Ornalasqan jeri: Panfilov audany, Qońyróleń auyldyq okrugi, Bóribai bi auylynyń túsy «Taldyqorǵan – Jarkent kúrejolynyń boiynda ornalasqan.
Zerttelui: ólketanushy Roza Ystai zerttep júr.
Sipattamasy: Keseneniń bireui qatty búdingen, endi biri ortasha búlingen. Qorymda basqa zirattarda bar. Olardyń bertinde qoiylǵandaryna saiǵaq qadap, aty-jóni jazylsa, kóbiniń kimderdiń ziraty ekendigi anyq emes.
BABALAR AMANATY
Jarkent óńirinde keńes úkimetine deiin de el basqarǵan kósemder, sóz bastaǵan sheshender kóp bolǵan. Alaida, olar turaly auyzeki tilde aitylǵanymen jazba túrde asa bir kóp málimetter joqtyń qasy.Resei patshalyǵy qazaq jerine óz óktemdikterin júrgizgennen bastap, jazba júmysyna da óte múqiyat qaraǵan. Ásirese, bolys sailaularyn, ártúrli el ishinde júrgizilgen júmystardy qaǵaz betine túsirip otyrǵan. Búginde tarihi qújattardyń barlyǵyn demesek te, birshamasyn osy múraǵatta saqtalǵan.
Jarkent uezine qarasty Buraqojyr bolysynda toǵyz jyl boiy, yaǵni úsh ret bolystyq sailauǵa túsken Áuelbekov Meterbai turaly birshama málimetterdi osy múraǵattan taptyq. Meterbai birneshe ret bolystyqqa ótpei qalsa da, joǵary jaqtyń yqpalymen sailauda jeńiske jetip otyrǵan. Osy Meterbai bolys turaly múraǵattaǵy sailau qújattarynda Keńgirov Ótegenniń atyn jii kezdestiruge bolady. Jalpy, Keńgir baba turaly ne bilemiz?
Keńgir úrpaqtary Qońyróleń auyldyq okrugine qarasty búryn Qaramola, búginde Bóribai bi auyly dep atalatyn mekende ǵúmyr keshken. Qazirgi kezde de Keńgir atamyzdyń úrpaqtary osy auylda ósip, órkendep otyr. Suan ruynan taraityn Bólek ruynyń úrpaqtary osy Bóribai bi auylyn meken etken.
Keńgir babamyz on segizinshi ǵasyrdyń basynda ómir súrgen dep aituǵa tolyq negiz bar. Keńgir Suan taipasynyń Bólek ruynyń Dáuletbai degen balasynan taraidy. Keńgirdiń óz kindiginen Kári, Tólengit, Ótegen atty úldary men jalǵyz qyzy bolady. Keńgir babamyz elge syily, sol aimaqtaǵy eń bai – manaptardyń biri bolǵan. Úrpaqtarynyń aituy boiynsha ol kisiniń on eki myńǵa juyq úsaq maly, bes myńǵa juyq jylqysy bolǵan desedi. Mal qystatatyn qystauy Qońyróleń auylynyń astyndaǵy Qatu tauynyń bauraiy eken. Keńgirdiń jalǵyz qyzy ózinen búryn qaitys bolyp, keruen júretin úlken joldyń boiyna jerleidi. SHeberlerge shiki kirpishten mazar salǵyzady. Keńgir atamyz keruen joly bolashaqta úlken kúre jolǵa ainalatynyn sol kezdiń ózinde boljasa kerek- ti. Ózide alpys jasqa tolmai ómirden ótedi. Balalary qyzynyń qasyna jerlep, mazar túrǵyzady.
Múraǵat qújattarynda 1900 jyly besinshi mausymda Jetisu oblystyq áskeri gubernatorǵa jazylǵan bayanatta Buraqojyr bolys sailauyna túsken kandidattardyń sailau turaly paraqshasyn jiberip otyrǵany aitylǵan. Meterbai Áuelbekov pen kandidat retinde Ótegen Keńgirov bolys sailauyna túskenin múraǵattaǵy paraqshadan kóruge bolady. (44 qor,1 tizimdeme,1506 is). Al 1901-1903 jyldyń 25 mamyrynda bolǵan Buraqojyr sailau paraqshasynda úsh adamnyń aty- jóni jazylǵan. «Qartbai Nadyrbekov 38 jasta, shar sany 3, shar salmaǵandar14, Meterbai Áuelbekov jasy 34-te, shar sany 5, shar salmaǵandar sany 2, kandidat Ótegen Keńgirov- jasy 45-te, shar sany 27, shar salmaǵandar joq» dep jazylǵan.
1901 jyly Ótegen Keńgirovti sailau qújatynda 43 jasta dep jazylsa, onda ol kisiniń tuǵan jyly 1858 jyl bolyp shyǵady. Sonda Keńgir babamyzdyń tuǵan jyly 1820-1825 jyldar boluy múmkin dep jobalauǵa bolady.
