باسى: رەداكتسيالىق كىرىسپە: «قىزىلجار شايقاسىنا – 327 جىل» سەرياسى اياسىندا جارىق كورگەن «اينالايىن، اتامەكەن!» جيناعى – تاۋەلسىزدىك جىلدارىندا تاريحي وتانىنا ورالعان قانداس اقىن-جازۋشىلاردىڭ جۇرەكجاردى شىعارمالارىن توپتاستىرعان تاعىلىمدى ەڭبەك. بۇل جيناقتا ەل مەن جەرگە دەگەن ساعىنىش، تۋعان توپىراققا دەگەن سۇيىسپەنشىلىك، ازاتتىقتىڭ قادىر-قاسيەتى ولەڭ مەن كوركەمسوز ارقىلى ورنەكتەلگەن.
كىتاپقا ەنگەن تۋىندىلار – الىستا ءجۇرىپ اتاجۇرتتى اڭساعان جۇرەكتەردىڭ شىنايى ءۇنى. الايدا جيناقتىڭ كولەمىنە بايلانىستى ءار قالامگەردىڭ تەك ءۇش شىعارماسى عانا قامتىلعان بولاتىن. وسى ولقىلىقتىڭ ورنىن تولتىرۋ ماقساتىندا Qandas.kz سايتى «اينالايىن، اتامەكەن!» جيناعىنا ەنگەن اۆتورلاردىڭ شىعارماشىلىعىن كەڭىنەن تانىستىرۋدى ءجون كوردى.
ياسىن قالياقپارۇلىنىڭ پوەزياسى – قازاق دۇنيەتانىمىنىڭ تەرەڭ قاتپارلارىنان تامىر تارتقان، تابيعات، تاريح جانە ادام جانى اراسىنداعى ىشكى بايلانىستى كوركەم تىلمەن بەينەلەيتىن تۇتاس رۋحاني الەم. اقىن ولەڭدەرىندە جەكە سەزىمنەن گورى ۇلتتىڭ ورتاق تاعدىرى، مىنەزى مەن بولمىسى الدىڭعى قاتارعا شىعادى. ونىڭ جىرلارى – كۇيزەلىستەن تۋعان مۇڭ ەمەس، كۇرەس پەن سەرپىلىستەن جارالعان وي.
اقىن پوەزياسىنىڭ باستى وزەگى – ۇلتتىق رۋح پەن ۋاقىتتىڭ تىنىسىن قاتار ۇستاۋ. ءبىر ولەڭىندە ول قوزعالىستى، قۋاتتى، سەرپىندى مىنەزدى العا تارتسا، كەلەسى ءبىر جىرىندا سابىر مەن قابىلداۋعا، ءومىر زاڭدىلىعىن تۇسىنۋگە جەتەلەيدى. بۇل – قاراما-قايشىلىق ەمەس، قايتا قازاق بولمىسىنىڭ تولىق كورىنىسى.
«جىلقى جىلى» سياقتى ولەڭدەرىندە اقىن جىلقى بەينەسىن تەك تابيعات ەلەمەنتى رەتىندە ەمەس، قازاقتىڭ رۋحاني سيمۆولى دارەجەسىنە كوتەرەدى. جىلقى – مۇندا ەركىندىك، قوزعالىس، ءتوزىم مەن تەكتىلىكتىڭ كوركەم بالاماسى. قاسات قاردى جارىپ، تەبىندەپ تىرشىلىك ەتكەن جىلقى وبرازى ارقىلى اقىن عاسىرلار بويى قىسىم مەن تار جول، تايعاق كەشۋدەن وتكەن حالىقتىڭ جويىلماس قۋاتىن كورسەتەدى.
بۇل ولەڭدەردە قازاق – ءالسىز جۇرت ەمەس، قايتا تاريحتىڭ ەڭ اۋىر كەزەڭدەرىندە دە قوزعالىسىن توقتاتپاعان، رۋحىن جوعالتپاعان ەل رەتىندە كورىنەدى. اقىن «جىلقى جاندى قازاعىم» دەپ، ۇلت مىنەزىن تابيعي، تۋا بىتكەن قاسيەت رەتىندە سيپاتتايدى.
ال «كۇز كەلدى دەپ» سەكىلدى ليريكالىق-فيلوسوفيالىق ولەڭدەردە اقىن ۋاقىتتىڭ اۋىسىمىن، ءومىر كەزەڭدەرىنىڭ زاڭدىلىعىن تەرەڭ پايىمدايدى. كۇز – مۇندا كۇيرەۋ ەمەس، ەسەپ بەرۋ مەن جيناقتالۋ شاعى. اقىن جازدىڭ كەتكەنىنە وكىنبەيدى، كەرىسىنشە ءار ماۋسىمنىڭ ءوز مىندەتى بار ەكەنىن قابىلدايدى.
بۇل جىرلاردا قازاقى دۇنيەتانىمداعى تابيعاتپەن ۇيلەسىم، تاعدىرعا قارسى شىقپاي، تاعدىرمەن قاتار ءجۇرۋ يدەياسى انىق اڭعارىلادى. سابىر – السىزدىك ەمەس، دانالىق رەتىندە بەرىلەدى. ءومىردىڭ ءار كەزەڭى سەكىلدى كۇز دە قاجەت، ويتكەنى ول قىستىڭ الدىنداعى دايىندىق.
