Basy: Redaktsiyalyq kirispe: «Qyzyljar shaiqasyna – 327 jyl» seriyasy ayasynda jaryq kórgen «Ainalaiyn, Atameken!» jinaǵy – Táuelsizdik jyldarynda tarihi Otanyna oralǵan qandas aqyn-jazushylardyń júrekjardy shyǵarmalaryn toptastyrǵan taǵylymdy eńbek. Búl jinaqta el men jerge degen saǵynysh, tuǵan topyraqqa degen súiispenshilik, azattyqtyń qadir-qasieti óleń men kórkemsóz arqyly órnektelgen.
Kitapqa engen tuyndylar – alysta júrip Atajúrtty ańsaǵan júrekterdiń shynaiy úni. Alaida jinaqtyń kólemine bailanysty ár qalamgerdiń tek úsh shyǵarmasy ǵana qamtylǵan bolatyn. Osy olqylyqtyń ornyn toltyru maqsatynda Qandas.kz saity «Ainalaiyn, Atameken!» jinaǵyna engen avtorlardyń shyǵarmashylyǵyn keńinen tanystyrudy jón kórdi.
YAsyn Qaliyaqparúlynyń poeziyasy – qazaq dúnietanymynyń tereń qatparlarynan tamyr tartqan, tabiǵat, tarih jáne adam jany arasyndaǵy ishki bailanysty kórkem tilmen beineleitin tútas ruhani álem. Aqyn óleńderinde jeke sezimnen góri últtyń ortaq taǵdyry, minezi men bolmysy aldyńǵy qatarǵa shyǵady. Onyń jyrlary – kúizelisten tuǵan múń emes, kúres pen serpilisten jaralǵan oi.
Aqyn poeziyasynyń basty ózegi – últtyq ruh pen uaqyttyń tynysyn qatar ústau. Bir óleńinde ol qozǵalysty, quatty, serpindi minezdi alǵa tartsa, kelesi bir jyrynda sabyr men qabyldauǵa, ómir zańdylyǵyn túsinuge jeteleidi. Búl – qarama-qaishylyq emes, qaita qazaq bolmysynyń tolyq kórinisi.
«Jylqy jyly» siyaqty óleńderinde aqyn jylqy beinesin tek tabiǵat elementi retinde emes, qazaqtyń ruhani simvoly dárejesine kóteredi. Jylqy – múnda erkindik, qozǵalys, tózim men tektiliktiń kórkem balamasy. Qasat qardy jaryp, tebindep tirshilik etken jylqy obrazy arqyly aqyn ǵasyrlar boiy qysym men tar jol, taiǵaq keshuden ótken halyqtyń joiylmas quatyn kórsetedi.
Búl óleńderde qazaq – álsiz júrt emes, qaita tarihtyń eń auyr kezeńderinde de qozǵalysyn toqtatpaǵan, ruhyn joǵaltpaǵan el retinde kórinedi. Aqyn «jylqy jandy qazaǵym» dep, últ minezin tabiǵi, tua bitken qasiet retinde sipattaidy.
Al «Kúz keldi dep» sekildi lirikalyq-filosofiyalyq óleńderde aqyn uaqyttyń auysymyn, ómir kezeńderiniń zańdylyǵyn tereń paiymdaidy. Kúz – múnda kúireu emes, esep beru men jinaqtalu shaǵy. Aqyn jazdyń ketkenine ókinbeidi, kerisinshe ár mausymnyń óz mindeti bar ekenin qabyldaidy.
Búl jyrlarda qazaqy dúnietanymdaǵy tabiǵatpen úilesim, taǵdyrǵa qarsy shyqpai, taǵdyrmen qatar júru ideyasy anyq ańǵarylady. Sabyr – álsizdik emes, danalyq retinde beriledi. Ómirdiń ár kezeńi sekildi kúz de qajet, óitkeni ol qystyń aldyndaǵy daiyndyq.
