رەداكتسيالىق كىرىسپە
باسى: «قىزىلجار شايقاسىنا – 327 جىل» سەرياسى اياسىندا جارىق كورگەن «اينالايىن، اتامەكەن!» جيناعى – تاۋەلسىزدىك جىلدارىندا تاريحي وتانىنا ورالعان قانداس اقىن-جازۋشىلاردىڭ جۇرەكجاردى شىعارمالارىن توپتاستىرعان تاعىلىمدى ەڭبەك. بۇل جيناقتا ەل مەن جەرگە دەگەن ساعىنىش، تۋعان توپىراققا دەگەن سۇيىسپەنشىلىك، ازاتتىقتىڭ قادىر-قاسيەتى ولەڭ مەن كوركەمسوز ارقىلى ورنەكتەلگەن.
كىتاپقا ەنگەن تۋىندىلار – الىستا ءجۇرىپ اتاجۇرتتى اڭساعان جۇرەكتەردىڭ شىنايى ءۇنى. الايدا جيناقتىڭ كولەمىنە بايلانىستى ءار قالامگەردىڭ تەك ءۇش شىعارماسى عانا قامتىلعان بولاتىن. وسى ولقىلىقتىڭ ورنىن تولتىرۋ ماقساتىندا Qandas.kz سايتى «اينالايىن، اتامەكەن!» جيناعىنا ەنگەن اۆتورلاردىڭ شىعارماشىلىعىن كەڭىنەن تانىستىرۋدى ءجون كوردى.
بۇل جولى وقىرمان نازارىنا قانداس اقىن، قالامگەر قارقىن قاسىمبەكۇلىنىڭ ولەڭدەرى مەن اڭگىمەلەرى ۇسىنىلىپ وتىر. ونىڭ شىعارمالارىنان تابيعاتقا سۇيىسپەنشىلىك، ادام جانىنىڭ يىرىمدەرى، ۇرپاققا ونەگە، عىلىم مەن بىلىمگە ۇندەگەن تەرەڭ ويلار ايقىن اڭعارىلادى. اقىننىڭ ءتىلى – قاراپايىم، ويى – سالماقتى، ايتارى – ومىرشەڭ.
Qandas.kz پورتالىندا قازاقتىڭ ءسوز مادەنيەتىن، وي تەرەڭدىگىن، رۋحاني ساباقتاستىقتى دارىپتەيتىن ادەبي دۇنيەلەرگە ءاردايىم ەرەكشە ورىن بەرىلەدى. سونىڭ ءبىرى – اقىن قارقىن قاسىمبەكۇلى مەن قۇرداسى ساعيرا ارىققانقىزى اراسىنداعى جازبا ايتىس.
بۇل تۋىندى – جاي عانا ولەڭمەن حات الماسۋ ەمەس. مۇندا ۋاقىتتىڭ تىنىسى، قوعامداعى وزگەرىستەر، ادام مەن زامان اراسىنداعى بايلانىس، دوستىق پەن ساعىنىش، ۇلكەنگە قۇرمەت، ۇرپاق ساباقتاستىعى كوركەم تىلمەن ورنەكتەلگەن. جازبا ايتىس ارقىلى اۆتورلار بۇگىنگى قوعامداعى رۋحاني قۇندىلىقتاردىڭ جاي-كۇيىن سارالاپ، ادامدىق بولمىس، قارىم-قاتىناس، زاماناۋي ءومىردىڭ بەتالىسى جايىندا وي تولعايدى.
قارقىن قاسىمبەكۇلىنىڭ تولعامدى ساۋالدارى مەن ساعيرانىڭ بايىپتى جاۋاپتارى ولەڭ ورنەگىمەن ورىلە وتىرىپ، وقىرماندى وتكەن مەن بۇگىندى سالىستىرا قاراۋعا جەتەلەيدى. بۇل – قازاقى تانىم مەن قازىرگى زامان شىندىعىنىڭ كوركەم توعىسى.
«قايداسىڭدار، دوستارىم» اتتى ءان ءماتىنى – جاستىق شاقتىڭ جارقىن ساتتەرىنە، ادال دوستىققا، بىرگە وتكەن كۇندەردىڭ ساعىنىشىنا تولى سىرلى شىعارما. ءومىردىڭ ءار كەزەڭىنەن ءوتىپ، اتا-اجە اتانعان شاقتا دا ۇزىلمەگەن دوستىققا دەگەن قۇرمەت پەن اڭسار بۇل تۋىندىدا شىنايى سەزىممەن ورىلەدى. ءان جولدارىنان ۋاقىتتىڭ تابى، ساعىمعا اينالعان جىلداردىڭ ەلەسى، الىستا ءجۇرىپ ەسكە العان اسىل جاندارعا دەگەن ىڭكارلىك انىق سەزىلەدى.