ياسىن قالياقپارۇلىنىڭ تاريحي تولعاۋلارى مەن ازاماتتىق ولەڭدەرىندە قازاق حالقىنىڭ وتكەن جولى، رۋحاني جاراسى مەن جاۋاپكەرشىلىگى ايقىن سەزىلەدى. اقىن ۇلتتىڭ باسىنان وتكەن اۋىر كەزەڭدەردى ۇمىتۋعا ەمەس، ودان ساباق الۋعا شاقىرادى. ول جالعان ماقتاننان، جاساندى پافوستان قاشىپ، تاريحي شىندىققا تۋرا قارايدى.
اقىن ءۇشىن اتا-بابا ارۋاعى – قۇر ۇران ەمەس، بۇگىنگى ۇرپاقتىڭ ار-ۇياتى مەن مىنەزىنىڭ ولشەمى. ولەڭدەرىندە ءجيى كەزدەسەتىن «ار»، «نامىس»، «رۋح»، «بىرلىك» ۇعىمدارى – ونىڭ پوەزياسىنىڭ ىرگەتاسى.
ياسىن قالياقپارۇلىنىڭ جىرلارى ءبىر-بىرىنەن بولەك تۇرعان جەكە تۋىندىلار ەمەس. ولار بىرىگىپ قوزعالىس پەن سابىردى، سەرپىلىس پەن توقتامدى، تاريح پەن بۇگىندى،تابيعات پەن ادامدى ءبىر ارناعا توعىستىرادى.
ونىڭ پوەزياسىندا قازاق كەيدە تەبىندەگەن تۇلپار، كەيدە كۇزگى دالاداي سابىرلى، كەيدە جارالى، بىراق سىنباعان حالىق رەتىندە كورىنەدى.
ياسىن قالياقپارۇلى – قازاق پوەزياسىندا ۇلت بولمىسىن ايقايمەن ەمەس، تابيعات، مىنەز، ۋاقىت ارقىلى سويلەتكەن اقىن. ونىڭ ولەڭدەرى وقىرماندى ءبىر ساتكە توقتاتىپ، وتكەنگە ءۇڭىلدىرىپ، بۇگىندى باعالاتىپ، ەرتەڭگە جاۋاپكەرشىلىكپەن قاراۋعا جەتەلەيدى.
بۇل پوەزيا – تەك وقىلاتىن ەمەس، ويلاناتىن، سەزىلەتىن، تۇيسىنىلەتىن رۋحاني دۇنيە.
Qandas.kz وقىرماندارى ءۇشىن ياسىن قالياقپارۇلىنىڭ ولەڭدەرى – ۇلتتىق سانا مەن رۋحتى جاڭعىرتاتىن ءماندى ادەبي ولجا.
Qandas.kz ۇجىمى قانداس قالامگەرلەردىڭ مۇراسىن ناسيحاتتاۋدى، ولاردىڭ شىعارماشىلىق الەمىن جان-جاقتى تانىتۋدى الداعى ۋاقىتتا دا جۇيەلى تۇردە جالعاستىرا بەرەدى.
قويلىقتا قالعان قوڭىر ءۇن
(تولعاۋ)
باتىر قازاق!
اۋىرعان وتان ءۇشىن باسىڭ، قازاق!
جانىڭدى كۇندە جەگەن قايعى سەنىڭ،
كەكتەردەن كەۋدە تولعان اشۋ-ازاپ.
قۇرىش قازاق!
تەگىندە تەڭدەسى جوق، دۇرىس قازاق!
اقيقاتتى ساقتاعان ادالدىقپەن،
ءتىل العىش تۇرتىنشەككە تىنىس قازاق!
قايسار قازاق!
قوي مىنەز، قوڭىر تۋعان جايساڭ قازاق!
سەن دەسىن، سەلكەۋ سالىپ سەرتكە ايداسا،
قاتىرجام، قايعىرماعان بايسال قازاق!
سەتەر قازاق،
بال قازاق، ءتاتتى قازاق، شەكەر قازاق!
ەرەن قازاق، قاراعاي، ەمەن قازاق!
اكەڭ – تۇيعىن، سۇڭقار،
شەشەڭ – قازاق!
قارتاڭ قازاق،
ءور قازاق، وكتەم تۋعان تارپاڭ قازاق!
جاعىمپاز، جالتاق ويلاپ جاسىماعان،
ەزىلمەي، ەر جىگەرمەن ايتار قازاق!
جاسىن قازاق،
ءان قازاق، اقىن قازاق، قاسقىر قازاق!
السا دا ەتىن سىلىپ سۇيەگىنەن،
تاڭبالى تاستا قالعان اتىڭ – قازاق!
ءور قازاق،
ارماننىڭ ازابىنا كونگەن قازاق!
كورمەگەن تەگىن ساتىپ اتاق ءۇشىن،
ۇلت ءۇشىن، وتانىم دەپ ولگەن قازاق!
اسىل قازاق،
كەڭ قولتىق، كەسەك تۇلعا، باتىل قازاق!
ازۋى التى قارىس ايعا قاراپ،
توبەسىندە ازيانىڭ جاتىر قازاق!
كوسەم قازاق،
بي قازاق، سۇلتان قازاق، كوكەم قازاق!
