تار كەزەڭدە تالانعان تاعدىرلار

قوڭىرولەڭدىك نۇرداۋلەت قوجابەكوۆ قاريا ەكەۋمىز اۋداندا وتكەن ءبىر باس قوسۋدان سوڭ اڭگىمەلەسە قالدىق. اڭگىمەمىزدىڭ توركىنى ءبىر جەردەن سۋىرىلاتىنداي كورىندى. 1937 جىلعى ەلىمىزدەگى زيالىلاردى جاپپاي جازالاۋ شارالارى جۇرگىزىلگەن كەزدە اپكەسىنىڭ ۇستالىپ 18 جىل ايداۋدا بولعاندىعىن ايتىپ قالدى. كۇن ەڭكەيىپ ءارى اسىعىستاۋ شارۋالارىمىز بولعاسىن تەلەفون الماسىپ، قوشتاستىق. ەستىگەن وقيعا زاھارلى جىلدارداعى جازىقسىز قۋدالانعان جاندارعا قاتىستى بولعاسىن ەسىمنەن كەتپەي ءجۇردى. اراعا ءبىراز ۋاقىت سالىپ بارىپ نۇرەكەڭمەن حابارلاسىپ، ەكەۋمىز اقىلداسا كەلە جاركەنتتە كەزدەسۋدى ۇيعاردىق.

نۇرداۋلەتتىڭ قوبدالى اتاسى سول زاماننىڭ اعىمىن بىلەتىن سۇڭعىلا كىسى بولعان سياقتى. قازاق اراسىنا مۇسىلمان ءدىنىن تاراتۋ ىسىمەن جۇرگەن اراب تىلىندە جازا بىلەتىن، وقي الاتىن ادامدار – قوجالار بۇحارا مەن تاشكەنتتەن كەلەتىن. بولشاقتا ساۋاتتىنىڭ كۇنى تۋاتىنىن سەزىنگەن قوبدالى قاريا وسى قوڭىرولەڭ ايماعىنا كەلگەن 4 قوجانىڭ ءبىرى بۇلبۇل قاريدى جالداپ، تامشى وزەنىنىڭ شىعىس جاعىنداعى شاعىن ءسارىتور اۋىلىنا شاقىرىپ، سول جەردەگى بۇرىن سالىنعان مەشىتتە بالا وقىتقىزعان. كەزىندە شاعىن عانا سارىتورگە قونىستانعان ەل ارىق تارتىپ، سۋارمالى ەگىن سالىپ، قىرمانىنا استىق باستىرىپ، مال باعىپ وتىراتىن بولعان. بۇلبۇل قاريدىڭ الدىن كورگەن، سودان وقىپ شىعىپ كەيىن جۇرتقا تانىمال بولىپ اتى شىققان يمامدار جۇماعۇل، ءابدۋالي، ابدىكەرىم، جاقىپباي، جابان مولدا سياقتى ءبىلىمدارلار ەكەن.

نۇرداۋلەت مۇحامەتجانۇلى 1948 جىلى تۋىلىپتى. قىتاي حالىق رەسپۋبليكاسىنىڭ قۇلجا ايماعىنا قاراستى بۇراتولانى مەكەن ەتكەن سۋانداردىڭ اقشا رۋىنان ەكەن. ءوز اكەسى مۇحامەتجان 1894 جىلى تۋعان. اكەسى جارىقتىق 5 ايەل العان ەكەن، كەيىنگى ايەلىنەن ءبىر ۇل، ءبىر قىز كورىپتى. نۇرەكەڭ اراپشا وقي، جازا بىلەتىن ساۋاتتى ازامات بولىپ شىقتى. اڭگىمەلەسە وتىرىپ ۇيىنەن الا كەلگەن قىتايداعى باسپادان شىققان سۋان شەجىرەسىن زاۋلاتىپ وقي جونەلدى. مۇنداي كىتاپتى قايدان كوردىم دەپ وتىرىپ ارەڭ ەسىمە ءتۇسىردىم. ۇيدەگى كىتاپ سورەسىندە تۇرعانىن، وسىدان بىرنەشە جىل بۇرىن ۇلىم الماتىدان الىپ كەلىپ قولىما ۇستاتىپ ەدى. وتكەن عاسىردىڭ 90 جىلدارى اراب تىلىمەن ءبىراز ۋاقىت اينالىسىپ كورىپ، شەتەلگە شىعارىلاتىن توتە جازۋمەن جازىلعان «شالقار» گازەتىن جۇگىرتىپ وقيتىن دارەجەگە جەتىپ ەدىم. جۇمىس باستى بولىپ جۇيەلى اينالىسپاعاننان كەيىن ۇمىتىلا باستادى. ۇيدەگى كىتاپ سورەسىندە تۇراتىن شەجىرە ەكەنىن نۇرەكەڭنىڭ قولىنان كورگەننەن كەيىن ءبىلدىم.

