Q-Andas
No Result
View All Result
  • باستى بەت
  • ولكەتانۋ
    • ءبىلىم
    • دەنساۋلىق
    • سپورت
    • قۋعىن-سۇرگىن
    • تۇلعا تانۋ
    • قورشاعان ورتا
    • حالىق جادى
    • مادەنيەت
    • جەتىسۋ جارتاس سۋرەتتەرى
    • جەتىسۋدىڭ اسيەتتى جەرلەر
    • ادەبيەت
    • شالعاي اۋىل
    • تۋريزم
      • تاريح
    • ەلتانۋ
    • كوشى-قون
    • تۋرنير
  • ارنايى جوبالار
    • بايقاۋ
    • كورمەلەر
    • كونفەرەنتسيا
    • گرانت
    • ەكسپەديتسيالار
  • مۇراعات
    • انداس وماراقىن ىزىمەن
    • اۋەسحان ماجايدىڭ جادىگەرلەرى
    • بەينەفيلم
    • حاتكەرلىك
    • گالەرەيا
  • ءبىز تۋرالى
    • ارىپتەستەر
    • بايلانىس
    • سايت اكىمشىلىگى
    • PDF-مۇراعات
kz Қазақ qz Qazaq tj توتە جازۋ ru Русский en English
Q-Andas
  • باستى بەت
  • ولكەتانۋ
    • ءبىلىم
    • دەنساۋلىق
    • سپورت
    • قۋعىن-سۇرگىن
    • تۇلعا تانۋ
    • قورشاعان ورتا
    • حالىق جادى
    • مادەنيەت
    • جەتىسۋ جارتاس سۋرەتتەرى
    • جەتىسۋدىڭ اسيەتتى جەرلەر
    • ادەبيەت
    • شالعاي اۋىل
    • تۋريزم
      • تاريح
    • ەلتانۋ
    • كوشى-قون
    • تۋرنير
  • ارنايى جوبالار
    • بايقاۋ
    • كورمەلەر
    • كونفەرەنتسيا
    • گرانت
    • ەكسپەديتسيالار
  • مۇراعات
    • انداس وماراقىن ىزىمەن
    • اۋەسحان ماجايدىڭ جادىگەرلەرى
    • بەينەفيلم
    • حاتكەرلىك
    • گالەرەيا
  • ءبىز تۋرالى
    • ارىپتەستەر
    • بايلانىس
    • سايت اكىمشىلىگى
    • PDF-مۇراعات
No Result
View All Result
Q-Andas
No Result
View All Result
باستى بەت ولكەتانۋ جەتىسۋدىڭ اسيەتتى جەرلەر

