Q-Andas
No Result
View All Result
  • Басты бет
  • Өлкетану
    • Елтану
    • Жартас суреттері
    • Қажет дерек
    • Қажет кітап
    • Қасиетті жерлер
    • Қажет ақпарат
    • Халық жады
    • Ауесхан Мажайдың жәдігерлері
    • Андас Омарақын ізімен
    • Қуғын-сүргін
    • Көші-қон
    • Тұлғатану
  • Арнайы жобалар
    • Турнир
    • Экспедиция
    • Конкурс
    • Грант
    • Конференция
    • Көрме
  • Мұрағат
    • Бейнефильм
    • Галерея
    • Хаткерлік
  • Біз туралы
    • Әріптестер
    • Байланыс
    • Сайт әкімшілігі
    • PDF-мұрағат
kz Қазақ qz Qazaq tj توتە جازۋ ru Русский en English
Q-Andas
  • Басты бет
  • Өлкетану
    • Елтану
    • Жартас суреттері
    • Қажет дерек
    • Қажет кітап
    • Қасиетті жерлер
    • Қажет ақпарат
    • Халық жады
    • Ауесхан Мажайдың жәдігерлері
    • Андас Омарақын ізімен
    • Қуғын-сүргін
    • Көші-қон
    • Тұлғатану
  • Арнайы жобалар
    • Турнир
    • Экспедиция
    • Конкурс
    • Грант
    • Конференция
    • Көрме
  • Мұрағат
    • Бейнефильм
    • Галерея
    • Хаткерлік
  • Біз туралы
    • Әріптестер
    • Байланыс
    • Сайт әкімшілігі
    • PDF-мұрағат
No Result
View All Result
Q-Andas
No Result
View All Result
Басты бет Өлкетану Қасиетті жерлер

ШАҒЫРАЙ ӘУЛИЕ ҚОРЫМЫ ХІХ ҒАСЫР

admin
2025/02/01
Қасиетті жерлер
0

Орналасқан жері: Алакөл ауданы, Ырғайты ауылдық округіне қарасты Көктұма ауылының аумағындағы Жалаңаш көлдің бойында орналасқан.
Зерттелуі: ҚХР-да шыққан «Шағырай» шежіресі, Еркебай Қабылжанұлының «Қызай елі тарихына қатысты деректер» кітаптарында және Андас Омарақынның Қазақстанда шыққан «Тарих толқынында» кітаптарында өмірі жайлы деректер жинақталған. Бүгінде өлкетанушы-журналист Қажет Андас пен Шпғырай әулиенің ұрпағы Жармұқаш Тойымбек зерттеп жүр.
Сипаттамасы: Шағырай Кененбайұлы 1736 жылы туып, 1832 жылы қайтыс болған. Шағырай әулие қорымының маңында Оның маңында Шағырайдың Қызыл қайыңы, Шағырайдың Шетбұлағы, Шағырайдың Шегірбұлағы, Шағырайдың Талдықбұлағы, Шағырайдың тумасы деген жер аттары сақталған.
Аңыз-әңгіме: Шағырай Кененбайұлының Қазақ хандығы мен Цин империясы арасындағы бітімгерлік ісіне араласқаны туралы деректер Цин империясына қатысты архив материалдарына сақталған. Қаһарман Мұқанұлы мен Кәкеш Қайыржанұлы аударған «Цин әулеті сарай жылнамаларындағы қазаққа қатысты деректер» атты кітапта Циянлұңның 29 жылы 12 айдың 27 күні (1765 жылы 18 қаңтар) сарай естелігінде: «Қазақ Әбілпейіз жіберген Шағырай бастаған төрт адам 16 желтоқсанда Ойрат Тарбағашын руының тәйжісі Сайбекті ертіп келіп жолықты» деп жазылған. «Цин әулеті Гаузұң патшаның сарай жазбалары» атты кітаптың 543 бума, 8-11 беттерінде де Шағырайға қатысты мәліметтер келтірілген.
Қызай Есенгелді би қайтыс боларында Ежан хан (Циянлұң) берген көктасты (мансап белгісі) үлкен ұлы Кененбайға мұраға қалдырған. Кененбайдан Шағырайға қалған. Шағырай көзі мен тілінде сұғы бар, шарапатты адам болыпты. Қасы қалың әрі ұзын болып, көзін жауып тұрады екен. Адамға, малға тіке қарамайды екен. Қараса көз сұғы тиіп, аман қалмайды екен. Бірде Тілеуке батыр Шағырайды сынап: «Көзіңнің сұғы бар» дейді анау тұрған бұғылардың бірін атып берші?» деп әзілдейді. Сонда Шәкең: «Қайсысын» деп қайыра сұрайды. «Анау, соңында келе жатқан жуанын» депті Тілеуке. Сонда Шағырай қолын нұсқап тұріп, оң жақ санып салып қалып: «Барып, адалында бауыздап ал» деген екен. Тілеуке барса бағанағы бұғы жығылып, қылқынып жатқан екен. Шағырайдың қасиеттілігіне қатысты мұндай аңыздар ел арасында өте көп. Шағырай қайтыс болғаннан кейін оның ұрпақтары бұл мекеннен ауа көшіп, Бұратала асып қоныстанады. Бірақ жергілікті жұрт бүгінгі күнге дейін Шағырай жатқан зиратқа тәу етіп, оның қасиеттілігне тәнті болумен келеді.
Бұрындары Шағырай зиратының қасынан өткен ер адамдар құран оқып, әйелдер аттан түсіп, жаяулап өтпесе, бір пәлеге жолығып отырған. Бір жолы бір байдың жаңа түскен келіні Шағырай зиратының жанына келгенде, бай келініне: «Зираттан аттан түсіп өт», деп ескертеді. Бірақ жас келін: «Өліп қалған аруақта не құдырет болсын», деп шауып өте бергенде ат сүрініп, келін үзеңгіге ілініп қалып, үріккен ат сүйретіп өлтіріпті. Кеңес билігі дәуірінде Шағырай зиратына тәу ететндерге тиым салынғанымен, ел жасырынп сол бұрынғы құрметін білдіріп келген. Бұл үрдіс бүгінге дейін жеткен. Қазірде Шағырай зиратынан ел құран оқып, тілек тілеп аттану дәстүрге айналған.
Бұл нысанды да Қазақстанның қасиетті жерлерінің тізіміне енгізу керек.
Сілтеме:
1. «Есенгелді шежіресі», Іле халық баспасы, 2015 жыл, Құлжа.
2. «Цин әулеті сарай жылнамаларындағы қазаққа қатысты деректер», Қаһарман Мұқан, Кәкеш Қайыржанұлы, Ұлттар баспасы, 2013.
3. «Цин әулеті Гаузұң патшаның сарай жазбалары», 2013, Ұлттар баспасы.
4. «Қызай еліне қатысты деректер», Еркебай Қабылжанұлы, 2010 жыл, Іле халық баспасы.
5. «Тарих толқынында», Андас Омарақын, 2022, Алматы, «Офсет» баспаханасы.