ال «قىز-كەلىنگە ناسيحات» اتتى ولەڭ – ۇلتتىق تاربيە مەن ادامگەرشىلىك قۇندىلىقتاردى الدىڭعى ورىنعا قوياتىن تاعىلىمدى تۋىندى. مۇندا اتا-ەنە مەن كەلىن اراسىنداعى سىيلاستىق، مەيىرىم مەن تۇسىنىستىك، يماندىلىق پەن جاۋاپكەرشىلىك ماسەلەلەرى بايىپپەن قوزعالادى. اقىننىڭ بۇل وسيەتى – بۇگىنگى جاس كەلىندەرگە عانا ەمەس، تۇتاس قوعامعا ارنالعان ىزگى ۇندەۋ.
قارقىن قاسىمبەكۇلىنىڭ شىعارمالارى – ومىردەن الىنعان، ەلدىك تانىمعا نەگىزدەلگەن، قازاقى بولمىستى ساقتاۋعا ۇندەيتىن دۇنيەلەر. Qandas.kz وقىرماندارى ءۇشىن بۇل تۋىندىلار رۋحاني دەمەۋ، ويعا جەتەلەر ونەگەلى ءسوز بولارى انىق.
قازاق دۇنيەتانىمىندا ءسوزدىڭ كيەسى، اتاۋدىڭ قاسيەتى ەرەكشە باعالانعان. كەيبىر ۇعىمدار بار – ولار ۋاقىت وتسە دە، زامان وزگەرسە دە، ءمانىن جوعالتپايدى، وقىلۋ باعىتى اۋىسسا دا ماعىناسىن ساقتايدى. وسىنداي تەرەڭ تانىم مەن ۇلتتىق فيلوسوفياعا نەگىزدەلگەن ويدى اقىننىڭ «قازاقتا وزگەرمەيتىن 9 ءسوز» اتتى ولەڭىنەن ايقىن كورەمىز.
بۇل تۋىندىسىندا اقىن اللا، انا، اپا، اتا، اعا، ءىنى، ەنە، قازاق، اۋا سەكىلدى ۇلتتىڭ رۋحاني وزەگىن قۇرايتىن ۇعىمداردى ولەڭ وزەگىنە اينالدىرىپ، ولاردىڭ ءمان-ماعىناسىن تاربيەلىك ءارى تانىمدىق تۇرعىدا اشادى. بۇل – جاي عانا تىلدىك ەرەكشەلىككە قۇرىلعان جىر ەمەس، قازاق بولمىسىنىڭ تۇتاس فيلوسوفيالىق جۇيەسىن سيپاتتايتىن تولعانىس.
ولەڭدە ءسوزدىڭ تۇراقتىلىعى ارقىلى يمان، تاربيە، تۋىستىق، ەلدىك، ءومىر مەن تىنىس ۇعىمدارى ساباقتاسىپ، وقىرماندى تەرەڭ ويعا جەتەلەيدى. مۇنداي شىعارمالار بۇگىنگى ۇرپاققا ۇلتتىق قۇندىلىقتاردى تۇسىندىرۋدە، ءتىل مەن سانا ساباقتاستىعىن ساقتاۋدا ايرىقشا ماڭىزعا يە.
Qandas.kz وقىرماندارىنا ۇسىنىلىپ وتىرعان بۇل جازبا ايتىس پەن ولەڭدەر توپتاماسى – ۇلتتىق ءسوز ونەرىنىڭ بۇگىنگى جالعاسى، رۋحاني ديالوگتىڭ جارقىن ۇلگىسى.
Qandas.kz ۇجىمى قانداس قالامگەرلەردىڭ مۇراسىن ناسيحاتتاۋدى، ولاردىڭ شىعارماشىلىق الەمىن جان-جاقتى تانىتۋدى الداعى ۋاقىتتا دا جۇيەلى تۇردە جالعاستىرا بەرەدى.
پايداسى نە
جاۋدىرعان مەن جاتىپ اپ بايعا سىلتە,
ۆزى كەلگەن ەڭبەكسىز قاي نەسىبە?