ارعى-بەرگى جاڭالىقتى تۇگەندەپ بارىپ، نەگىزگى اڭگىمەگە ارقاۋ بولاتىن وقيعاعا كوشتىك. بۇكىل قازاق حالقىنىڭ باسىنا كەلگەن ناۋبەتتىڭ ءبىرى گولوشەكين (1925-1933 جىلدارى قازاقستان ولكەلىك پارتيا كوميتەتىنىڭ ءبىرىنشى حاتشىسى بولدى) باسقارعان جىلدارداعى «باي-كۋلاكتاردى كامپەسكەلەۋ تۋرالى» 1928 جىلى 28 تامىزدا قابىلدانعان قاۋلى بولدى. كامپەسكەلەۋ كۇشتەپ تاركىلەۋگە ۇلاسىپ، كەڭەس وكىمەتى ءىرى بايلارمەن قاتار ورتا شارۋالاردىڭ مالىن دا زورلىقپەن تارتىپ الا باستايدى. زاماننىڭ تىنىشىندا بۇل اۋلەت مىڭعىرعان جىلقى ايداعان، بارىن بازارلاپ وتىراتىن، ءتۇتىنى ءتۇزۋ شىققان اۋىلدىڭ ءبىرى بولىپتى. باس-كوزگە قاراماي جۇرگىزىلگەن ناۋقان كەزىندە بۇلار اسا بايلار، بىرەۋدىڭ ەڭبەگىن جەگەن زوماگەرلەر دەگەن جالامەن نۇرداۋلەتتىڭ اكەسى مۇحامەتجاندى ءىنىسى بايجۇمامەن قوسىپ، اكەلەرى قوجابەكپەن ۇشەۋىن بىردەي ۇستاپ، ايداۋمەن اپارىپ الماتىداعى تۇرمەگە جاۋىپ تاستاعان.

سۇراقسىز، جاۋاپ الماي سارىلىپ ۇكىم كۇتىپ 1 جىل 3 اي بولعاندا، كوز تانىس بولىپ كەتكەن، ەسىك كۇزەتەتىن ءبىر تاتار جىگىتى بۇلاردىڭ شاراسىز جاتقاندىعىن كورىپ جانى اشىپ: «سەندەر اكەلى-بالالى ۇشەۋ ەكەنسىڭدەر، باستىقتارعا ارىز جازىپ بەرسەڭدەر بىرەۋىڭدى كەپىلگە الىپ قالىپ ەكەۋىڭدى 3 ايعا بوساتادى، ار جاعىن وزدەرىڭ بىلەسىڭدەر»، – دەپ اقىل بەرىپتى. اكەمنىڭ ءىنىسى بايجۇما ساۋاتتى حات تانيتىن ادام بولعان سوڭ، جوعارى جاققا ءوتىنىش ارىز جازىپ جىبەرگەن ەكەن. جازعان ارىزدارىنا ءبىراز ۋاقىت وتكەننەن سوڭ ءساۋىر ايىندا جاۋاپ كەلىپتى. تۇرمەدەگى ۇستالىپ جاتقانداردىڭ ىسىمەن اينالىسقان باسشىلار ساۋاتى بار بايجۇمانى كەپىلدىككە الىپ قالىپتى. بۇل قالسا انا اكەسى مەن باۋىرى مىنانى تاستاپ ەشقايدا قاشىپ كەتپەس دەگەن ويمەن، الگى تاتار جىگىتى ايتقانداي ەكەۋىن تۇرمەدەن بوساتىپ جىبەرىپتى.

