kelbeti sypaiy a salmaqty bir knyazь hanymǵa úsynyp jatyp, – minekei qarańyz, mynau juńgonyń erte zamanyń yadohut bii, – dep túsinik jasady.

Foto surettegi tal shybyqai búralǵan boijetkenniń jege ayaǵynyń úshymen túryp alyp, jamylǵysyn jelbirete úrshyqsha úiirilgen kórinisin kórgen knyazь hanymnyń dauysy eriksiz shyǵyp ketti, – mynany qarańdarshy, juńgo baleti! Balet bii erte zamanǵy juńgoǵa da taralǵan ba? – ony qorshap úimelei qalǵan basqa hanymdardyń janarlarynan da tańdanǵandyq pen shúbalanǵandyq baiqala qaldy.

– Búl balet bii emes, balet biine úqsaityn jerleri bar siyaqty, – dep túsindirdi Ylkop, búl juńgo tarihynda úrshyqsha ainalu bii dep atalǵan batys óńir bileriniń bir túri.
–qarańdarshy, úrshyqsha ainalu biin bilep júrgen boijetkenniń kigen symy da erekshe eken, balaǵy keń de qaltasy tar, beine bir júp laba ispeti eken, degenmen jarasyp túr. Múny nemene sym dep ataidy eken? – dep súrady fotosuretti kórip túrǵan knyazь hanym.
Ol bilimdi Ylkop tereń oilanyp aldy da:

– Nemene sym dep atalatyndyǵyn men de estip kórmeppin. Múnyń 1000 jyldyń batys óńirdegi bishi áielderdiń kiimi ekeni anyq. Symynyń balaǵy lava siyaqty ekenin ózderińizde kórip túrsyzdar, endeshe lava sym dep ataiyq, – dedi.

Múndai lava symdy shińjań birsypyra jerlerdegi tas úńgirlerdegi qabyrǵasuretterden kezdestiruge bolatyn. keiin kele europalyqtar osy symǵa eliktep sym tiktirip shyǵystyń klassik bilerin oinaǵan kezde paidalanyp júrdi de, qoǵamǵa qai kezde jalpylasyp ketkenin ańǵarmai qaldy. Sońǵy bir qansha jyldardan beri elimiz jastary búl symdy osy zaman mádenieti retinde keń kólemdi kie bastady. shynyn quǵanda búl nendei bir jańalyq emes-ti.

– Hanymdardyń ózderin bi bileuge taqymdap túrǵanyn baiqaǵan Krupp Grunodelge alyp shyqqan. Mádeni búiymdar men fotosuretterdi jinatyp sandyqqa saldyrdy da qonaqtardy bi oinauǵa jiyuerdi. Mynau qúndy mádeni búiymdardyń ústi snaryad jáshikterge salynǵanyn Ylkop sán oǵash ári ábez sezindi. Mynau ńis oǵan adam óltirudi bet óltirgen qúrly kórmeitin teńiz qaraqshysyn búratylǵan názik bikeshtiń gúldi kóilegin kigizip qoiǵandai kúlkúli áser berdi.

Kitaphanadaǵy Grunodelmen eń sońynda shyqqan ol aqyry shydamady, – professor, siz alyp kelgen neshe ondaǵy jáshik qúndy mádeni búiymdardyń barlyǵy jańaǵy siyaqty oq-dári iisi múńkip túrǵan jáshikterge salynǵanba? – dep súrady.

– Iya, barlyǵy osy siyaqty jáshikterge salynǵan, múndai bolǵanda búl mádeni múralarǵada soǵystyq qaru jaraq tańbasy basylǵan dep oilauǵa tua keleme, joq.

– Ha,ha! Doktor, siz tym eskishil kórnesiz, qaru jaraq jáshigine qalaisha tek oq-dári iisi ǵana shyǵyp túrady dei alamyz. Keibireuler oq dárini adamzat mádenietiniń katalizatory dep qaraidy eken! Men alǵashynda bos jatqan snaryad jáshikterdiń mádeni búiymdar saluǵa ala salǵanmyn, múndai jáshikter Krupp zavodynda tau-maya bolyp úiilip jatady. eldiń búl jáshikterge boitúmar retinde qaraityndyǵyn kim oilaǵan. Meili kim kezdesip qalsyn oddan taisap ketedi áureshilikterdiń kóbi osynyń ózimen azaituǵa bolady eken.