قاراۋ بايدان كەۋدەلى كەدەي ارتىق,
قاراۋ بولسا بايلىقتىڭ پايداسى نە?
كەيبىر پىسىق سۈيەنىپ قايلاسىنا,
مانساپ الىپ, تاققا كەپ جايعاسۋدا.
التىن تاقتا شىرەنىپ وتىرساڭ دا,
ەدىلدىگىڭ بولماسا پايداسى نە?
قولدا بايلىق, كىم كەپىل تايماسىنا,
قىزىققاننىڭ تۈسپەسىن ايلاسىنا.
حالىق ۈشىن ارالاپ جۈرمەگەن سوڭ,
قىمبات كۆلىك مىنگەننىڭ پايداسى نە?
زەۋلىم قابات ۈي الىپ جايعاسۋدا,
قۇر قالماعان ەنشىدەن تايماسى دا.
باسپانا جوق حالىق شۋلاپ جۈرگەندە,
سەن وتىرعان زەۋلىمنىڭ پايداسى نە?
بەرى باردا ۇرپاعىڭ ويلاسىن نە?
قاناعات قىپ, قادىرىن جويماسىن دە.
اش-جالاڭاش جۈرگەندە قارا حالىق,
سەن قايعىسىز جۈرگەننىڭ پايداسى نە
قۇندىلىقتى قۇرمەتتە
ۇرپاعىمىز قازاق دەگەن تەكتى ەلدىڭ,
تەكتىلىكپەن تەگىمدى بىلىپ جەتكەنمىن.
نە بوپ باراد بۇل دۈنيە, شىركىن-اي,
ەلىن ەمەس, تەگىن بىلمەستى كۆپ كۆردىم.
مايدالانىپ كەتكەنى مە ۇرپاقتىڭ,
ىشكە سىيماي كەلەدى قاتتى ۈن قاتقىم.
ىلەسەم دەپ دامۋىنا قوعامنىڭ,
قۇنىن بىلمەي, قۇندىلىقتى ۇرلاتتىڭ.
ىلەسە بىل دامۋىنا زاماننىڭ,
قالادى شىن شەكتەتىلىپ جاماننىڭ.
ەر ۇلتتىڭ دا قۇندىلىعى بولادى,
قۇنىن بىلسەڭ, ارتقانى سول باعاڭنىڭ.
بارا جاتىر اتاۋلار دا ۆزگەرىپ,
ىشكە سىيماي ەستىپ تە جۈرمىز, كۆز كۆرىپ.
نامىس بولماس قازاق بولىپ تۋىلساڭ,
كەتپەيىكشى ەلىكتەپ ەرتە ۆزگەرىپ.
دالباقتاپ شاۋىپ, ىلەسە بەرىپ دۈرمەككە,
كەرەگى نە بۆلەنسەڭ اتاق, قۇرمەتكە?
كۆرىنگەننىڭ قولدانا بەرمەي ەسكىسىن,
ۆز ۇلتىڭنىڭ قۇندىلىعىن قۇرمەتتە!
ناۋرىز كەلدى
جەتى كۈننىڭ سۇلتانى,
جۇمادا كىردى ناۋرىز.
وڭىنان تۋىپ شولپانى,
تۆلدەر ەمدى نەر-ۋىز.
توڭ جىبىپ مۇزدار ەرىدى,
كۈن كۈلىمدەپ جاز شىعىپ.
جەر شارى قاردان جەرىدى,
بۇ دا بىر تەڭىر جازمىشى.
ورازا كەلدى وتىز كۈن,
تييۇ ۈشىن نەپسىنى.
قۇلشىلىق قىپ وتىرمىن,
بىلىم اپ قۇران تەپسىردەن.
جەتى دەم ساپ تىلەك قىپ,
كۆجە ىشەيىك اعايىن.
ەل-جۇرتىم امان بولسىنشى,
دەپ ىشەيىك اعايىن.
ناۋرىز كەلدى, جىل كەلدى,
جىل ۆتىپ ايلار اۋىسقان.
جاقسىلىقتان بولار بىر بەلگى,
ناۋرىزدا بەرى توعىسقان.
قايداسىڭدار, دوستارىم
(ەن سۆزى)
اسىل دوستار, قايداسىڭ اڭقىلداعان,
سىر بولماۋشى ەدى ارادا ايتىلماعان.