شاماسى بۇلاردى باي-كۋلاك دەپ كورسەتكەن ادامدارىنان ناقتىلاۋ حابار الىنبادى ما، جوق الدە باسقا ءبىر نارسە سەبەپ بولدى ما، ايتەۋىر تۇرمەدەن كەپىلمەن بوساپ شىعىپتى. ارتتارىندا تۇرمەدە قالعان بايجۇما «بۇل وكىمەت بىزگە مازا بەرمەيدى، ەرتەڭگى كۇنى تاعى نە دەپ كىنا تاعارىن بىلمەيمىز، سەندەر وسىدان بارعاننان بىرەۋىڭ قالماي قىتايعا ءوتىپ كەتىڭدەر، امان بولسام مەندە تاۋىپ بارارمىن» دەپ كەڭەس بەرىپتى. بۇل 1930 جىلى بولعان ەكەن.

اكەمىز بەن اتامىز الماتىداعى تۇرمەدەن شىعىپ، ارىپ-اشىپ اۋىلعا كەلىپ، ەل-جۇرتتى تەزدەتىپ جيناپ، اقىلداسىپ، ارعى بەتكە وتۋگە قام جاساپتى. اتالارىمىز كوشكە ىلەسەتىن تۋعان-تۋىستارىنا جاسىرىن حابارلاپ، «بىلايعى سىرت ادامدارعا كوز قىلىپ كيىز ۇيلەردى تىگۋلى قالدىرىپ قويىڭدار، كەرەكتى دۇنيەلەرىڭدى بۋىپ-ءتۇيىپ دايىن وتىرىڭدار، بۇگىنگى تۇننەن قالماي ار جاققا ءوتىپ كەتپەسەك مىنا وكىمەت تۇقىمىمىزدى تۇگەل قۇرتادى» دەپتى. كوپ ەشكىمگە سەزدىرمەي، جيىلىپ-تەرىلىپ قاراڭعى ءتۇندى ساعالاپ، جايلاۋداعى ساتىلىنىڭ اسۋى ارقىلى 50 ءۇي قازان كولدى باسىپ، قىتايداعى بەسسارىبۇلاق ارقىلى سۇيدىنگە بارعان. بىراق مالدىڭ ءبارىن ايداپ كەتۋگە شامالارى كەلمەي، اسىعىس-ۇسىگىس 500-دەي قوي، 150 سيىر، ازداعان جىلقىنى ايداپ الا كەتكەن. ار جاققا وتكەندەر تەك اقشا رۋىنىڭ ادامدارى عانا ەمەس، مال باققان وزگە اۋىلدىڭ دا ادامدارى بار ەدى.