Ylkop úiqydan endi oyanǵandai bolady, osydan keiin juńgoǵa baryp mádeni búiymdar úrlaǵanda Ylkop ta osy sybaqty ári aqshasyz ári syrtyn kórip el qorqatyn jáshikterdi paidalandy. Biraq, 1944 jyly sovet qyzyl armiyasy berlinge kirgen kezde muzeihanadan kóptegen “snaryad” saluly túrǵan jáshikterdi kóredi de kóterip alyp shyǵyp otqa órtegeli jatqanda jáshikterdiń bireui jerge túsip ketip synady. Soynmen ishindegi “ásilgi qúpiyasy” ashylyp qalady, osylaisha úrlap aparylǵan búl qúndy mádeni búiymdar apatqa úshyramai aman qalady. Búl óz aldyna áńgime.

Osy jolǵa qonaqasyna qatysqannan keiin kóp ótpei Ylkop “tekserushilerin” bastap sapar shegedi. 1904 jyly búl “tekserushiler” turfanǵa barady, olar bara salyp áigili bizekilik myń úidi men yarǵol, symgym qatarly myń úiler jappai tintedi. Osydan soń ile shala olar yaduhut jine yarǵol baiyrǵy qalau úńgirlerine baryp ol jerlerdi astań kesteń qazady. Toǵyz aidan astam uaqyt qazu arqyly olar álde neshe júz jáshik ártúrli jazularmen jazylǵan klassik kitaptardyń kóshirme núsqasyn kishkentai músinderdi erte zaman aqshalaryn jáne qabyrǵa suretterin úrlap áketedi.

Ylkop juńgodan asa mol qúndy mádeni múralar tauyp alypty degendi estigen Grunodel jazyp jatqan arheologiyalyq ǵylymi maqalasyn tastai salyp adamdaryn, at-kólikterin bastap shińjańǵa taǵy jetip keledi. 1905 jyly 12 aida dumandy qala qashqarǵa endi ǵana jetken ol batysqa qaityp bara jatqan Ylkop doktorǵa jolyǵyp qaldy.

Búl kún batyp bara jatqan shaq bolatyn, Grunodel Ylkop qonyp atqan qala mańyndaǵy bir úlkendeu dóńge keldi. Búl kezde Ylkop laushylardyń júiege jáne attarǵa artqan jáshikterdi túsiruine jón siltep túrǵan. Batar kúnniń qan qyzyl shapaǵy mynau baisaldy da sypaiy Doktordyń júzin núrlandyryp túr. Ózi bir túrli quanyshty da áserli beinemen álsin áli, – baiqańdar, aqyryndap qoiyńdar! Andaǵy attyń ústindegi jáshik qatty qoiylsa bolmaidy, barynsha abailańdar! – dep qadaǵalap túr.

Aq taqtailardan istelgen birneshe júz “snaryad” jáshigi aulaǵa tau-maya bolyp úiilip qaldy. Keshke qyzyl shyqpaqtyń árlendiruimen mynau jáshikterde qúddy qyzyl syrmen syrlap tastaǵandai kóz tartady. Kóz aldyndaǵy qyzyl jáshikterge ólerdei iship jep qarap Grunodel túr. Jáshikter qyzǵyltym tústen birte birte nar qyzyl túske, onan alqyzyl túske endi, eń sońynda ińir qarańǵylyǵyna súńgip ketti.

Júmysyn támámdaǵan Ylkop kelip Grunodelmen amandasty, Grunodeldiń esil-derti áli batar kúnniń shapaǵynda qúbylyp baryp qarańǵylyqqa súńgip ketken jáshikterdi: jáshikter ashyldy da ishinen kórinisi kóz súrindirerlik qabyrǵa suretter, qúndy músinder, erte zaman kitap materialdary shyqty, endi bir sátte búl nárselerdiń bári ǵaiyp bolady da onyń ornynda úime-júime márk, altyn aqsha, jaqút-laǵyl túrdy… Grunodel osydan Ylkoppen qol ústasyp qonalqy úige kirgende biraq til qatty:

– Doktor, siz endi shalqyǵan baiǵa ainalatyn boldyńyz! Turfan mádeni múralarynyń gauharyn siz biraq kóshirip kelipsiz! Mynau qyzǵanshaq seriginiń sózin estigen Ylkop:

– turfan degenińiz qazyp tauysuǵa bolmaityn qazyna keni ǵoi, baryp qazsa professordy baiytatyn qazyna áli de shyǵady, – dedi.

Búl ekeuiniń aitqandary da teris emes-ti, elimizdiń mádeni búiymdaryn úrlap talap shańyraq kótergen Ylkop berlinge qaityp barǵan soń millioner bolyp shyǵa keldi. Ai, Kúshar, Turfan qatarly jerlerge tińiskilep kirip ol mádeni múralardy úrlap áketken Grunodelde eline qaityp barǵan soń irir baiǵa ainaldy.