بىرگە ۆتكىزگەن كۈندەر-اي جاستىق شاقتا,
جۈزدەرىڭدى ساعىندىم جارقىلداعان.
قايىرماسى:
جاستىعىمنىڭ ايعاعى,
بۇزىلماعان قايماعى.
الىستا جۈرىپ ساعىندىم,
جۈزدەرىڭدى جەيدارى.
ەزىلىمىز قاشاندا جاراسىمدى,
بىر انادان تۋىلعان بالا سىندى.
قام-قايعىسىز دەۋرەن-اي ۆتىپ كەتكەن,
بار مەن جوقتى بىلمەگەن ساناسۋدى.
ساعىم جىلدار سالىپتى سامايعا ىزىن,
تالاي كۆكتەم, تالاي قىس, تالاي كۈزىڭ.
اتا-ەجە اتاندىق تاعدىر سىيلاپ,
ۇرپاق ۆستى تولىقسىپ ۇل مەن قىزىڭ.
قايىرماسى:
قايداسىڭدار, دوستارىم,
جۈرسىڭدەر مە قوش بەرىڭ.
ۆزدەرىڭدى ەسكە الىپ,
ساعىنىپ ەنگە قوسقانىم.
قىز-كەلىنگە ناسيحات
ونىڭ دا, سەنىڭ ەكەڭ دە بار, اناڭ بار,
تۈسىنەتىن ساراپتاپ بەرىن ساناڭ بار.
ايالاي بىلسەڭ,
اتا-ەنەڭ دە ۇقساس قوي,
ۇلىن سۈيسەڭ, تۈسىنە بىل, شاماڭ بار.
دەپ جاتاتىن نە كۆرسەتسەڭ اتا-ەنەڭە,
ۆز قىلىعىڭ ۆزىڭە بۆتەن دەمە.
بۇل دۈنيە دۆڭگەلەك, شىر اينالعان,
«باسقا كەلمەيدى, وسىلاي ۆتەم» دەمە.
نەڭ كەتەدى قۇرمەتتەپ ايالاساڭ,
جىلى سۆيلەپ قاسىنا تاياۋلاساڭ.
ريزا بوپ باتاسىن بەرەر ەدى-اۋ,
شىن جۈرەكتەن جىلىلىق اياماساڭ.
كەكىرەيىپ, كەكجيىپ جۈرە بەرسەڭ,
جوق نەرسەگە قۇلاقتى تۈرە بەرسەڭ,
جۈرەكتەگى يمانىڭ قايدا سەنىڭ,
كەلىن بولعان اناڭدى بىلە بىلسەڭ.
قولىڭنان كەلسە, مەيىرىم قىل اتا-ەنەڭە,
كەيىنگى ۇرپاق الماسىن جات ۆنەگە.
ارتىق ايتسام سۆزىمدى كەشىرىڭدەر,
جازىلعانىن كۆرەرمىز پەشەنەگە.
قازاقتا ۆزگەرمەيتىن 9 سۆز
قازاقتا توعىز سۆز بار اۋىسپايتىن,
قوسساڭ دا باسقا سۆزبەن قاۋىشپايتىن.
وقىساڭ الدىنان دا, ارتىنان دا,
بىر ماعىنادا تۇرادى داۋىسقا ايقىن.
ەۋەلى جاراتۋشى – «اللا» سۆزى,
اللادان باسقا قۇدىرەت بار ما ۆزى?
ون سەگىز مىڭ عالامنىڭ ەمىرشىسى,
بۇزىپ وقىعان ادامنىڭ شىعار كۆزى.
اللادان سوڭ ۆزگەرمەس «انا» ەسىمى,
انا دەگەن اتىمەن جاراسىمدى.
كيەلى عوي انانىڭ ەسىمى دە,
قۇرمەتتەسەڭ ايالاپ اناڭدى.
«اپا» دەگەن سۆز ەدى تاعى بىرى,
ماشاقاتپەن ۆتەتىن تاعدىرى.
ۆزگەرمەيدى وقىساڭ الدى-ارتىنان,
تەربيەسى سيياقتى تاعىلىمى.
تاعى بىر سۆز ۆزگەرمەس «اتا» دەگەن,
ىقىلاس-باتا تيسە ەكەن اتا بەرگەن.
اتا دەگەن ارداقتى, ماڭعاز ۇعىم,
اتاڭ بولسا بەدەلىڭ ارتا بەرگەن.