YAsyn Qaliyaqparúlynyń tarihi tolǵaulary men azamattyq óleńderinde qazaq halqynyń ótken joly, ruhani jarasy men jauapkershiligi aiqyn seziledi. Aqyn últtyń basynan ótken auyr kezeńderdi úmytuǵa emes, odan sabaq aluǵa shaqyrady. Ol jalǵan maqtannan, jasandy pafostan qashyp, tarihi shyndyqqa tura qaraidy.
Aqyn úshin ata-baba aruaǵy – qúr úran emes, búgingi úrpaqtyń ar-úyaty men mineziniń ólshemi. Óleńderinde jii kezdesetin «ar», «namys», «ruh», «birlik» úǵymdary – onyń poeziyasynyń irgetasy.
YAsyn Qaliyaqparúlynyń jyrlary bir-birinen bólek túrǵan jeke tuyndylar emes. Olar birigip qozǵalys pen sabyrdy, serpilis pen toqtamdy, tarih pen búgindi,tabiǵat pen adamdy bir arnaǵa toǵystyrady.
Onyń poeziyasynda qazaq keide tebindegen túlpar, keide kúzgi daladai sabyrly, keide jaraly, biraq synbaǵan halyq retinde kórinedi.
YAsyn Qaliyaqparúly – qazaq poeziyasynda últ bolmysyn aiqaimen emes, tabiǵat, minez, uaqyt arqyly sóiletken aqyn. Onyń óleńderi oqyrmandy bir sátke toqtatyp, ótkenge úńildirip, búgindi baǵalatyp, erteńge jauapkershilikpen qarauǵa jeteleidi.
Búl poeziya – tek oqylatyn emes, oilanatyn, seziletin, túisiniletin ruhani dúnie.
Qandas.kz oqyrmandary úshin YAsyn Qaliyaqparúlynyń óleńderi – últtyq sana men ruhty jańǵyrtatyn mándi ádebi olja.
Qandas.kz újymy qandas qalamgerlerdiń múrasyn nasihattaudy, olardyń shyǵarmashylyq álemin jan-jaqty tanytudy aldaǵy uaqytta da júieli túrde jalǵastyra beredi.
QOILYQTA QALǴAN QOŃYR ÚN
(Tolǵau)
Batyr qazaq!
Auyrǵan Otan úshin basyń, qazaq!
Janyńdy kúnde jegen qaiǵy seniń,
Kekterden keude tolǵan ashu-azap.
Qúrysh qazaq!
Teginde teńdesi joq, dúrys qazaq!
Aqiqatty saqtaǵan adaldyqpen,
Til alǵysh túrtinshekke tynys qazaq!
Qaisar qazaq!
Qoi minez, qońyr tuǵan jaisań qazaq!
Sen desin, selkeu salyp sertke aidasa,
Qatyrjam, qaiǵyrmaǵan baisal qazaq!
Seter qazaq,
Bal qazaq, tátti qazaq, sheker qazaq!
Eren qazaq, qaraǵai, emen qazaq!
Ákeń – túiǵyn, súńqar,
SHesheń – qazaq!
Qartań qazaq,
Ór qazaq, óktem tuǵan tarpań qazaq!
Jaǵympaz, jaltaq oilap jasymaǵan,
Ezilmei, er jigermen aitar qazaq!
Jasyn qazaq,
Án qazaq, aqyn qazaq, qasqyr qazaq!
Alsa da etin sylyp súieginen,
Tańbaly tasta qalǵan atyń – qazaq!
Ór qazaq,
Armannyń azabyna kóngen qazaq!
Kórmegen tegin satyp ataq úshin,
Últ úshin, Otanym dep ólgen qazaq!
Asyl qazaq,
Keń qoltyq, kesek túlǵa, batyl qazaq!
Azuy alty qarys aiǵa qarap,
Tóbesinde Aziyanyń jatyr qazaq!
Kósem qazaq,
Bi qazaq, súltan qazaq, kókem qazaq!
Altyn qazaq, aq qazaq tausylmaǵan,
Jegidei jep jatsa da shetel qajap!