الماتىداعى تۇرمەدە جاتقان بايجۇمانى جانى اشىعان الگى تاتار جىگىتى 3 ايدان كەيىن ەبىن كەلتىرىپ قاشىرىپ جىبەرىپتى. بايجۇما كۇندىز قاشقىن ەكەنىمدى ءبىلىپ قويىپ ۇستاتىپ جىبەرە مە دەپ تىعىلىپ جاتىپ، تۇندە ءجۇرىپ، جولدا كەزىككەن ۇيلەردەن تاماق سۇراپ جەپ، يت قورلىقپەن ىلە وزەنىنە جەتىپتى. اۋىل-اۋىلدى اقىرىنداپ جاعالاپ، قامىستى پانالاپ ىلەنىنىڭ بويىمەن قىتاي جەرىنە ءوتىپ، ەسىن جيىپتى. ول جاقتا اعايىنداردان ات-كولىك تاۋىپ ءمىنىپ، اكەلەرى قونىستانعان جەرگە جەتىپ، تۋىستارىمەن قاۋىشىپتى. ارعى-بەرگىنى بىلەتىن، ساۋاتى بار جىگەرلى تۋعان بايجۇما كەيىن بىرنەشە رەت بەرى ءوتىپ كەلىپ ءبىراز اۋىلدى ار جاققا كوشىرىپ ءوتىپتى. قىتايعا اۋا كوشكەن قازاقتاردى قايتارۋ جونىندە ءبىراز ماسەلە كوتەرىلگەن كەزدەردە ار جاقتاعى كەڭەس كونسۋلدىعى ارقىلى كەلەشەكتە قازاقستانعا قايتامىز دەگەن ادامدارعا پاسپورت جازىپ، قولدارىنا بەرىلىپ قويعان ەكەن. كوپ وتباسىلارمەن بىرگە بۇلاردىڭ دا ءۇي ءىشى 1945 جىلى كەڭەس ازاماتىمىز دەگەن پاسپورت العان ەكەن. سونىڭ ارقاسىندا 1962 جىلى «قاش-قاشتا» تۋعان مەكەنى قازاقستانعا ءوتىپ كەلگەن. وتباسىمەن ۇلكەندەردىڭ بارلىعى اڭساعان تۋعان جەرگە ءوتىپ كەلىپ، كوڭىلدەرى جاي تاپقان.

احمەت بايتۇرسىنۇلىنا شاكىرت

بولعان قوڭىرولەڭدىك عاينيجامال

نۇرەكەڭ تاريحتىڭ قويناۋىنان سىر تارتاتىن، اڭگىمەلەسە وتىرىپ تالاي ادامداردىڭ ەسىنەن الاس بولعان حيكاياتتاردى، جاعداياتتاردى كوڭىل تۇكپىرىنەن سۋىراتىن، جىلىك-جىلىگىمەن ايتاتىن قاريا. جاسى جەتپىستىڭ ورتاسىنا تاياسا دا سوناۋ وتكەن عاسىردىڭ باسىنداعى، ياعني 20-مەن 40-شى جىلداردىڭ اراسىنداعى تۋىستارىنىڭ باسىنان وتكەرگەن قۋدالاۋ قيىندىقتارىن، دۇرىسىندا قىزىل بيلىكتىڭ كەسىرىنەن ازاپ شەككەن جاقىندارىنىڭ تاعدىرىن ويلاسا قابىرعاسى قايىسادى.

«عاينيجامال ءبىزدىڭ ەت جاقىن اپكەمىز ەدى دەپ باستادى نۇرەكەڭ. جوعارىداعى ءسوز بولعان اتاقتى قوبدالى اتامىزدىڭ نەمەرەسى، اكەسى قوجابەك بولاتىن. سول كەزدەگى وكىمەتتىڭ قۋعىنداۋىنان جازىقسىز جاپا شەككەن جانداردىڭ ءبىرى. مەن 1964-65 جىلدارى كوكتالداعى ورتا مەكتەپتە وقىپ جۇرگەنىمدە عاينيجامال اپكەمنىڭ قولىندا تۇردىم. سول ۇيدە ءجۇرىپ 10 كلاستى ءبىتىردىم. سول كۇندەردىڭ ساعاتتارىنا دەيىن ءالى ەسىمنەن كەتپەيدى. ساباعىمدى ىجداعاتتىلىقپەن تاپجىلماي وتىرىپ ءبىراز ۋاقىت دايىندايتىنمىن، قيىنداۋ تيگەن تۇستارىن سۇراسام اپكەم كومەكتەسىپ، ءتۇسىندىرىپ بەرىپ وتىراتىن، وتە ساۋاتتى جان ەدى. اپكەم ەكەۋمىز شاي ءىشىپ وتىرىپ ءتۇننىڭ ءبىر ۋاعىنا دەيىن قالاي «حالىق جاۋى» اتانعانىن، كاتورگالىق جۇمىستا باسىنان وتكىزگەن قيىندىقتارىن اڭگىمەلەپ ايتىپ بەرەتىن.