Germaniya shińjańǵa ekiret adam jiberip mádeni múralardy úrlap ketti. olar aparǵan qabyrǵa suretterdi, músinderdi jáne erte zaman aqshalary siyaqtylardy berlin muzeiine qoidy, al kitap-materialdardyń kóshirme núsqalaryn berlin ǵylym akademiyasyna aparyp, ony zertteuge arnauly bir top adam úiymdastyryp dúrligisti. Osy kezde Resei men Frantsiya da qarmanyp qaluǵa asyǵyp-úsigip adam jiberdi. Sonymen mádeni múralarǵa talasyp bir – birimen ańdysqan jeksúryn oiyn taǵy bastaldy.

 

 

Qajet ANDAS,

“Q-Andas” aqparattyq agenttigi.

Jalǵasy bar…

 

5 1 vote
Рейтинг статьи
Post Views: 10
Әбу Насыр әл-Фараби мен Конфуций философиясындағы ел билеу тәсілі
Eltaný

Ábu Nasyr ál-Farabi men Konfutsii filosofiyasyndaǵy el bileu tásili

August 31, 2026
Мемлекет тұтастығын нығайтқан Чао Цо
Eltaný

Memleket tútastyǵyn nyǵaitqan CHao TSo

August 31, 2026
Жяй ілімі
Eltaný

Jyai ilimi

August 31, 2026
Жиңди тағылымы
Eltaný

Jińdi taǵylymy

August 31, 2026
Хан әулетінің негізін қалаушы – Лю Бан
Eltaný

Han áuletiniń negizin qalaushy – Lyu Ban

August 31, 2026
ЛИ СЫ Қытайды біріктіру идеологиясының сәулетшісі
Eltaný

LI SY Qytaidy biriktiru ideologiyasynyń sáuletshisi

August 30, 2026
Subscribe
Login
Notify of
guest
guest
0 комментариев
Oldest
Newest Most Voted
Inline Feedbacks
View all comments
ӨЛКЕ ШЕЖІРЕСІН СӨЙЛЕТКЕН ҚАЛАМГЕР

ÓLKE SHEJIRESIN SÓILETKEN QALAMGER

November 9, 2026

«Бекзат өмір»: өнерге арналған еңбек

«Bekzat ómir»: ónerge arnalǵan eńbek

November 7, 2026

Өлке тарихы ұрпаққа аманат

Ölke tarihy ūrpaqqa amanat

October 23, 2026

ЖАҢА ҚАҒИДА?  «Әлеуметтік кәсіпкерлерге жаңа талаптар түсіндірілді»

JAŃA QAǴIDA: «Áleumettik kásipkerlerge jańa talaptar túsindirildi»

October 13, 2026

Жұмыспен қамту тәртібінде не өзгерді?

Júmyspen qamtu tártibinde ne ózgerdi?

October 12, 2026

Ақпараттық агенттігі

Меншік иесі: “Жетісу” өлкетанушылар орталығы” қоғамдық бірлестігі
Қазақстан Республикасы, Жетісу облысы, Талдықорған қаласы “Болашақ” шағын ауданы, 12-27

Q-Andas желілік басылымы Қазақстан Республикасы Ақпарат және коммуникация министрлігі Ақпарат комитетінде 2025 жылғы 19 наурызда тіркеліп, № KZ21VPY00115275 куәлігі берілген.

Сайт материалын пайдалану үшін редакция келісімі керек және гиперсілтеме жасау міндетті.

Тел: 8 747 706 1382
email: andas_kazhet@mail.ru

qandas.kz © 2026. Барлық авторлық құқық заңмен қорғалған.

  • qzQazaq
    • kz Қазақ
    • qz Qazaq
    • tj توتە جازۋ
    • ru Русский
    • en English
  • Basty bet
  • Ólketaný
    • Bılım
    • Densaulyq
    • Sport
    • Mádenıet
    • Eltaný
    • Qorshaǵan orta
    • Kóshi-qon
    • Ädiebet
    • Qýǵyn-súrgin
    • Şalǵai auyl
    • jartas sýretteri
    • Halyq jady
    • Tarih
    • Tulǵataný
    • Turizm
    • Jetisýdyń asıetti jerler
  • Arnaıy jobalar
    • Ekspedısııalar
    • Grant
    • Konferensııa
    • Kórmeler
    • Týrnır
  • Muraǵat
    • Andas Omaraqyn izimen
    • Aýeshan Majaıdyń jádigerleri
    • Beınefılm
    • GalereIA
    • Hatkerlik
  • Biz týraly
    • Áriptester
    • Baılanys
    • Saıt ákimshiligi
    • PDF-mūraǵat

© 2025 qandas.kz

wpDiscuz