Ólmes qazaq,
Qaramaityn qaterge tóngen qazaq!
Attandap alty Alashtan úran shyqsa,
Túregelip júgirgen kórden qazaq!
Bekem qazaq!
Qanjyǵada ketse de eseń, qazaq.
Abyroiyń asqaqtap bara jatyr,
Osy biik, osy kún jeter, qazaq!
Serke qazaq,
Jańa qazaq, jan qazaq, erke qazaq!
Otyrarda sulanǵan kirpigimdi,
«Qoilyqqa» kep otyrmyn jerge qadap…
IZDEIMIN QARASHANYŃ KÚNDERINEN
Izdeimin qarashanyń samalynan,
Súraimyn ótkenimdi dala-múńnan.
Tóseimin shemirshekti zárine,
Júregimdi úsindirsin jara qylǵan.
Izdeimin qarashanyń taularynan,
Qyrau qatqan búrinen, bau-baqshadan.
Úmitimniń úzigin jalǵaǵaly,
Keńistikten keldi me sar-dauyldan?
Izdeimin qarashanyń búrqaǵynan,
Armanym dámetedi qyr saǵymnan.
Tamsanam marqa-qúlaq japyraqqa,
Súiinip nar bútaqqa búrshaq úrǵan.
Izdeimin qarashanyń aq tańynan,
Tarihtyń ótken kúnin at jalynan.
Senim, kúdik, sergeldeń kemesinde,
Kúnderdi kúiip ótken aptabynan.
Izdeimin qarashanyń múnarynan,
Qaiǵy men qasiretti múra qylǵan.
Qashqan ań, úshqan qústyń dúbirinen,
SHeshim kútem sherime múń arttyrǵan.
Izdeimin qarashanyń túnderinen,
Kómilgen qasyrlarǵa kúlge irgem.
Qaraimyn qarly tauǵa qaita-qaita,
Qandeniń qaraqshydai kúnde úrgen.
Izdeimin qarashanyń arasynan,
Únin ańsap kók bóriniń alasúrǵan.
Jeltoqsan tayaǵanǵa alańdaimyn,
Dauyl kúshti bolar dep qai asudan.
Izdeimin qarashanyń keshterinen,
San boran oralady eske birden.
Qaiǵyram, qańtar jaqyn kele jatyr,
Úsinip keter me dep keshke júrgen.
Izdeimin qarashanyń kúnderinen,
Úrkin úrip, úrdisine til kómilgen.
Jel keulep eteginen sińbe kirgen,
Jabylsa bolar edi irgem múldem —
Jabyqtan súǵalaidy kim kóringen
QANSHA ZAMAN…
Kók bórisiń degende – qasqyrsyń dep,
Abyroiǵa, ataqqa dát qyldyq kóp.
«Apa» dedik eshkini qansha zaman,
Ǵasyrlarǵa jalǵasyp, az kún júdep.
Qúdai zaual berdi me asqyndy dep?
Qońyr dese at qoiyp qoi minezdi,
Arqalaumen júrippiz boikúiezdi.
Jańylǵan kúiisten qansha zaman,
Tar shiyrdan taqymdap órgizbedi,
Qoidan qońyr kúnderdi kórgizbedi.
Dúldúlsiń dep dúbirli jylqy minez,
Kóterilgen sátteri ruhym bir kez.
Qamshy kespe bolǵaly qansha zaman,
Súrqyn alyp, silkigen júrtymdy ez.
Aiyqpaǵan aspanym – búltym bir tez.
Aidyn kólge jaralǵan aqqu dese,
Sasyq kólde salqyndap jattym keshe.
Qiqularym óshkeli qansha zaman,
Tasqyn júrse – tamshy joq, tas búrlese.
Syńsi-syńsi suryldy jaq, til neshe.
Qyran dese – súńqarsyń, altyn qanat,
Altyn tauǵa talpyndym alty qabat.
Tyshqanshylap ketkeli qansha zaman,
Jarym túlpar túǵyrdan jarty qanat.