قامقورشىڭ عوي الدىڭدا اعاڭ بولسا,
قۇرمەتكە ساي ۆزىڭدىك باعاڭ بولسا.
«بىرگە تۋعان بىرگە ۆلەر» دەگەن ەكەن,
قۇرمەتتەپ جۈر اعاڭدى, ساناڭ بولسا.
ۆزگەرمەيتىن تاعى دا «ىنى» ەسىمى,
نامىس كۆرگەن اعاعا تىرەسۋدى.
ەكى ەتپەيتىن اعانىڭ سۆزىن بۇزىپ,
سىيلاستىقپەن قۇپ كۆرگەن ىلەسۋدى.
ەكىنشى اناڭ ەمەس پە «ەنە» دەگەن,
ەشقاشاندا جەرى جوق تۆمەندەگەن.
«شەشە كۆرگەن تون پىشەر» دەيدى حالىق,
جارىڭنىڭ جاقسى بولعانى ۆنەگەدەن.
دارقان كۆڭىل, جومارت ۇلت – «قازاق» دەگەن,
مويىمايتىن ۆتسە دە ازاپپەنەن.
اتىنا ۇقساس ەرەكشە قاسيەت بار,
قازاعىمدى ۆزگەرمەس عاجاپ دەر ەم.
سوڭعى بىر سۆز ۆزگەرمەس – «اۋا» دەگەن,
بار تىرشىلىك تىنىستار اۋا مەنەن.
اۋاسىز دا تىرشىلىك جان ۈزەدى,
اۋا بولسا جانىڭا داۋا دەگەن.
ساقتاعايسىڭ بۇل سۆزدى ساناڭدا ايقىن,
مەڭگىلىككە ۆزگەرىپ جوعالمايتىن.
جاراتۋشىڭ, تەربيەن, باتاڭ دا بار,
اۋاڭ دا بار – ول ۈزىلسە, ۆمىرىڭ تەمامدايتىن.
ادامداردىڭ مىنەزى
ادامداردىڭ ەرتۈرلى ساناسىنا,
مىنەز-قۇلقى, كۆزقاراسىنا.
ايىرىپ, توپقا بۆلىپ جاتادى ەكەن,
حايۋاندارعا ۇقساتىپ باعاسىنا.
دەيدى ەكەن «جىلقى مىنەز» بىر ادام بار,
قاعىلەز, سەرگەك كەلگەن ول ادامدار.
قۇبىلمالى كۆرسەتەر كەيدە مىنەز,
جاي ادام دەپ ەشقاشان ساناماڭدار.
يت مىنەزدى دەيدى ەكەن تاعى بىرىن,
يتتىگىنە ۇقساتىپ تاعدىرىن.
بۇلاڭداتىپ قۇيرىعىن الداپ تۇرىپ,
كۆرسەتەتىن جاسىرىن تاعىلىعىن.
شوشقا مىنەز دەيدى ەكەن بۇرىلمايتىن,
قورىس ەتەتىن ونىڭ دا سىرى ايقىن.
مۇسىلمانعا جازباعان حارام عوي دەپ,
ىشكە بۈگىپ ايتا الماي ىرىمدايتىن.
تاعى بىرىن سيىرعا ۇقساتادى,
سۈزىپ قالسا, وقىستان قاقساتادى.
دەي تۇرعانمەن, سيىرداي قايدان بولسىن,
ايران, سۈتى, ەتىمەن اسا دەمدى.
ات قويعانعا بىز قازاق قارىقپىز عوي,
حايۋانداردان اسا الماي قالىپپىز عوي.
مالدان باسقا كۆرگەنىڭ, بىلەرىڭ جوق,
قويداي قوڭىر, مومىنداۋ حالىقپىز عوي.
جوق دەمەيمىن, مەن دە سونىڭ بىرىمىن,
قالامايمىن وعان بولا كۈلۋىن.
قۇداي بەرگەن ەتكە سىڭگەن مىنەز عوي,
بىرى قۋانىش, بولا بەرەر بىرى مۇڭ.
جولى بار
كيەلى ۇعىم جول دەگەنىڭ قاشاندا,
دەپ جاتاتىن «جول كەسپە» دەپ اتاڭ دا.
ەر نەرسەنىڭ جولى بار عوي جۈرەتىن,
جولسىز جۈرىپ اداساسىڭ قايدا بارساڭ دا.
جولىن بىلسەڭ جەتكىزەدى ارمانعا,
جولىن تاپپاي ۆكىنبە مىنا جالعاندا.