التىن قازاق، اق قازاق تاۋسىلماعان،
جەگىدەي جەپ جاتسا دا شەتەل قاجاپ!
ولمەس قازاق،
قارامايتىن قاتەرگە تونگەن قازاق!
اتتانداپ التى الاشتان ۇران شىقسا،
تۇرەگەلىپ جۇگىرگەن كوردەن قازاق!
بەكەم قازاق!
قانجىعادا كەتسە دە ەسەڭ، قازاق.
ابىرويىڭ اسقاقتاپ بارا جاتىر،
وسى بيىك، وسى كۇن جەتەر، قازاق!
سەركە قازاق،
جاڭا قازاق، جان قازاق، ەركە قازاق!
وتىراردا سۋلانعان كىرپىگىمدى،
«قويلىققا» كەپ وتىرمىن جەرگە قاداپ…
ىزدەيمىن قاراشانىڭ كۇندەرىنەن
ىزدەيمىن قاراشانىڭ سامالىنان،
سۇرايمىن وتكەنىمدى دالا-مۇڭنان.
توسەيمىن شەمىرشەكتى زارىنە،
جۇرەگىمدى ءۇسىندىرسىن جارا قىلعان.
ىزدەيمىن قاراشانىڭ تاۋلارىنان،
قىراۋ قاتقان بۇرىنەن، باۋ-باقشادان.
ءۇمىتىمنىڭ ۇزىگىن جالعاعالى،
كەڭىستىكتەن كەلدى مە سار-داۋىلدان؟
ىزدەيمىن قاراشانىڭ بۇرقاعىنان،
ارمانىم دامەتەدى قىر ساعىمنان.
تامسانام مارقا-قۇلاق جاپىراققا،
ءسۇيىنىپ نار بۇتاققا بۇرشاق ۇرعان.
ىزدەيمىن قاراشانىڭ اق تاڭىنان،
تاريحتىڭ وتكەن كۇنىن ات جالىنان.
سەنىم، كۇدىك، سەرگەلدەڭ كەمەسىندە،
كۇندەردى كۇيىپ وتكەن اپتابىنان.
ىزدەيمىن قاراشانىڭ مۇنارىنان،
قايعى مەن قاسىرەتتى مۇرا قىلعان.
قاشقان اڭ، ۇشقان قۇستىڭ دۇبىرىنەن،
شەشىم كۇتەم شەرىمە مۇڭ ارتتىرعان.
ىزدەيمىن قاراشانىڭ تۇندەرىنەن،
كومىلگەن قاسىرلارعا كۇلگە ىرگەم.
قارايمىن قارلى تاۋعا قايتا-قايتا،
قاندەنىڭ قاراقشىداي كۇندە ۇرگەن.
ىزدەيمىن قاراشانىڭ اراسىنان،
ءۇنىن اڭساپ كوك ءبورىنىڭ الاسۇرعان.
جەلتوقسان تاياعانعا الاڭدايمىن،
داۋىل كۇشتى بولار دەپ قاي اسۋدان.
ىزدەيمىن قاراشانىڭ كەشتەرىنەن،
سان بوران ورالادى ەسكە بىردەن.
قايعىرام، قاڭتار جاقىن كەلە جاتىر،
ءۇسىنىپ كەتەر مە دەپ كەشكە جۇرگەن.
ىزدەيمىن قاراشانىڭ كۇندەرىنەن،
ۇركىن ءۇرىپ، ۇردىسىنە ءتىل كومىلگەن.
جەل كەۋلەپ ەتەگىنەن سىڭبە كىرگەن،
جابىلسا بولار ەدى ىرگەم مۇلدەم —
جابىقتان سۇعالايدى كىم كورىنگەن
قانشا زامان…
كوك ءبورىسىڭ دەگەندە – قاسقىرسىڭ دەپ،
ابىرويعا، اتاققا ءدات قىلدىق كوپ.
«اپا» دەدىك ەشكىنى قانشا زامان،
عاسىرلارعا جالعاسىپ، از كۇن جۇدەپ.
قۇداي زاۋال بەردى مە اسقىندى دەپ؟
قوڭىر دەسە ات قويىپ قوي مىنەزدى،
ارقالاۋمەن ءجۇرىپپىز بويكۇيەزدى.
جاڭىلعان كۇيىستەن قانشا زامان،
تار شيىردان تاقىمداپ ورگىزبەدى،
قويدان قوڭىر كۇندەردى كورگىزبەدى.
ءدۇلدۇلسىڭ دەپ ءدۇبىرلى جىلقى مىنەز،
كوتەرىلگەن ساتتەرى رۋحىم ءبىر كەز.
قامشى كەسپە بولعالى قانشا زامان،
سۇرقىن الىپ، سىلكىگەن جۇرتىمدى ەز.
ايىقپاعان اسپانىم – بۇلتىم ءبىر تەز.
ايدىن كولگە جارالعان اققۋ دەسە،
ساسىق كولدە سالقىنداپ جاتتىم كەشە.
قيقۋلارىم وشكەلى قانشا زامان،
تاسقىن جۇرسە – تامشى جوق، تاس بۇرلەسە.
سىڭسي-سىڭسي سۋرىلدى جاق، ءتىل نەشە.
قىران دەسە – سۇڭقارسىڭ، التىن قانات،
التىن تاۋعا تالپىندىم التى قابات.