Qauyrsynnan qal ketti jalpyldap-aq.
Batyr dese – tau túlǵa, qaharmansyń,
Aitqan eken oilasam atam basyn.
Birdi jyqpai ketkeli qansha zaman,
Jaramaityn jalǵan ataq qatarǵa syn.
Aqkóńildi aldaǵan osal basym.
Synyq qanat kúi keshtik jarǵa túnep,
Qamyt qajap topshyny, arba súirep.
«Eki siyr tumady» qansha zaman,
Auyz tolmai airanǵa qal da júdep.
Hanǵa dátti autsaq ta, arǵa tirep…
BILESIZ BE?
Baitaq el, darqan dala – otanym bar,
Arsyz qyz tuǵan emes, osal úldar.
Tarihym tau-tau bolyp jatyr, áne,
Saq, ǵúnnan beri qarai qotarylǵandar.
Alqynsa qos tanaudan jel gúrildep,
Tebinsek tau qúlaidy, jer dirildep.
Úlymyn kókke qarap: qasqyrmyn dep,
SHytynap, shyrqyldaimyz kemirip jep.
Keń peiil, keude bitken alyp túlǵa,
Balqashtai qúiǵa ósken qanyq suǵa.
Júz otyz elge tósep etegimdi,
Moiyndar dúnie júzi – halyq kuá.
Bir bolsaq, biz egemiz jer betinde,
Aqqu minez terbetilgen kól betinde.
Kórshi eldi dániktirgen dámesine,
Qaramai qara júrek kónbedi de.
Qúda kóp, oń-solymda naǵashy mol,
Erlikpen óssin dedik janasyp ol.
Júlymyr jútqyshtardan seskenem be,
Qaimyqpai qaptasa da qarasy mol.
Qúdaǵi, qúdashalar júr jadyraǵan,
Bazarǵa tástiq alǵan qazylardan.
Búl meniń erligimniń aiǵaqtary,
Túri dep túsinbeńiz azǵyndaǵan.
Oi tolyq, Otan meniki, mal óriste,
Berilip jatsa meili tau egiske.
Alakól, Balqash ketpes asqaqtan,
SHalqayam syrǵa qarap nar Ertiske.
Bailanys, baq-bereke tereńdedi,
Jien kóp, jien-jaran kóbeiedi.
Bizde joq ańqau aǵa, albyt ini,
Kórmedik kózi qyzyl kemeńgerdi.
Batamen el kóktegen – bilesiz be?
Qarap qoi, Qazaq degen úly esimge.
Mise qúrly kórmeitin biz bolamyz,
It qaptap, shoshqa jatsa irgesine.
MÚRAŃDY BABAŃ BERGEN – KÚZETIP AL!
Terbelip keń dúniem tarylady,
Alystap kúrkesheden tań qylańy.
Sebebi óleń-óner júlmalanyp,
Júregim júdyryqtai zar jylady.
Kóp ishin kóriksiz sóz aralaǵan,
Talǵamsyz taqyryptar mazalaǵan.
Ajyrap aq-qarǵasy yrǵaǵynan,
Aqyn bop alba-júlba jazǵan adam.
Jazsa da san qyrynan qadaulap tym,
Túbinde túiiri joq ala-qaptyń.
Úreiin úshyrǵanda úiqastardyń,
Betine óleń-jyrdyń qaramaq kim?
Túlaqtai shúryq-tesik, sabau tesken,
SHumaq joq, qazaqy oi samal esken.
Kórgende óleń túrin tekshelerden,
Ókinem uaqytymnyń soǵan ketken.
Meniń de elge málim tyndyrǵanym,
Ishinen tar sheńberdiń jyljymadym.
Aqyndar, búl óleńdi qútqarmasań,
Túrinen júlmalanǵanyn qynjylamyn.
Jer súzip jelkildegen shúdalary,
SHyrqyrap shiratylǵan shynǵa jany.
Auzynan atom shyqqan arystardyń
Úlgisin kim kóringen júlmalady.