تاڭداي الساڭ تۈزۋ جولدى باعىڭا,
الدان كۈتەر جەتىپ بارساڭ زارىعا.
جولىڭدا بار جازىعى, قيىر بەلەسى,
قاتپار-قاتپار ويلى-شۇڭقىر, دۆڭەسى.
تەلەيىڭە جولىعادى نەشەسى,
كەيبىرەۋلەر جولدان كۆرەدى نەگە وسى.
بىلەسىڭدەر ەر نەرسەدە جول بارىن,
تۈسىنەرسىڭ ايتپاسام دا ول جاعىن.
قۇمىرسقا, قۇمىر, قوڭىز تىرلىك زاماندا,
دەپ تىلەيمىن بولا بەرسىن جولدارىڭ.
بىتەر ىستىڭ, ايتار سۆزدىڭ دە جولى بار,
ويلام بولسا, تۈسىنەتىن سونى ۇعار.
الاماندا ەدىل جولمەن باعا بەر,
جولدان تايماي, زاڭدى تۈردە قازىلار.
ۇرپاقتارعا ۈندەۋ
كەل, بالالار, الايىق تۋىس تانىپ,
جاقىنىڭدى جات قىلماي ۇعىس بارىپ.
مىناۋ وراي, مىناۋ سەت – دامىعان كەز,
كىم ەكەنىن تۋىستىڭ ۇقسىن انىق.
بۇرىنعى ۆتكەن كۈندەردە ىزدەمەدىك,
كۈندە كەتىپ كۈيبىڭمەن جۇمىستانىپ.
كۆز الدىڭا ەلەس قىپ ەكەلەرمىن,
ۆز ەكەڭدەي ۆزىڭدى مەپەلەر كىم?
بىلىپ قانا قويعانشا ۆز ەكەڭدى,
ەكەڭنىڭ دە بىلسەڭشى ەكەلەرىن.
تۈسىن, ۇرپاق, ارالاس بىر-بىرىڭمەن,
شەكتەلمەي-اق جاي دوس بوپ بىر جۈرۋمەن.
جەتەسىزدىك تانىتپاي قانىڭدى بىل,
ساقتان, ۇرپاق, قىز بەن ۇل جۈرۋدەن.
ساعىندىم ەكەم مەن اناشىمدى
(ەن سۆزى)
ساعىنىپ جۈرمىن ەكەشىم مەن انامدى,
ساعىنىش كەرنەپ سارعايتىپ جۈر سانامدى.
نە جاقسىلىق جاساي الدىق ۇرپاق بوپ,
كەشىر, انا, كەشىر, ەكە, بالاڭدى.
قايىرماسى:
اناشىم – التىن بۇلاعىم,
ۆمىردىڭ جاققان شىراعىن.
ەكەشىم – اسقار تاۋ تۇلعا,
ايتاتىن اسقاق جىر-ەنىم.
بۈگىن مىنە ۆسىپ-ۆندىك, كۆرمەدىڭ,
وسى كۈنگە جەتكىزەم دەپ تەرلەدىڭ.
قولدا باردا التىننىڭ قادىرى جوق,
ۆكىنىش پەن ىشىم ۆرت بوپ جۈر مەنىڭ.
قىزىعا دا, قىزعانا دا قارايمىن,
تىرى جۈرگەن اتا-اناسى تالايدىڭ.
كەيدە وتىرىپ ەلەڭدەيمىن, ەلىتىپ,
ەرىپ كەتىپ جەتەگىنە سان ويدىڭ.
كۆكتەممەن بىرگە ەل جاڭا
كۆكتەم كەلدى, اعايىن, كۆكتەم كەلدى,
مەيىرلەنە كۈن نۇرى ۆپكەن جەردى.
توندى شەش, اعايىن, سەرپىل ەندى,
دەرت-دەربەزدەر جويىلسىن ۆتكەندەگى.
كۆكتەم كەلدى, بالالار, گۈل تەرىڭدەر,
گۈلمەن بىرگە قۇلپىرىپ گۈلدەنىڭدەر.
جاڭا جىلدان كۈتەيىك جاقسىلىقتى,
كۈن ارتىنان جاڭاشا كۈن كۆرىنەر.
سەرپىلىڭدەر, اعايىن, زامان جاڭا,
قىزىعىراق ماعان دا, ساعان دا.