Bóribai bi auylynyń ayaq jaǵyndaǵy, kúre joldyń boiyndaǵy Keńgir babamyz ben onyń jalǵyz qyzynyń, balasy Ótegen bidiń mazarlary búginde eskirip, mújilgen. Endi 20-30 jyldan soń búl mazarlar múlde joiylyp ketui ábden múmkin. Aty-jóni jazylmaǵan zirattar da bar. Sondyqtan aldaǵy uaqytta memleket tarapynan qoldau kórsetilip, qaita jóndeu júmysy júrgizilse núr ústine núr bolar edi.
Joǵaryda Ótegen bi turaly biraz málimetter keldirdik. Ótegen bidiń mazary da osy qorymda jatyr. Ol kisi de eluden asyp qaitys bolady. Ótegennen Ospanbek, Ybyraimolda atty eki úly, Aqqoyan, Aqkúmis, Kúmis, Áspet, Máikó, Báten degen qyzdary bolǵan. Máikóniń shyn aty Últuar eken, artynan Ybyraimolda tuǵan soń «Últuarym maikóten» boldy dep quanyp, keiin Máikó atanyp ketipti. Máikó 1901 jyly tuǵan. Ótegen Jádiger ruynyń azamaty Ystaimen jan joldas bolyp, ekeui besik qúda boluǵa serttesipti. Keiin Máikó men Múqametqalidy otau qylyp shyǵarypty. Ospanbek «qash- qashta» arǵy betke (Qytai eline) ótip ketedi. Al Ybyraimolda osy jaqta qalyp, Keńes ókimetine qyzmet ete júrip, asharshylyqta astyrtyn halyqqa kómektesip otyrǵan.
Bóribai bi auylyndaǵy Búgildiń saiyndaǵy «Kisiqyrylǵan» degen atpen el esinde qalǵan jer bar. Qytai jerine qashyp bara jatqan bir auyldy qyzyl áskerler qyryp tastaǵan. Ybyraimolda Ótegenovke «Qyzmet babyn paidalanyp, tuǵan-tuystaryńdy Qytai eline qashuǵa kómektestiń, qaru- jaraq tasydyń» degen jala jabylady. 1931 jyly (búrynǵy OGPU) Úshtiktiń sheshimimen bandylar kóterilisine qatysy bar dep qamauǵa alady. Sóitip Ybyraimolda bes jylǵa sottalady. Ol Belamor-Baltyq kanalyndaǵy qúrylysta jazasyn ótep keledi. Kelgen soń soń «Oktyabrь» audanyndaǵy «Sotsjol» újymsharyna kelip júmys isteidi. Taǵy keńeske qarsy úgit júrgizdi degen jalamen Almaty oblystyq Úshtiktiń sheshimimen (UKVVD) 1937 jyldyń birinshi jeltoqsanynda 58-10-shy baptyń 1 tarmaǵymen 10 jylǵa bas bostandyǵynan airylady. Búl jolǵy jazasyn ol Amur temirjoly NKVD lagerinde óteidi. 1947 jyly taǵy jalamen 1jylǵa sottalady. Qaityp kelgen soń auylynda eńbek ete bastaǵan kezinde 1950 jyly Qazaqstan Joǵary Sotynyń sheshimimen auyl ishinde Keńes úkimetine qarsy úgit- nasihat júrgizdi dep jala jabylyp, on jylǵa sottalady. 1951 jyly 15 mamyrda Qaz KSR Joǵarǵy soty isti qaita qarap, jazany alty jylǵa qysqartady. Sóitip Ybyraimolda Ótegenov 1956 jyly tuǵan jerine oralady. Kelgennen keiin de Qytai elinen oralǵan tuystardy elge alyp qalu júmysymen ainalysady. El ishinde Ybyraimolda atamyzdy «júreginiń túgi bar» degen sóz jii aitylatyn. Elge oralǵanda atamyz «jeti kún múzda túrǵanda ólgem joq, endi ólmeimin» degen eken. 1959 jyly 25 shildede tuǵan bauyry Ospanbekpen aman-esen 30 jyldan soń qauyshady.
Ybyraimoldanyń Dihanbai, Sabanshy, SHortanbai, Ádilshaiyq degen úldary, Rystai atty qyzy boldy. Ádilshaiyq Ybyraimoldaev Panfilov audanynyń túńǵysh ákimi bolyp, abyroily qyzmet etti.
Roza Ystai,
jurnalist,
Panfilov audany.
Q-Andas ақпарат.

Surette: Ólketanushy-jurnalist Qajet Andas, ólketanushy Bazarqan Jekebaev pen jurnalist Roza Ystai.