Qaiyń men qaraǵaidyń sureti bar,
Aqyn qaida jusan iis, qúrmeti bar?
Ai qarap, júldyz sanap júrsińder me,
Múrańdy babań bergen – kúzetip al!
KÚZ KELDI DEP
Alqynyp ala jazdai ala qyzyp,
Jelpidi jel ókbeni, dala qyzyq.
Apyrai, jaz ketken be, kúz kelgen be,
SHúikesin shiki tirlik barady úzip.
Júrgende sán dalada sabylysyp,
Gauharyn móldir búlaq qanyp iship.
Iá, solai kúz kelipti, kúreń jorǵa,
Jaz alystap, jaldardan saǵym úshyp.
Dalaqtap ala jazdai bir tynbadyq,
Ne dedi, kim biledi, kúnshil halyq.
Ókpe joq ótken jazǵa, taǵy keler,
Qatqan múzdy qauyrsynǵa jyltyp alyp.
Al onda az da bolsa qymtanalyq,
Jatqanda «kúz keldi» dep jyr taralyp.
Mausymdar óz mindetin bólisedi,
Búlt kóship, birte-birte kún taranyp.
Qarlatyp jańbyr tóksin kúz silkinip,
Kigendei túlki ishigin qyz kúrsinip.
Artynan qys ta jeter qiǵash qarap,
Qaitemiz oǵan bola biz túrshigip.
ARBA SYNSA
Tússe de attan Qazaq taudan qúlap,
Kórmegen kór auzynda ardan qúlap.
Kózden jas ketpese de kókeiden sher,
Boiynan sarqylmaǵan arman-quat.
Úrpaǵy sol atanyń búgingi elim,
Bilersiń aruaq ruhy tirilgenin.
Kún eńkeiip, kúngeishede shyl úiiri,
Siqynan sylqym Qazaq túńilmegin.
Sońyna túsken talai qaidaǵy jat,
Jasyryp súr jebesin, qanjaryn ap.
Semserdi serik tútumen jetti Qazaq,
Til tistetip, tik túrǵyzdy handaǵy daq.
Biledi qai jaǵy qúz, qai jaǵy shat,
Túsindi qai jaǵy sor, qai jaǵy baq.
Desek te keshegini oilai júrgin,
«Oibai» kún esińde me – qamdanyp jat.
Qoimadyń dos sanaudy kóringendi,
Sólińdi sorsa kónip kónińdegi.
Alastap arsyzdy atty-shapty,
Ákeńdi tek jatqyzbai kórindegi.
Tildenbe, tirliktenbe, birliktenbe,
Kúizeldik, kúńirendik úrikkende.
Aqjarqyn, adal júrek sene berip,
Úmytpa tonalǵandy búlikterde.
Kúisedik, kúńirendik aldanyp ap,
Eskermei ótken iske sandalyp ap.
Qúrmettep el babasyn, syiyn baǵyp,
Ardaqta atań Alash, aruaǵyn baq.
SHekshise bireu kelip, shertip tasta,
Oi tasta osy oraida serpip basqa.
Kún batsa, qaita shyǵar, asyqpaǵyn,
Aruaǵyna ata-babań sherik qospa.
Syqsysa bireu kelip, silkip tasta,
Aibaryń aduyndy bol, syltyp baspa.
«Tań atar tauyńsyz da», aspan ortaq,
Jymisa júrek soǵyp, syrǵyp qashpa.
Alǵa bas, artqa qara, jaltaqtama!
«Ógiz ólse» – búzau bar, mal tap dara.
«Arba synsa» – aǵash ek, alańdama,
Artynda alań oidyń salpaqtama.
TIL MAMANY
(Abai Qúnanbaiúlynyń
180 jyldyǵyna)
Til mamany,
Kemel oi kestelegen tyń dalany.
Táńirim adamzatqa syiǵa bergen,
Abai dep atyn qoiǵan bir danany.
Jyr mamany,
Kúi úni gúmbirletken qyr dalany.