 

5 1 vote
Рейтинг статьи
Қаралым 105
Қаратал алқабындағы өзендер
Қасиетті жерлер

Қаратал алқабындағы өзендер

August 31, 2026
Қора шатқалы
Қасиетті жерлер

Қора шатқалы

August 31, 2026
Дауылбай тауы
Қасиетті жерлер

Дауылбай тауы

August 31, 2026
Мүнидың зираты
Қасиетті жерлер

Мүнидың зираты

August 30, 2026
Мұзарт асуы
Қасиетті жерлер

Мұзарт асуы

August 30, 2026
Сөк сұлтан Абылайханұлы
Қасиетті жерлер

Сөк сұлтан Абылайханұлы

August 30, 2026
Subscribe
Login
Notify of
guest
guest
0 комментариев
Oldest
Newest Most Voted
Inline Feedbacks
View all comments
ӨЛКЕ ШЕЖІРЕСІН СӨЙЛЕТКЕН ҚАЛАМГЕР

ӨЛКЕ ШЕЖІРЕСІН СӨЙЛЕТКЕН ҚАЛАМГЕР

November 9, 2026

«Бекзат өмір»: өнерге арналған еңбек

«Бекзат өмір»: өнерге арналған еңбек

November 7, 2026

Өлке тарихы ұрпаққа аманат

Өлке тарихы ұрпаққа аманат

October 23, 2026

ЖАҢА ҚАҒИДА?  «Әлеуметтік кәсіпкерлерге жаңа талаптар түсіндірілді»

ЖАҢА ҚАҒИДА? «Әлеуметтік кәсіпкерлерге жаңа талаптар түсіндірілді»

October 13, 2026

Жұмыспен қамту тәртібінде не өзгерді?

Жұмыспен қамту тәртібінде не өзгерді?

October 12, 2026

Ақпараттық агенттігі

Меншік иесі: “Жетісу” өлкетанушылар орталығы” қоғамдық бірлестігі
Қазақстан Республикасы, Жетісу облысы, Талдықорған қаласы “Болашақ” шағын ауданы, 12-27

Q-Andas желілік басылымы Қазақстан Республикасы Ақпарат және коммуникация министрлігі Ақпарат комитетінде 2025 жылғы 19 наурызда тіркеліп, № KZ21VPY00115275 куәлігі берілген.

Сайт материалын пайдалану үшін редакция келісімі керек және гиперсілтеме жасау міндетті.

Тел: 8 747 706 1382
email: andas_kazhet@mail.ru

qandas.kz © 2026. Барлық авторлық құқық заңмен қорғалған.

  • kzҚазақ
    • kz Қазақ
    • qz Qazaq
    • tj توتە جازۋ
    • ru Русский
    • en English
  • Басты бет
  • Өлкетану
    • Елтану
    • Жартас суреттері
    • Қажет дерек
    • Қажет кітап
    • Қасиетті жерлер
    • Қажет ақпарат
    • Халық жады
    • Ауесхан Мажайдың жәдігерлері
    • Андас Омарақын ізімен
    • Қуғын-сүргін
    • Көші-қон
    • Тұлғатану
  • Арнайы жобалар
    • Турнир
    • Экспедиция
    • Конкурс
    • Грант
    • Конференция
    • Көрме
  • Мұрағат
    • Бейнефильм
    • Галерея
    • Хаткерлік
  • Біз туралы
    • Әріптестер
    • Байланыс
    • Сайт әкімшілігі
    • PDF-мұрағат

© 2025 qandas.kz

wpDiscuz