تىشقانشىلاپ كەتكەلى قانشا زامان،
جارىم تۇلپار تۇعىردان جارتى قانات.
قاۋىرسىننان قال كەتتى جالپىلداپ-اق.
باتىر دەسە – تاۋ تۇلعا، قاھارمانسىڭ،
ايتقان ەكەن ويلاسام اتام باسىن.
ءبىردى جىقپاي كەتكەلى قانشا زامان،
جارامايتىن جالعان اتاق قاتارعا سىن.
اقكوڭىلدى الداعان وسال باسىم.
سىنىق قانات كۇي كەشتىك جارعا تۇنەپ،
قامىت قاجاپ توپشىنى، اربا سۇيرەپ.
«ەكى سيىر تۋمادى» قانشا زامان،
اۋىز تولماي ايرانعا قال دا جۇدەپ.
حانعا ءداتتى اۋتساق تا، ارعا تىرەپ…
بىلەسىز بە؟
بايتاق ەل، دارقان دالا – وتانىم بار،
ارسىز قىز تۋعان ەمەس، وسال ۇلدار.
تاريحىم تاۋ-تاۋ بولىپ جاتىر، انە،
ساق، عۇننان بەرى قاراي قوتارىلعاندار.
القىنسا قوس تاناۋدان جەل گۇرىلدەپ،
تەبىنسەك تاۋ قۇلايدى، جەر دىرىلدەپ.
ۇلىمىن كوككە قاراپ: قاسقىرمىن دەپ،
شىتىناپ، شىرقىلدايمىز كەمىرىپ جەپ.
كەڭ پەيىل، كەۋدە بىتكەن الىپ تۇلعا،
بالقاشتاي قۇيعا وسكەن قانىق سۋعا.
ءجۇز وتىز ەلگە توسەپ ەتەگىمدى،
مويىندار دۇنيە ءجۇزى – حالىق كۋا.
ءبىر بولساق، ءبىز ەگەمىز جەر بەتىندە،
اققۋ مىنەز تەربەتىلگەن كول بەتىندە.
كورشى ەلدى دانىكتىرگەن دامەسىنە،
قاراماي قارا جۇرەك كونبەدى دە.
قۇدا كوپ، وڭ-سولىمدا ناعاشى مول،
ەرلىكپەن ءوسسىن دەدىك جاناسىپ ول.
جۇلىمىر جۇتقىشتاردان سەسكەنەم بە،
قايمىقپاي قاپتاسا دا قاراسى مول.
قۇداعي، قۇداشالار ءجۇر جادىراعان،
بازارعا تاستىق العان قازىلاردان.
بۇل مەنىڭ ەرلىگىمنىڭ ايعاقتارى،
ءتۇرى دەپ تۇسىنبەڭىز ازعىنداعان.
وي تولىق، وتان مەنىكى، مال ورىستە،
بەرىلىپ جاتسا مەيلى تاۋ ەگىسكە.
الاكول، بالقاش كەتپەس اسقاقتان،
شالقايام سىرعا قاراپ نار ەرتىسكە.
بايلانىس، باق-بەرەكە تەرەڭدەدى،
جيەن كوپ، جيەن-جاران كوبەيەدى.
بىزدە جوق اڭقاۋ اعا، البىت ءىنى،
كورمەدىك كوزى قىزىل كەمەڭگەردى.
باتامەن ەل كوكتەگەن – بىلەسىز بە؟
قاراپ قوي، قازاق دەگەن ۇلى ەسىمگە.
مىسە قۇرلى كورمەيتىن ءبىز بولامىز،
يت قاپتاپ، شوشقا جاتسا ىرگەسىنە.
مۇراڭدى باباڭ بەرگەن – كۇزەتىپ ال!
تەربەلىپ كەڭ دۇنيەم تارىلادى،
الىستاپ كۇركەشەدەن تاڭ قىلاڭى.
سەبەبى ولەڭ-ونەر جۇلمالانىپ،
جۇرەگىم جۇدىرىقتاي زار جىلادى.
كوپ ءىشىن كورىكسىز ءسوز ارالاعان،
تالعامسىز تاقىرىپتار مازالاعان.
اجىراپ اق-قارعاسى ىرعاعىنان،
اقىن بوپ البا-جۇلبا جازعان ادام.
جازسا دا سان قىرىنان قاداۋلاپ تىم،
تۇبىندە ءتۇيىرى جوق الا-قاپتىڭ.
ۇرەيىن ۇشىرعاندا ۇيقاستاردىڭ،
بەتىنە ولەڭ-جىردىڭ قاراماق كىم؟
تۇلاقتاي شۇرىق-تەسىك، ساباۋ تەسكەن،
شۋماق جوق، قازاقى وي سامال ەسكەن.
كورگەندە ولەڭ ءتۇرىن تەكشەلەردەن،
وكىنەم ۋاقىتىمنىڭ سوعان كەتكەن.
مەنىڭ دە ەلگە ءمالىم تىندىرعانىم،
ىشىنەن تار شەڭبەردىڭ جىلجىمادىم.
اقىندار، بۇل ولەڭدى قۇتقارماساڭ،
تۇرىنەن جۇلمالانعانىن قىنجىلامىن.
جەر ءسۇزىپ جەلكىلدەگەن شۇدالارى،
شىرقىراپ شيراتىلعان شىنعا جانى.