O, shirkin, túnekterdi túrtip ashqan,
Sekildi núryn shashqan kún janary.
Til mamany,
Qyrandai qyrdan tanyp shyrǵalardy.
Jasymai, jai otyndai jaryp túsken,
Bai túlǵa bas aqynnyń dilda jany.
Syn mamany,
Kórkem ún juyq ósken synǵa jany.
Oida otar, oiyqtarǵa pana bolyp,
Jan ashyp jaqyndaǵan múńǵa jany.
Til mamany,
Kezderde qiyan-keski qu zamany.
Júpyny, jadau kúnniń arasynda,
Júregin júrt namysy júlmalady.
Til mamany,
Ezder men ezbelerden qinalady.
Qanshama qaqtyǵystyń qaqpaiynda,
Asau minez qasiretti syiǵa alady.
Til mamany,
Zapyran, zarly dybys tyńdaǵany.
Bárinde tózim tirep, senim súirep,
Tyǵyryq arasynda shyńdalady.
Til mamany,
Tarydai shashylǵan kez qúm-manaly.
Otansyz, ordasy joq otqa qaqtap,
Ayalap ar-úyatsyz qudalady.
Til mamany,
Tirlikti bastan keship myń jaraly.
Sodyrǵa soqtyrsa da tentek jiyp,
Órshil ózek órt ishinde tiri qalady.
Til mamany,
Toryna qastandyqtar shyrmalady.
Últynyń suǵarylǵan namysymen,
Oi túiip, ot ishinde jyr jazady.
Til mamany,
Aqylmen úlgi boldy jiǵan maly.
Albytqan alauyzdyq, ash jalańash,
Qyspaqta qiyn tústa tyrmalaidy.
SHyn mamany,
Búrqyrap, búidalady, búrmalaidy.
Tuǵany Hákim bolyp aiyp boldy,
SHyrqyrap, shiratylǵan shynǵa jany.
Til mamany,
Jalaqor jarǵa iterse kim qarady.
Aqyry jazyp, syzyp hat qaldyrdy,
Tústarda túnek basqan kún qaraly.
Til mamany,
Ómirden alyp tyndy shyn baǵaly.
Ershimdi er, egei tuǵan úly túlǵa,
Qiyadan qiyp tústi qimaǵandy.
Til mamany,
Kúrespen kúdikterge jii barady.
Qús qalam, kigiz kitap – ol túsirgen,
Álem-jahan aqyr soǵan kún qarady.
Endeshe jarqyraǵan Til janary –
Máńgilik jyrlau mindet búl babany.
Aruaǵy adamzatqa qorǵan ata,
Abai Hákim – Abai ómir, Til mamany.
ÓLEŃ MENI
Súirelep óleń meni bala bastan,
Qiyalǵa qily-qily ala qashqan.
SHyǵardy keide shyńǵa, keide nuǵa,
Talǵamdy bolmasam da, talaby asqan.
Az kórim boldym ba eken talai jastan,
Jarbaqtap jaza berip baǵam asqan.
Qúdiyp qúzǵa úńildim, suǵa tústim,
Búdan biik múddeni sanamaǵan.
Dúbirli dúiim topqa jaǵalastym,
Júpyny úiqasyma qaramastan.
Jaza almai egiz úiqas tyǵyryqta,
Toryndai topan súirep mana basqan.
Sekildi kei shumaǵym jalańash jan,
Kózińe ystyq jalyn shala basqan.
Jolyna shalys úiqas úilespedim,
Ayaǵyn arǵymaqsha taǵa basqan.
Jyr shabyt alystamai qara bastan,
Qarailap yqbalyma qadam bastym.
Syiyndym kiesine qara óleńniń,
Joldaryn apyl-tapyl talai bastym.
Keide jel, keide búltqa aralastym,
Oi túiyq, orai kemshin, sanam aspan.
Úilespei shoqpyt sózim taqyrypqa,
Jauyrdyń toqymynsha jamau basqan.
Oralyp kórkem shabyt dala jaqtan,
Ásem sóz izdetpedi qala jaqtan.