اكەسى قوجابەك ايماقتى اينالىپ ءجۇرىپ وزىنە ۇناعان اتاقتى ساتايدان شىققان مۇقا بولىستىڭ تۋعان قارىنداسى – بۇلا وسكەن زەپىنى ۇناتىپتى. ۇلىنىڭ قالاعانىن جاساپ اكەسى قوبدالى قۇدا ءتۇسىپ، قالىڭ مالىن ايداتىپ قوجابەككە زەپىنى ايتتىرىپ، كەلىن ەتىپ تۇسىرگەن ەكەن. سول اتالارىمىزعا ەجەلدەن قونىس بولعان قوڭىرولەڭدە عاينيجامال اپكەمىز 1912 جىلى دۇنيەگە كەلىپتى. كەڭەس وكىمەتى ورناپ تۇراقتانعاننان سوڭ ەڭ العاشقى كولحوز شارۋاشىلىقتارى قوڭىرولەڭ اۋىلىندا 1929 جىلى №8 كولحوز بولىپ، سودان كەيىن جامبىلدا، ودان سوڭ كوكتالدا قۇرىلعان. كەڭەس وكىمەتى ورناپ، ەل-جۇرت ساۋات اشۋعا جاڭا ومىرگە بەيىمدەلىپ، قىزمەت ەتەمىز دەپ جاتقاندا اكەسى قىزىن قاتارىنان كەيىن قالماسىن، وقىسىن دەپ 1928 جىلى جاركەنتتەگى العاش اشىلعان پەداگوگيكالىق ۋچيليشەگە تۇسىرەدى. عاينيجامال از عانا ۋاقىت بۇرىن اشىلعان وقۋ ورنىنىڭ ستۋدەنتى اتانادى. وقۋعا جان-تانىمەن كىرىسكەن عاينيجامال اپكەمىز وقۋ ورنىنداعى جانە قالاداعى وتكىزىلەتىن ءارتۇرلى شارالارعا قاتىسىپ جاڭا ساياساتتى ناسيحاتتاي ءجۇرىپ كومسومول ۇيىمىنا مۇشە بولادى. ءسويتىپ قىزۋ جۇمىسپەن قوعامدىق ىستەرگە بەلسەنە ارالاسىپ جۇرگەن كەزىندە 1930 جىلى پانفيلوۆ اۋدانىنا ءبىر قازاق جىگىتى اسكەري كوميسسار بولىپ كەلەدى. ءبىراز ۋاقىت ءار ۇيىمدارداعى، مەكەمەلەردەگى، وتكىزىلەتىن شارالاردا كەزدەسە بەرىپ، تانىسىپ، ءبىرىن-ءبىرى ۇناتىپ، سول جىگىتكە تۇرمىسقا شىعادى. بەلسەندى جۇمىس اتقارعاننان كەيىن جوعارىداعى ورگاندارداعى باسشىلاردىڭ كوزىنە تۇسكەن كۇيەۋىنىڭ قىزمەتى ءوسىپ، الماتى قالاسىنا اسكەري قىزمەتكە اۋىستىرىلادى. ەكەۋى پاتەردە تۇرىپ، كۇيەۋى جاۋاپتى قىزمەت اتقارىپ جۇرگەندە جوعارى ءبىلىم العىسى كەلگەن عاينيجامال الماتى قالاسىنداعى العاش اشىلعان وقۋ ورىندارىنىڭ ءبىرى – قازاق پەداگوگيكالىق ينستيتۋتىنا سىرتتاي وقۋعا تۇسەدى. الاشتىڭ كورنەكتى قايراتكەرلەرىنىڭ ءبىرى، ۇلت ۇستازى احمەت بايتۇرسىنۇلىنان ساباق الادى.