ەسكى جىلعا قالدىرىپ ەسكىلىكتى,
جاڭا جىلدا اشسا ەكەن سانامدى اللا.
جاڭا جىلدا باسايىق تىڭنان قادام,
تىڭنان قادام – ەرينە شىڭدالعاننان.
جاڭا ەل بوپ قۇرىلۋ ىسكە اسادى,
حالىق ۈنى باسشىعا تىڭدالعاننان.
قارقىن قاسىمبەكۇلى مەن قۇرداسى ساعيرا ارىققانقىزىنىڭ ايتىسى
قارقىن قاسىمبەكۇلى:
قۇربىم-اۋ, امانسىڭ با كۆپتەن بەرى,
الىس دەيدى ىزدەۋگە كەتكەن جەرىڭ.
كۈندە كەتتىك كۈيبىڭمەن جۇمىستانىپ,
وعان بولا ايىپتى ەتپە مەنى.
جاتىرسىڭ با دىن امان, وتباسىڭمەن,
نەمەرەلى حابارىڭ جەتكەن ەدى.
مەن دە, سەن دە تىلەيمىز اماندىقتى,
اتا-انا دۇعاسى كۆپ تىلەدى.
ساعيرا:
زامانداس, امانسىڭ با ىزدەۋ سالعان,
قايدا ەكەن كۆنە كۆزدەر ەسىنە العان.
ۆزدەرىڭنەن حات-حابار الماعان سوڭ,
ەسكە تۈستى كۆپ جىلدار ارتتا قالعان.
بولىپپىز اتا-ەجە نەمەرەلى,
ادامزات ۇرپاقپەنەن كۆگەرەدى.
كۆرمەگەلى كۆپ جىلدىڭ جۈزى بولدى,
قۇتتىقتايمىن سەنىڭ دە نەمەرەڭدى.
قارقىن قاسىمبەكۇلى:
كۈندەر قايدا بۆلىپ جەگەن بىر ناندى,
جىلجىپ جىلدار ساعىم بولعان كۈن قالدى.
ساعىناسىڭ ماڭايىڭا جالتاقتاپ,
باياعىداي دوستار قايدا بۇل ماڭدا?
تۈسىنبەيسىڭ جان بىتكەندى قاربالاس,
كۆرە المايسىڭ كەڭەسپەن مالداس قۇرعاندى.
كۆرشىڭە دە كىرە المايسىڭ قىدىرىپ,
كۆرەسىڭ دە قارا قۇلىپ تۇرعاندى.
ساعيرا:
تاماشا, تاماشا ەدى سول بىر كەزدەر,
جۈرەكتە سودان قالدى ەلەس-ىزدەر.
«تانىماستى سىيلاماس» دەگەن بار عوي,
تانىماسا كىمدەردى كىمدەر ىزدەر?
سول كەز قايدا, تۈسە قالىپ جاتاتىن,
تالاي تاڭدار ەن-كۈيمەنەن اتاتىن.
قارييالار دۆڭ باسىنا جينالىپ,
كۆرگەن-بىلگەن ەڭگىمەسىن ايتاتىن.
قارقىن قاسىمبەكۇلى:
جۈرمەسە دە شالدىعىپ, شەرشەپ وتىن اپ,
كەيبىرەۋلەر شىعا كەلەر شاتىناپ.
جىندى ادامشا ۆز-ۆزىمەن كۈبىرلەپ,
تەلەفوننان باس كۆتەرمەي وتىرادى اپ.
قاسىنا بارىپ سۇراي قالساڭ بىر ىستى,
كۆتەرە ساپ يىقتى, تەلەفوندى شۇقىلاپ.
سوندا, قۇربىم, قوعام با ەلدە ادام با?
بۇزىلدى دەپ كىنە ارتامىز زامانعا.
جوق, جوق, قۇربىم, زامان دامىپ بارادى,
قايرىمى جوق ادامداردىڭ ادامعا.
دەتكە قۋات اقتالامىز قىزارماي,
ارتا سالدىق كىنەنىڭ بەرىن زامانعا.
سەنىڭ قالاي قوعام جايلى تالعامىڭ?
ويلادىڭ با نازار سالىپ جان-جاعىن?
«ەر كەللادا بىر قييال بار» دەگەن عوي,
كەلەر ويدىڭ سالماعىن سالدىم ۆزىڭە تاعى دا.
ساعيرا:
قازاعىم ساق ەدى عوي ساۋىسقانداي,
كەيدە ويلايسىڭ كۈن مەن تۈن اۋىسقانداي.