Qazaqtyń búldirmedim sóz úlgisin,
Tasymadym shetel úlgi ana jaqtan.
Osy ómir kóp aqyndy baǵalatqan,
Birde kúndep, birese tabalatqan.
Óleń meni súirelep solar syndy,
Aumaǵyn qazaq aidyn jaǵalatqan.
JARYLSYN SAǴYNBAǴAN SENI JÚREK
Asau qas ala qashyp, tulap aqqan,
Ekpini soqqan jeldi turalatqan.
Abylqaiyr Abyralyǵa bekinis sap,
Nylqyda habar kútken túran jaqtan.
Aqtalmai Ákbar–Seiit sorly hany,
«Uáiis han» mazarynda dúǵa qylǵan.
Jarylsyn saǵynbaǵan seni júrek,
Myń on úsh Tańbalydan búlaq aqqan.
Aralap gúl kúnestiń tau-dalasyn,
Narattyń bir tósinseń sán dalasyn.
Maqsút qúryp Daǵytyǵa joiqyn shepti,
Qazaqtyń áskerge aldy bar balasyn.
Túrysbai, Álim aqyn, Álim SHilbi,
Kóndirgen iman shartqa jan balasyn.
Jarylsyn saǵynbaǵan seni júrek,
Tudyrǵan Tańjaryqtai «tau balasyn».
Jyrǵalań, Múqyr edi Daǵymbelim,
Kóldeneń qoinauy qút Tálim eldiń.
Toǵystarau – últ qúrbany túlek tuǵan,
Sórtisin Qytai qyrǵan qalyń eldiń.
Qapshaǵai han ordasyn tospa basyp,
Tarihtyń syryn sumen jauyp ediń.
Jarylsyn saǵynbaǵan seni júrek,
Darubai, Málikajy – daryndy eriń.
Qara jon, qalyń alys alaulaǵan,
Júregim Tekes dese jaralanǵan.
Asynan Toiekeniń kim qalypty,
Han sasyǵan Hanqaraǵa qara dalam.
Báiike, Naqysbekter sóz bastasa,
Jauapqa jan balasy jaramaǵan.
Jarylsyn saǵynbaǵan seni júrek,
Bir túnemei Peri senen taramaǵan.
Tarihy bar tamyr alǵan tereńderden,
Tigilgen jasyl baspa sheber qolmen.
Órtekes – jer jotasy, han mekeni,
Júrty bar SHúijin ana kónermegen.
Hantáńir, Aqaiaz ben Qaraǵandy,
Túlpardy turalamas senen kórem.
Jarylsyn saǵynbaǵan seni júrek,
Keudesin Kódek, Qoidym óleń kergen.
Ailanyp tarǵyl túman Aqtau basyn,
Sipaǵan súlu samal SHapshal qasyn.
Seskenbel Dulaty men qalyń toǵai,
Kim qazyp, Keń qabatyn aqtarmasyn.
Saqtaǵan úly tarih syryn myqty,
Qońyrat, Úisin, Qańly, Saqtan barsyń.
Jarylsyn saǵynbaǵan seni júrek,
Ileniń suyn iship maqtanǵasyn.
Tolqysa Sairam kúshi jaǵany úryp,
Talqyǵa shyqqan talai arlan úlyp.
SHiratyp Jibek joldyń qyl shúikesin,
Sabylǵan Qorǵas, Súidin – saǵan úlyq.
SHotanda shoqpar úiip bala jiǵan,
Dáuletkeldi, Ápdirásil arman quǵan.
Jarylsyn saǵynbaǵan seni júrek,
Talai myqty Tesebaiǵa barǵan súien.
Kókqamyr kórkem ólke – Jyrǵalańym,
Tamyzǵan Áset seri jyrǵa jalyn.
ASYL AǴA
(Sabyr Túrsynbaiúly Baibolatqa)
Basqarǵan ómir zańy tiri jandy,
Kim qashyp, tasa tauyp tyǵylady.