اۋزىنان اتوم شىققان ارىستاردىڭ
ۇلگىسىن كىم كورىنگەن جۇلمالادى.
قايىڭ مەن قاراعايدىڭ سۋرەتى بار،
اقىن قايدا جۋسان ءيىس، قۇرمەتى بار؟
اي قاراپ، جۇلدىز ساناپ جۇرسىڭدەر مە،
مۇراڭدى باباڭ بەرگەن – كۇزەتىپ ال!
كۇز كەلدى دەپ
القىنىپ الا جازداي الا قىزىپ،
جەلپىدى جەل وكبەنى، دالا قىزىق.
اپىراي، جاز كەتكەن بە، كۇز كەلگەن بە،
شۇيكەسىن شيكى تىرلىك بارادى ءۇزىپ.
جۇرگەندە ءسان دالادا سابىلىسىپ،
گاۋھارىن ءمولدىر بۇلاق قانىپ ءىشىپ.
ءيا، سولاي كۇز كەلىپتى، كۇرەڭ جورعا،
جاز الىستاپ، جالداردان ساعىم ۇشىپ.
دالاقتاپ الا جازداي ءبىر تىنبادىق،
نە دەدى، كىم بىلەدى، كۇنشىل حالىق.
وكپە جوق وتكەن جازعا، تاعى كەلەر،
قاتقان مۇزدى قاۋىرسىنعا جىلتىپ الىپ.
ال وندا از دا بولسا قىمتانالىق،
جاتقاندا «كۇز كەلدى» دەپ جىر تارالىپ.
ماۋسىمدار ءوز مىندەتىن بولىسەدى،
بۇلت كوشىپ، بىرتە-بىرتە كۇن تارانىپ.
قارلاتىپ جاڭبىر توكسىن كۇز سىلكىنىپ،
كيگەندەي تۇلكى ىشىگىن قىز كۇرسىنىپ.
ارتىنان قىس تا جەتەر قيعاش قاراپ،
قايتەمىز وعان بولا ءبىز تۇرشىگىپ.
اربا سىنسا
تۇسسە دە اتتان قازاق تاۋدان قۇلاپ،
كورمەگەن كور اۋزىندا اردان قۇلاپ.
كوزدەن جاس كەتپەسە دە كوكەيدەن شەر،
بويىنان سارقىلماعان ارمان-قۋات.
ۇرپاعى سول اتانىڭ بۇگىنگى ەلىم،
بىلەرسىڭ ارۋاق رۋحى تىرىلگەنىن.
كۇن ەڭكەيىپ، كۇنگەيشەدە شىل ءۇيىرى،
سيقىنان سىلقىم قازاق تۇڭىلمەگىن.
سوڭىنا تۇسكەن تالاي قايداعى جات،
جاسىرىپ سۇر جەبەسىن، قانجارىن اپ.
سەمسەردى سەرىك تۇتۋمەن جەتتى قازاق،
ءتىل تىستەتىپ، تىك تۇرعىزدى حانداعى داق.
بىلەدى قاي جاعى قۇز، قاي جاعى شات،
ءتۇسىندى قاي جاعى سور، قاي جاعى باق.
دەسەك تە كەشەگىنى ويلاي جۇرگىن،
«ويباي» كۇن ەسىڭدە مە – قامدانىپ جات.
قويمادىڭ دوس ساناۋدى كورىنگەندى،
ءسولىڭدى سورسا كونىپ كونىڭدەگى.
الاستاپ ارسىزدى اتتى-شاپتى،
اكەڭدى تەك جاتقىزباي كورىندەگى.
تىلدەنبە، تىرلىكتەنبە، بىرلىكتەنبە،
كۇيزەلدىك، كۇڭىرەندىك ۇرىككەندە.
اقجارقىن، ادال جۇرەك سەنە بەرىپ،
ۇمىتپا تونالعاندى بۇلىكتەردە.
كۇيسەدىك، كۇڭىرەندىك الدانىپ اپ،
ەسكەرمەي وتكەن ىسكە ساندالىپ اپ.
قۇرمەتتەپ ەل باباسىن، سىيىن باعىپ،
ارداقتا اتاڭ الاش، ارۋاعىن باق.
شەكشيسە بىرەۋ كەلىپ، شەرتىپ تاستا،
وي تاستا وسى ورايدا سەرپىپ باسقا.
كۇن باتسا، قايتا شىعار، اسىقپاعىن،
ارۋاعىنا اتا-باباڭ شەرىك قوسپا.
سىقسىسا بىرەۋ كەلىپ، سىلكىپ تاستا،
ايبارىڭ ادۋىندى بول، سىلتىپ باسپا.
«تاڭ اتار تاۋىڭسىز دا»، اسپان ورتاق،
جىميسا جۇرەك سوعىپ، سىرعىپ قاشپا.
العا باس، ارتقا قارا، جالتاقتاما!
«وگىز ولسە» – بۇزاۋ بار، مال تاپ دارا.
«اربا سىنسا» – اعاش ەك، الاڭداما،
ارتىندا الاڭ ويدىڭ سالپاقتاما.
ءتىل مامانى
(اباي قۇنانبايۇلىنىڭ
180 جىلدىعىنا)
ءتىل مامانى،
كەمەل وي كەستەلەگەن تىڭ دالانى.