شاعىراي ەۋليە قورىمى حىح عاسىر

admin
2025/02/01
جەتىسۋدىڭ اسيەتتى جەرلەر
0

ورنالاسقان جەرى: الاكۆل اۋدانى, ىرعايتى اۋىلدىق وكرۋگىنە قاراستى كۆكتۇما اۋىلىنىڭ اۋماعىنداعى جالاڭاش كۆلدىڭ بويىندا ورنالاسقان.
زەرتتەلۋى: قحر-دا شىققان «شاعىراي» شەجىرەسى, ەركەباي قابىلجانۇلىنىڭ «قىزاي ەلى تاريحىنا قاتىستى دەرەكتەر» كىتاپتارىندا جەنە انداس وماراقىننىڭ قازاقستاندا شىققان «تاريح تولقىنىندا» كىتاپتارىندا ۆمىرى جايلى دەرەكتەر جيناقتالعان. بۈگىندە ۆلكەتانۋشى-جۋرناليست قاجەت انداس پەن شپعىراي ەۋليەنىڭ ۇرپاعى جارمۇقاش تويىمبەك زەرتتەپ جۈر.
سيپاتتاماسى: شاعىراي كەنەنبايۇلى 1736 جىلى تۋىپ, 1832 جىلى قايتىس بولعان. شاعىراي ەۋليە قورىمىنىڭ ماڭىندا ونىڭ ماڭىندا شاعىرايدىڭ قىزىل قايىڭى, شاعىرايدىڭ شەتبۇلاعى, شاعىرايدىڭ شەگىربۇلاعى, شاعىرايدىڭ تالدىقبۇلاعى, شاعىرايدىڭ تۋماسى دەگەن جەر اتتارى ساقتالعان.
اڭىز-ەڭگىمە: شاعىراي كەنەنبايۇلىنىڭ قازاق حاندىعى مەن تسين يمپەريياسى اراسىنداعى بىتىمگەرلىك ىسىنە ارالاسقانى تۋرالى دەرەكتەر تسين يمپەريياسىنا قاتىستى ارحيۋ ماتەريالدارىنا ساقتالعان. قاھارمان مۇقانۇلى مەن كەكەش قايىرجانۇلى اۋدارعان «تسين ەۋلەتى ساراي جىلنامالارىنداعى قازاققا قاتىستى دەرەكتەر» اتتى كىتاپتا تسييانلۇڭنىڭ 29 جىلى 12 ايدىڭ 27 كۈنى (1765 جىلى 18 قاڭتار) ساراي ەستەلىگىندە: «قازاق ەبىلپەيىز جىبەرگەن شاعىراي باستاعان تۆرت ادام 16 جەلتوقساندا ويرات تارباعاشىن رۋىنىڭ تەيجىسى سايبەكتى ەرتىپ كەلىپ جولىقتى» دەپ جازىلعان. «تسين ەۋلەتى گاۋزۇڭ پاتشانىڭ ساراي جازبالارى» اتتى كىتاپتىڭ 543 بۋما, 8-11 بەتتەرىندە دە شاعىرايعا قاتىستى مەلىمەتتەر كەلتىرىلگەن.
قىزاي ەسەنگەلدى بي قايتىس بولارىندا ەجان حان (تسييانلۇڭ) بەرگەن كۆكتاستى (مانساپ بەلگىسى) ۈلكەن ۇلى كەنەنبايعا مۇراعا قالدىرعان. كەنەنبايدان شاعىرايعا قالعان. شاعىراي كۆزى مەن تىلىندە سۇعى بار, شاراپاتتى ادام بولىپتى. قاسى قالىڭ ەرى ۇزىن بولىپ, كۆزىن جاۋىپ تۇرادى ەكەن. ادامعا, مالعا تىكە قارامايدى ەكەن. قاراسا كۆز سۇعى تيىپ, امان قالمايدى ەكەن. بىردە تىلەۋكە باتىر شاعىرايدى سىناپ: «كۆزىڭنىڭ سۇعى بار» دەيدى اناۋ تۇرعان بۇعىلاردىڭ بىرىن اتىپ بەرشى?» دەپ ەزىلدەيدى. سوندا شەكەڭ: «قايسىسىن» دەپ قايىرا سۇرايدى. «اناۋ, سوڭىندا كەلە جاتقان جۋانىن» دەپتى تىلەۋكە. سوندا شاعىراي قولىن نۇسقاپ تۇرىپ, وڭ جاق سانىپ سالىپ قالىپ: «بارىپ, ادالىندا باۋىزداپ ال» دەگەن ەكەن. تىلەۋكە بارسا باعاناعى بۇعى جىعىلىپ, قىلقىنىپ جاتقان ەكەن. شاعىرايدىڭ قاسيەتتىلىگىنە قاتىستى مۇنداي اڭىزدار ەل اراسىندا ۆتە كۆپ. شاعىراي قايتىس بولعاننان كەيىن ونىڭ ۇرپاقتارى بۇل مەكەننەن اۋا كۆشىپ, بۇراتالا اسىپ قونىستانادى. بىراق جەرگىلىكتى جۇرت بۈگىنگى كۈنگە دەيىن شاعىراي جاتقان زيراتقا تەۋ ەتىپ, ونىڭ قاسيەتتىلىگنە تەنتى بولۋمەن كەلەدى.
بۇرىندارى شاعىراي زيراتىنىڭ قاسىنان ۆتكەن ەر ادامدار قۇران وقىپ, ەيەلدەر اتتان تۈسىپ, جاياۋلاپ ۆتپەسە, بىر پەلەگە جولىعىپ وتىرعان. بىر جولى بىر بايدىڭ جاڭا تۈسكەن كەلىنى شاعىراي زيراتىنىڭ جانىنا كەلگەندە, باي كەلىنىنە: «زيراتتان اتتان تۈسىپ ۆت», دەپ ەسكەرتەدى. بىراق جاس كەلىن: «ۆلىپ قالعان ارۋاقتا نە قۇدىرەت بولسىن», دەپ شاۋىپ ۆتە بەرگەندە ات سۈرىنىپ, كەلىن ۈزەڭگىگە ىلىنىپ قالىپ, ۈرىككەن ات سۈيرەتىپ ۆلتىرىپتى. كەڭەس بيلىگى دەۋىرىندە شاعىراي زيراتىنا تەۋ ەتەتندەرگە تيىم سالىنعانىمەن, ەل جاسىرىنپ سول بۇرىنعى قۇرمەتىن بىلدىرىپ كەلگەن. بۇل ۈردىس بۈگىنگە دەيىن جەتكەن. قازىردە شاعىراي زيراتىنان ەل قۇران وقىپ, تىلەك تىلەپ اتتانۋ دەستۈرگە اينالعان.
بۇل نىساندى دا قازاقستاننىڭ قاسيەتتى جەرلەرىنىڭ تىزىمىنە ەنگىزۋ كەرەك.
سىلتەمە:
1. «ەسەنگەلدى شەجىرەسى», ىلە حالىق باسپاسى, 2015 جىل, قۇلجا.
2. «تسين ەۋلەتى ساراي جىلنامالارىنداعى قازاققا قاتىستى دەرەكتەر», قاھارمان مۇقان, كەكەش قايىرجانۇلى, ۇلتتار باسپاسى, 2013.
3. «تسين ەۋلەتى گاۋزۇڭ پاتشانىڭ ساراي جازبالارى», 2013, ۇلتتار باسپاسى.
4. «قىزاي ەلىنە قاتىستى دەرەكتەر», ەركەباي قابىلجانۇلى, 2010 جىل, ىلە حالىق باسپاسى.
5. «تاريح تولقىنىندا», انداس وماراقىن, 2022, الماتى, «وفسەت» باسپاحاناسى.