Desek te synaqtarda syrǵaqtaidy,
Qaibiri amal tauyp tiri qaldy.
Allanyń amanaty – jan desedi,
Onyń da keter kúni bar desedi.
Bári de uaqytpen basqarylǵan,
Kim berer, Sabyr aǵa, álde seni?
Qashqan bar, qútylǵan joq amanattan,
Qúruly mys jalatqan ara qaqpan.
Onyń da bir mysaly – Qorqyt ata,
Ajaldan altyn janyn ala qashqan.
Otanǵa ornyń qaldy biik túlǵa,
Asyldai móldiregen túnyq suda.
El úshin kóp kóterdiń nardyń júgin,
Ózińdei az kezdeser últtyń úlyna.
Ómirdiń mánin qara basyn oilaǵan
Namyssyz el úmitin aqtai ma adam?
Túqymy qara kóktiń, qasqyr minez,
Er ediń erte oyanyp, at bailaǵan.
Izim men irge qosyp jaqtailaǵan,
It ertip, esek mingen qaqbailaǵan.
Jalaqshy aimaq birge jelkelegen,
Ony aitpas, kómeiine tas bailaǵan.
Otyz jyl núkte qoidyń tasqa basyp,
Solaqai sodyrlardan qasqa qashyp.
Áiteuir bárin jeńdiń ónerińmen,
Jarańa jasymai-aq jatsań qasyp.
Aralap Han-Balyqtyń ólkelerin,
Samaldai maiystyrdyń kóń-kóńilin.
Aituly oblystyń elshisi bop,
Arasyna segiz túrki el erkelediń.
Ómirde kórdiń talai soqpaqtaryn,
Sonda da, aǵa, armanyńdy toqtatpadyń.
Siz úshin úlesińdi biz aitamyz,
Ómirden, asyl aǵa, bos qaitpadyń.
JYLQY JYLY
Kóterilip bir túrli silkindi búgin,
Bólekshe bir beinemen júrtym búgin.
Jylqy jyly – sebebi bolar bálkim,
Zil denesin túregelip, silkindi úlyń.
Qiyalymnyń júlqynyp arǵymaǵy,
Taudan sáule shashady tań qylańy.
Qar astynda buralyp tal-quraǵy,
Saiyatshylar susyldap shańǵylary.
Estiledi dúńpilder toń astynan,
Múz synyǵy syqyrlap qoǵa asylǵan.
Boz aiǵyrdyń jel tarap kúmis jaly,
Nar atannyń buy shyǵyp qom astynan.
Tepseńderdi tekbilep qalyń qaryn,
Qartań bie qara jon, sary qaryn.
Bar qimyldy baqylap tebinde túr,
Kún shuaǵyna qaratyp sauyr jalyn.
Asau sańlaq alqynyp kele jatyr,
Qasat qardy bauyrlap, kóne taqyr.
Qara sudyń solqyldap qúraq beti,
Kók teńizde búrkelip keme jatyr.
Saharanyń qystyqqan erke jeli,
SHor tebinge qar úigen ór men eńi.
Qaqyldaǵan qańtardyń yzǵary úryp,
Aq qyraudan quraǵan kórpelerdi.
Qos tanauy guildep kók túmanyn,
Entigedi shyǵaryp otty jalyn.
Qazy moiyn qara ker, aqtań keri,
Tobylǵy tor, oinaqtap kók qúnanym.
Oraq túmsyq, sar bauyr jabaǵylar,
Kisineidi sharbaqta dala qúmar.
Búrqanyp doly ózen múz astynda,
Túnshyqqanda túlaudy jaǵany úrar.
Túlpar keldi, dúldúlin, sańlaqtaryn,
Jiylyńdar júmyla jan-jaqtaryń.
Jylqy jandy qazaǵym, qymyz handy,
Salpy eringe toqym sal, al jatpaǵyn!
Birlikpenen shaqyr da samǵap báriń!
«Q-andas» aqparattyq agenttigi.
Jalǵasy bar…