كەيبىرەۋ جاۋاپقا دا ەرىنەدى,
تەلەفونعا قۇندىلىق اۋىسقانداي.
يە, قۇربىم, قىزىق بوپ تۇر ماعان دا,
زامان ەمەس – ۇمىتتىرعان ادامدىقتى ادامعا.
ىلەسە الماي دامۋعا,
سۋ جۇقپاستار ارتا سالار زامانعا.
قارقىن قاسىمبەكۇلى:
قۇربىم-اۋ, تاعى جوقسىڭ, ەرەڭ تاپقاندا,
تەلەفونىڭ ۆشتى مە مىنا سۋىق اقپاندا?
جوق, بولماسا پىسىعىڭ با ۇيقى بەرمەي اقتاڭدا,
سول ۈشىن دە كۈندىز ۇيىقتاپ جاتسىڭ با?
مۇرشا كەلمەي بىر سەت ۋاقىت تاپقانعا,
جان جۋىماس ومالىپ ۈيدە جاتقانعا,
دەگەن سۆزدى حالقىم بەكەر ايتقان با?
ساعيرا:
زامانداس, وسى جولى جوعالمادىم,
قايتارۋعا ۋاقىت تابا المادىم.
ەجە بولۋ وڭاي ەمەس ەكەن عوي,
نەمەرەلەرگە قاراۋدان اسا المادىم.
جاس كەزىمدە بەرىنە دە ۈلگەرەتىن,
جىگىت ەدىڭ جۈيەلى سۆزگە جۈگىنەتىن.
بەكەر كىنە تاعاسىڭ-اۋ ۇعىسپاي,
بۇل سۆزىڭە مەن ەمەسپىن سۈرىنەتىن.
قارقىن قاسىمبەكۇلى:
قۇتتىقتايمىن, نەمەرەلى بولىپسىڭ,
ەجە بولىپ اتانىپ تا الىپسىڭ.
قۇداي بەرگەن ۇرپاقتارىڭ امان بوپ,
ارت-ارتىنان تولىعا بەرسىن, تولىقسىن.
قۇلى بولىپ قۇداي سۈيگەن شىنىندا,
باقىتىڭا پايعامبار كەلىپ جولىقسىن.
ساعيرا:
قارقىن-اۋ, بالا-شاعاڭ امان با,
«بۇل قالاي?» دەپ سۇراۋ سالدىم ساناڭا.
ماعان دەگەن جاقسى دۇعا-تىلەگىڭ
جۇعىستى بولسىن دەپ تىلەيمىن ساعان دا.
قارقىن قاسىمبەكۇلى:
ساعيراش, جازىلدىڭ با تۇماۋىڭنان?
بىرەر كۈندىك بولسا ەكەن جىل اۋىرمان.
بىر جاۋاپ جوق قايتارعان كۆپتەن بەرى,
جالىقتىڭ با بولماسا سۇراۋىمنان?
ساعيرا:
قىستىڭ كۈنى تيەدى تۇماۋ دەگەن,
قىستىڭ كۆزى – قىراۋمەنەن, جىلاۋمەنەن.
اق بورانداي بوراتىپ اقپانداعى,
كەلە جاتسىڭ مەنى ىلعي سىناۋمەنەن.
قارقىن قاسىمبەكۇلى:
بايلىق دەگەن باق پا ەكەن, باقىت پا ەكەن?
بايدى كۆرسە «باقىتتى» دەپ جاتتى ەكەن.
وندا كەدەي سورلى ما جارىماعان?
جوق, كەدەي جومارت اتاعىن الىپتى ەكەن.
نەگە المايدى باي بولسا سول اتاقتى?
قاراۋلىقتان باي بولىپ قالىپتى ەكەن.
ساعيرا:
بايلىق دەگەن, بىلەسىڭ بە, باق ەمەس,
بايدىڭ بەرى باقىتتى جان تاعى ەمەس.
بايلىق سونداي جاقسى بولسا شىنىمەن,
كەۋدەلى كەدەي ارتىق دەپ تە تەڭەمەس.
قارقىن قاسىمبەكۇلى:
بايلار بار اسىپ كەتكەن شامادان,
باسقالارعا كۆز الارتىپ قاراعان.
بەرسە اللا ادالىنان بەرسە ەكەن,
كەرەگى جوق تاراقان باسىن ويلاعان.