ءتاڭىرىم ادامزاتقا سىيعا بەرگەن،
اباي دەپ اتىن قويعان ءبىر دانانى.
جىر مامانى،
كۇي ءۇنى گۇمبىرلەتكەن قىر دالانى.
و، شىركىن، تۇنەكتەردى ءتۇرتىپ اشقان،
سەكىلدى نۇرىن شاشقان كۇن جانارى.
ءتىل مامانى،
قىرانداي قىردان تانىپ شىرعالاردى.
جاسىماي، جاي وتىنداي جارىپ تۇسكەن،
باي تۇلعا باس اقىننىڭ ءدىلدا جانى.
سىن مامانى،
كوركەم ءۇن جۋىق وسكەن سىنعا جانى.
ويدا وتار، ويىقتارعا پانا بولىپ،
جان اشىپ جاقىنداعان مۇڭعا جانى.
ءتىل مامانى،
كەزدەردە قيان-كەسكى قۋ زامانى.
جۇپىنى، جاداۋ كۇننىڭ اراسىندا،
جۇرەگىن جۇرت نامىسى جۇلمالادى.
ءتىل مامانى،
ەزدەر مەن ەزبەلەردەن قينالادى.
قانشاما قاقتىعىستىڭ قاقپايىندا،
اساۋ مىنەز قاسىرەتتى سىيعا الادى.
ءتىل مامانى،
زاپىران، زارلى دىبىس تىڭداعانى.
بارىندە ءتوزىم تىرەپ، سەنىم سۇيرەپ،
تىعىرىق اراسىندا شىڭدالادى.
ءتىل مامانى،
تارىداي شاشىلعان كەز قۇم-مانالى.
وتانسىز، ورداسى جوق وتقا قاقتاپ،
ايالاپ ار-ۇياتسىز قۋدالادى.
ءتىل مامانى،
تىرلىكتى باستان كەشىپ مىڭ جارالى.
سودىرعا سوقتىرسا دا تەنتەك جيىپ،
ءورشىل وزەك ءورت ىشىندە ءتىرى قالادى.
ءتىل مامانى،
تورىنا قاستاندىقتار شىرمالادى.
ۇلتىنىڭ سۋعارىلعان نامىسىمەن،
وي ءتۇيىپ، وت ىشىندە جىر جازادى.
ءتىل مامانى،
اقىلمەن ۇلگى بولدى جيعان مالى.
البىتقان الاۋىزدىق، اش جالاڭاش،
قىسپاقتا قيىن تۇستا تىرمالايدى.
شىن مامانى،
بۇرقىراپ، ءبۇيدالادى، بۇرمالايدى.
تۋعانى حاكىم بولىپ ايىپ بولدى،
شىرقىراپ، شيراتىلعان شىنعا جانى.
ءتىل مامانى،
جالاقور جارعا يتەرسە كىم قارادى.
اقىرى جازىپ، سىزىپ حات قالدىردى،
تۇستاردا تۇنەك باسقان كۇن قارالى.
ءتىل مامانى،
ومىردەن الىپ تىندى شىن باعالى.
ەرشىمدى ەر، ەگەي تۋعان ۇلى تۇلعا،
قيادان قيىپ ءتۇستى قيماعاندى.
ءتىل مامانى،
كۇرەسپەن كۇدىكتەرگە ءجيى بارادى.
قۇس قالام، كيگىز كىتاپ – ول تۇسىرگەن،
الەم-جاھان اقىر سوعان كۇن قارادى.
ەندەشە جارقىراعان ءتىل جانارى –
ماڭگىلىك جىرلاۋ مىندەت بۇل بابانى.
ارۋاعى ادامزاتقا قورعان اتا،
اباي حاكىم – اباي ءومىر، ءتىل مامانى.
ولەڭ مەنى
سۇيرەلەپ ولەڭ مەنى بالا باستان،
قيالعا قيلى-قيلى الا قاشقان.
شىعاردى كەيدە شىڭعا، كەيدە نۋعا،
تالعامدى بولماسام دا، تالابى اسقان.
از كورىم بولدىم با ەكەن تالاي جاستان،
جارباقتاپ جازا بەرىپ باعام اسقان.
قۇديىپ قۇزعا ءۇڭىلدىم، سۋعا ءتۇستىم،
بۇدان بيىك مۇددەنى ساناماعان.
ءدۇبىرلى ءدۇيىم توپقا جاعالاستىم،
جۇپىنى ۇيقاسىما قاراماستان.
جازا الماي ەگىز ۇيقاس تىعىرىقتا،
تورىنداي توپان سۇيرەپ مانا باسقان.
سەكىلدى كەي شۋماعىم جالاڭاش جان،
كوزىڭە ىستىق جالىن شالا باسقان.
جولىنا شالىس ۇيقاس ۇيلەسپەدىم،
اياعىن ارعىماقشا تاعا باسقان.
جىر شابىت الىستاماي قارا باستان،
قارايلاپ ىقبالىما قادام باستىم.
سىيىندىم كيەسىنە قارا ولەڭنىڭ،
جولدارىن اپىل-تاپىل تالاي باستىم.
كەيدە جەل، كەيدە بۇلتقا ارالاستىم،
وي تۇيىق، وراي كەمشىن، سانام اسپان.