 

0 0 votes
Рейтинг статьи
Post Views: 22
Қаратал алқабындағы өзендер
جەتىسۋدىڭ اسيەتتى جەرلەر

قاراتال القابىنداعى وزەندەر

August 12, 2026
Қора шатқалы
جەتىسۋدىڭ اسيەتتى جەرلەر

قورا شاتقالى

August 5, 2026
Дауылбай тауы
جەتىسۋدىڭ اسيەتتى جەرلەر

داۋىلباي تاۋى

August 4, 2026
Мүнидың зираты
جەتىسۋدىڭ اسيەتتى جەرلەر

ءمۇنيدىڭ زيراتى

February 2, 2026
Мұзарт асуы
جەتىسۋدىڭ اسيەتتى جەرلەر

مۇزارت اسۋى

December 1, 2025
Сөк сұлтан Абылайханұлы
جەتىسۋدىڭ اسيەتتى جەرلەر

سوك سۇلتان ابىلايحانۇلى

November 28, 2025
Subscribe
Login
Notify of
guest
guest
0 комментариев
Oldest
Newest Most Voted
Inline Feedbacks
View all comments
ӨЛКЕ ШЕЖІРЕСІН СӨЙЛЕТКЕН ҚАЛАМГЕР

ولكە شەجىرەسىن سويلەتكەن قالامگەر

November 9, 2026

«Бекзат өмір»: өнерге арналған еңбек

«بەكزات ءومىر»: ونەرگە ارنالعان ەڭبەك

November 7, 2026

Өлке тарихы ұрпаққа аманат

ولكە تاريحى ۇرپاققا امانات

October 23, 2026

ЖАҢА ҚАҒИДА?  «Әлеуметтік кәсіпкерлерге жаңа талаптар түсіндірілді»

جاڭا قاعيدا: «الەۋمەتتىك كاسىپكەرلەرگە جاڭا تالاپتار ءتۇسىندىرىلدى»

October 13, 2026

Жұмыспен қамту тәртібінде не өзгерді?

جۇمىسپەن قامتۋ تارتىبىندە نە وزگەردى؟

October 12, 2026

Ақпараттық агенттігі

Меншік иесі: “Жетісу” өлкетанушылар орталығы” қоғамдық бірлестігі
Қазақстан Республикасы, Жетісу облысы, Талдықорған қаласы “Болашақ” шағын ауданы, 12-27

Q-Andas желілік басылымы Қазақстан Республикасы Ақпарат және коммуникация министрлігі Ақпарат комитетінде 2025 жылғы 19 наурызда тіркеліп, № KZ21VPY00115275 куәлігі берілген.

Сайт материалын пайдалану үшін редакция келісімі керек және гиперсілтеме жасау міндетті.

Тел: 8 747 706 1382
email: andas_kazhet@mail.ru

qandas.kz © 2026. Барлық авторлық құқық заңмен қорғалған.

  • tjتوتە جازۋ
    • kz Қазақ
    • qz Qazaq
    • tj توتە جازۋ
    • ru Русский
    • en English
  • باستى بەت
  • ولكەتانۋ
    • ءبىلىم
    • دەنساۋلىق
    • سپورت
    • قۋعىن-سۇرگىن
    • تۇلعا تانۋ
    • قورشاعان ورتا
    • حالىق جادى
    • مادەنيەت
    • جەتىسۋ جارتاس سۋرەتتەرى
    • جەتىسۋدىڭ اسيەتتى جەرلەر
    • ادەبيەت
    • شالعاي اۋىل
    • تۋريزم
      • تاريح
    • ەلتانۋ
    • كوشى-قون
    • تۋرنير
  • ارنايى جوبالار
    • بايقاۋ
    • كورمەلەر
    • كونفەرەنتسيا
    • گرانت
    • ەكسپەديتسيالار
  • مۇراعات
    • انداس وماراقىن ىزىمەن
    • اۋەسحان ماجايدىڭ جادىگەرلەرى
    • بەينەفيلم
    • حاتكەرلىك
    • گالەرەيا
  • ءبىز تۋرالى
    • ارىپتەستەر
    • بايلانىس
    • سايت اكىمشىلىگى
    • PDF-مۇراعات

© 2025 qandas.kz

wpDiscuz