عاينيجامال ەڭبەك ەتە ءجۇرىپ قىزمەتى جوعارىلاپ، الماتى قالالىق كومسومول كوميتەتىنە حاتشىلىق قىزمەتكە بەكىتىلەدى. دۇنيە ءاپ-ساتتە توڭكەرىلىپ، 1937 جىلى كۇيەۋىنە دە، وزىنە دە «حالىق جاۋى» دەگەن جالا جابىلىپ، ەرلى-زايىپتى ەكەۋى دە ۇستالىپ، سوتتى بولادى. تۇرمەگە تۇسكەننەن سوڭ كۇيەۋىن بەلگىسىز جاققا اكەتكەن، ودان مۇلدەم بەيحابار قالعان. ۇزاق ۋاقىت تەرگەۋدەن سوڭ عاينيجامالعا «ەلگە جاۋ ەلەمەنت» دەگەن كىنا تاعىلىپ، ەنيسەي وزەنىنىڭ بويىنداعى ورماننان اعاش دايىندايتىن كولونياعا كاتورگاعا جىبەرگەن. كەڭەس وداعىنىڭ تۇكپىر-تۇكپىرىنەن جۇزدەگەن «حالىق جاۋى» اتانعان ايەلدەرمەن بىرگە قارا جۇمىسقا جەگىلگەن. ورىسشا جاقسى سويلەيتىن ءارى ساۋاتتى بولعان سوڭ بريگادير ەتىپ قويعان. ورمان اراسىنان ۇزىن-ۇزىن ەتىپ كەسكەن قاراعايلاردى سۇيرەتىپ اكەلىپ، ولاردى التىدان قاتارلاستىرىپ تەمىر ارقاندارمەن بۋىپ بايلاپ، الدىندا ەسكەكپەن ءبىر ايەل ارتىندا ءبىر ايەل وزەن اعىسىمەن مەجەلى جەرگە دەيىن اعىزىپ اپاراتىن بولعان. اعاش ايداپ بارعان ايەلدەردىڭ كوبى جولدا سۋعا اعىپ ءولىپ، كەيبىرى سۋعا ءتۇسىپ مالمانداي بولىپ ورالىپ اۋىرىپ، ءولىپ جاتاتىن بولعان. ولارعا ادام دەپ جان اشيتىن، دارىگەرلىك كومەك كورسەتەتىن ەشكىم جوق. بارلىق باسشى بىتكەن ويى وزدەرىنە بەرىلگەن اعاش اعىزۋ جوسپارىن ورىنداسا بولدى دەيدى ەكەن. قالاي بولسا سولاي جاسالعان شۇرىق تەسىك باراقتاردا سۋىققا تونىپ جاتىپ، كەيدە اش، كەيدە ولمەستىڭ كۇيىن كەشىپ ءومىر وتكىزگەن. كاتورگالىق جۇمىس كەزىندە ايداۋعا بارعان ادامداردىڭ ءومىر سۇرۋىنە جاعداي جاسالماعان، ونداي ارەكەتكە ەشكىمدە بارماعان ءارى لەزدە مىڭداعان ادام مۇنداي حالگە ءتۇسىپ ازاپتا بولادى دەگەن دە وي بولماعان.