ۇيلەسپەي شوقپىت ءسوزىم تاقىرىپقا،
جاۋىردىڭ توقىمىنشا جاماۋ باسقان.
ورالىپ كوركەم شابىت دالا جاقتان،
اسەم ءسوز ىزدەتپەدى قالا جاقتان.
قازاقتىڭ بۇلدىرمەدىم ءسوز ۇلگىسىن،
تاسىمادىم شەتەل ۇلگى انا جاقتان.
وسى ءومىر كوپ اقىندى باعالاتقان،
بىردە كۇندەپ، بىرەسە تابالاتقان.
ولەڭ مەنى سۇيرەلەپ سولار سىندى،
اۋماعىن قازاق ايدىن جاعالاتقان.
جارىلسىن ساعىنباعان سەنى جۇرەك
اساۋ قاس الا قاشىپ، تۋلاپ اققان،
ەكپىنى سوققان جەلدى تۋرالاتقان.
ابىلقايىر ابىرالىعا بەكىنىس ساپ،
نىلقىدا حابار كۇتكەن تۇران جاقتان.
اقتالماي اكبار–سەيىت سورلى حانى،
«ءۋايىس حان» مازارىندا دۇعا قىلعان.
جارىلسىن ساعىنباعان سەنى جۇرەك،
مىڭ ون ءۇش تاڭبالىدان بۇلاق اققان.
ارالاپ گۇل كۇنەستىڭ تاۋ-دالاسىن،
ناراتتىڭ ءبىر توسىنسەڭ ءسان دالاسىن.
ماقسۇت قۇرىپ داعىتىعا جويقىن شەپتى،
قازاقتىڭ اسكەرگە الدى بار بالاسىن.
تۇرىسباي، ءالىم اقىن، ءالىم ءشىلبى،
كوندىرگەن يمان شارتقا جان بالاسىن.
جارىلسىن ساعىنباعان سەنى جۇرەك،
تۋدىرعان تاڭجارىقتاي «تاۋ بالاسىن».
جىرعالاڭ، مۇقىر ەدى داعىمبەلىم،
كولدەنەڭ قويناۋى قۇت ءتالىم ەلدىڭ.
توعىستاراۋ – ۇلت قۇربانى تۇلەك تۋعان،
ءسورتىسىن قىتاي قىرعان قالىڭ ەلدىڭ.
قاپشاعاي حان ورداسىن توسپا باسىپ،
تاريحتىڭ سىرىن سۋمەن جاۋىپ ەدىڭ.
جارىلسىن ساعىنباعان سەنى جۇرەك،
دارۋباي، مالىكاجى – دارىندى ەرىڭ.
قارا جون، قالىڭ الىس الاۋلاعان،
جۇرەگىم تەكەس دەسە جارالانعان.
اسىنان تويەكەنىڭ كىم قالىپتى،
حان ساسىعان حانقاراعا قارا دالام.
بايىكە، ناقىسبەكتەر ءسوز باستاسا،
جاۋاپقا جان بالاسى جاراماعان.
جارىلسىن ساعىنباعان سەنى جۇرەك،
ءبىر تۇنەمەي پەرى سەنەن تاراماعان.
تاريحى بار تامىر العان تەرەڭدەردەن،
تىگىلگەن جاسىل باسپا شەبەر قولمەن.
ورتەكەس – جەر جوتاسى، حان مەكەنى،
جۇرتى بار ءشۇيجىن انا كونەرمەگەن.
ءحانتاڭىر، اقاياز بەن قاراعاندى،
تۇلپاردى تۋرالاماس سەنەن كورەم.
جارىلسىن ساعىنباعان سەنى جۇرەك،
كەۋدەسىن كودەك، قويدىم ولەڭ كەرگەن.
ايلانىپ تارعىل تۇمان اقتاۋ باسىن،
سيپاعان سۇلۋ سامال شاپشال قاسىن.
سەسكەنبەل دۋلاتى مەن قالىڭ توعاي،
كىم قازىپ، كەڭ قاباتىن اقتارماسىن.
ساقتاعان ۇلى تاريح سىرىن مىقتى،
قوڭىرات، ءۇيسىن، قاڭلى، ساقتان بارسىڭ.
جارىلسىن ساعىنباعان سەنى جۇرەك،
ىلەنىڭ سۋىن ءىشىپ ماقتانعاسىن.
تولقىسا سايرام كۇشى جاعانى ۇرىپ،
تالقىعا شىققان تالاي ارلان ۇلىپ.
شيراتىپ جىبەك جولدىڭ قىل شۇيكەسىن،
سابىلعان قورعاس، ءسۇيدىن – ساعان ۇلىق.
شوتاندا شوقپار ءۇيىپ بالا جيعان،
داۋلەتكەلدى، ءاپدىراسىل ارمان قۋعان.
جارىلسىن ساعىنباعان سەنى جۇرەك،
تالاي مىقتى تەسەبايعا بارعان سۇيەن.
كوكقامىر كوركەم ولكە – جىرعالاڭىم،
تامىزعان اسەت سەرى جىرعا جالىن.
اسىل اعا
(سابىر تۇرسىنبايۇلى بايبولاتقا)
باسقارعان ءومىر زاڭى ءتىرى جاندى،
كىم قاشىپ، تاسا تاۋىپ تىعىلادى.
دەسەك تە سىناقتاردا سىرعاقتايدى،
قايبىرى امال تاۋىپ ءتىرى قالدى.
اللانىڭ اماناتى – جان دەسەدى،
ونىڭ دا كەتەر كۇنى بار دەسەدى.
ءبارى دە ۋاقىتپەن باسقارىلعان،
كىم بەرەر، سابىر اعا، الدە سەنى؟
قاشقان بار، قۇتىلعان جوق اماناتتان،
قۇرۋلى مىس جالاتقان ارا قاقپان.
ونىڭ دا ءبىر مىسالى – قورقىت اتا،
اجالدان التىن جانىن الا قاشقان.
وتانعا ورنىڭ قالدى بيىك تۇلعا،
اسىلداي مولدىرەگەن تۇنىق سۋدا.
ەل ءۇشىن كوپ كوتەردىڭ ناردىڭ جۇگىن،
وزىڭدەي از كەزدەسەر ۇلتتىڭ ۇلىنا.
ءومىردىڭ ءمانىن قارا باسىن ويلاعان
نامىسسىز ەل ءۇمىتىن اقتاي ما ادام؟
تۇقىمى قارا كوكتىڭ، قاسقىر مىنەز،
ەر ەدىڭ ەرتە ويانىپ، ات بايلاعان.
ءىزىم مەن ىرگە قوسىپ جاقتايلاعان،
يت ەرتىپ، ەسەك مىنگەن قاقبايلاعان.
جالاقشى ايماق بىرگە جەلكەلەگەن،
ونى ايتپاس، كومەيىنە تاس بايلاعان.
وتىز جىل نۇكتە قويدىڭ تاسقا باسىپ،
سولاقاي سودىرلاردان قاسقا قاشىپ.
ايتەۋىر ءبارىن جەڭدىڭ ونەرىڭمەن،
جاراڭا جاسىماي-اق جاتساڭ قاسىپ.
ارالاپ حان-بالىقتىڭ ولكەلەرىن،
سامالداي مايىستىردىڭ كوڭ-كوڭىلىن.
ايتۋلى وبلىستىڭ ەلشىسى بوپ،
اراسىنا سەگىز تۇركى ەل ەركەلەدىڭ.
ومىردە كوردىڭ تالاي سوقپاقتارىن،
سوندا دا، اعا، ارمانىڭدى توقتاتپادىڭ.
ءسىز ءۇشىن ۇلەسىڭدى ءبىز ايتامىز،
ومىردەن، اسىل اعا، بوس قايتپادىڭ.
جىلقى جىلى
كوتەرىلىپ ءبىر ءتۇرلى سىلكىندى بۇگىن،
بولەكشە ءبىر بەينەمەن جۇرتىم بۇگىن.
جىلقى جىلى – سەبەبى بولار بالكىم،
ءزىل دەنەسىن تۇرەگەلىپ، سىلكىندى ۇلىڭ.
قيالىمنىڭ جۇلقىنىپ ارعىماعى،
تاۋدان ساۋلە شاشادى تاڭ قىلاڭى.
قار استىندا بۋرالىپ تال-قۋراعى،
سايياتشىلار سۋسىلداپ شاڭعىلارى.
ەستىلەدى دۇڭپىلدەر توڭ استىنان،
مۇز سىنىعى سىقىرلاپ قوعا اسىلعان.
بوز ايعىردىڭ جەل تاراپ كۇمىس جالى،
نار اتاننىڭ بۋى شىعىپ قوم استىنان.
تەپسەڭدەردى تەكبىلەپ قالىڭ قارىن،
قارتاڭ بيە قارا جون، سارى قارىن.
بار قيمىلدى باقىلاپ تەبىندە تۇر،
كۇن شۋاعىنا قاراتىپ ساۋىر جالىن.
اساۋ ساڭلاق القىنىپ كەلە جاتىر،
قاسات قاردى باۋىرلاپ، كونە تاقىر.
قارا سۋدىڭ سولقىلداپ قۇراق بەتى،
كوك تەڭىزدە بۇركەلىپ كەمە جاتىر.
ساحارانىڭ قىستىققان ەركە جەلى،
شور تەبىنگە قار ۇيگەن ءور مەن ەڭى.
قاقىلداعان قاڭتاردىڭ ىزعارى ۇرىپ،
اق قىراۋدان قۋراعان كورپەلەردى.
قوس تاناۋى گۋىلدەپ كوك تۇمانىن،
ەنتىگەدى شىعارىپ وتتى جالىن.
قازى مويىن قارا كەر، اقتاڭ كەرى،
توبىلعى تور، ويناقتاپ كوك قۇنانىم.
وراق تۇمسىق، سار باۋىر جاباعىلار،
كىسىنەيدى شارباقتا دالا قۇمار.
بۇرقانىپ دولى وزەن مۇز استىندا،
تۇنشىققاندا تۇلاۋدى جاعانى ۇرار.
تۇلپار كەلدى، ءدۇلدۇلىن، ساڭلاقتارىن،
جيىلىڭدار جۇمىلا جان-جاقتارىڭ.
جىلقى جاندى قازاعىم، قىمىز حاندى،
سالپى ەرىنگە توقىم سال، ال جاتپاعىن!
بىرلىكپەنەن شاقىر دا سامعاپ ءبارىڭ!
«Q-andas» اقپاراتتىق اگەنتتىگى.
جالعاسى بار…