بۇل ازاپتى كۇندەردەن ستالين ولەردىڭ الدىندا عانا – 1951 جىلى تۇرمەدەن بوساپ، تۋعان جەرىم دەپ اۋدانعا كەلگەن. ەندى تىنىشتالعان شىعار دەپ بەيبىت ەڭبەككە ارالاسا باستايدى. كوكتال اۋىلىندا ۆەتەرينارلىق سانيتار بولىپ جۇرگەن كەزىندە شارۋاشىلىقتا بىرگە ىستەپ جۇرگەن مال دارىگەرى ورىس جىگىتى تۇرمىستارىن كورىپ «ەكى قىزىڭ بار ەكەن، سويىپ جەڭدەر» دەپ ءبىر ەشكى بوساتىپ بەرىپتى. كەشكىلىك ەشكىنى سويىپ، تاماقتانىپ وتىرعاندا سول اراعا جاقىن تۇراتىن ءبىر كىسى كىرىپ كەلىپ، «وۋ، سەنىڭ جاعدايىن بىزدىكىنەن گورى جاقسى ەكەن عوي، ەشكى سويىپ الىپسىڭ» دەپ كىلت بۇرىلىپ شىعىپ كەتىپتى. ەكى كۇننەن كەيىن «ءۇش ءارىپتىڭ» ادامدارى عاينيجامالدى تاعى دا تەكسەرىپ، تۇتقىنداپتى. سونداعى تاققان ايىپتارى شارۋاشىلىقتىڭ مالىن رۇقساتسىز سويىپ العان دەگەن جالا جاۋىپ، 1954-1957 جىلدارى قايتادان تاعى دا 2 جىلعا سوتتاپ، جازاسىن وتەۋگە جامبىل وبلىسىنا جەر اۋدارىپ جىبەرگەن. شيەتتەي ەكى قىزىن شىرىلداتىپ سوتسجولداعى (قازىرگى ءبورىباي بي اۋىلى) جەزدەسى ءاحماديدىڭ ۇيىنە تاستاتىپ، ءوزىن تۇتقىنداپ اكەتكەن.

ايداۋدا 13 جىل ءجۇرىپ، سوڭىنان تاعى سوتتالىپ، ءومىرىنىڭ 17 جىلىن ازاپتا وتكىزگەن عاينيجامال اپكەمىز جازاسىن وتەپ بولعاننان كەيىن تۋعان اۋىلىنا ورالىپ، قوڭىرولەڭدە جۇمىس ىستەپ ءجۇردى. اپكەمىزبەن سول كەزدەردە ارالاسىپ تۇردىق، اقتالعان بولۋى كەرەك، 13 سوم پەنسيا الاتىن. ءوزىنىڭ قاجىرلىلىعىنىڭ ارقاسىندا قۇجاتتارىن تولتىرىپ، جان-جاققا جازىپ، قۋارلاپ ءجۇرىپ تولىقتاي اقتالىپ شىقتى. 1969 جىلى الماتىعا كوشىپ بارىپ سوندا تۇردى. 1970 جىلى «قازاقفيلم» جاقتان ءۇش بولمەلى جاڭادان سالىنعان ءۇي الدى.

سول كۇندەردى ەسىنە العاندا عاينيجامال اپكەمىز احمەت بايتۇرسىنۇلىن ايتپاي كەتپەيتىن. 1937 جىلدارى ۇستازىم بولعان سوڭ امانداسۋعا كىرگەنىمدە احمەت بايتۇرسىنۇلى «عاينيجامال سەن ماعان كىرمە، مەن وزىمدە بۇگىن كەتەم بە، ەرتەڭ كەتەم بە دەپ ءجۇرمىن، سەندە بىردەڭەگە ءىلىنىپ كەتەرسىڭ، اباي بول»، – دەپ شىعارىپ سالىپتى. سونداي كەرەمەت اقىلدى، وتە ءبىلىمدى ۇستازىم بولىپ ەدى دەيتىن. بارلىق دۇنيەنى بۇرىنىراق بولجاپ تۇراتىن ادامدار ەمەس پە، احاڭ شاكىرتى عاينيجامالعا جاڭاعى ءسوزدى اسا كورەگەندىكپەن ايتىپتى. الاشتىڭ وقىعان ۇلكەن ازاماتى رەتىندە ناۋبەت قامىتى بۇعاندا كيگىزىلىپتى. عاينيجامال اپكەمىز ەشنارسەگە مويىمايتىن، العانىنان قايتپايتىن ءوزى دە مىقتى ادام ەدى. وسىنشاما قورلىق كورىپ 17 جىل ايداۋدى، تۇرمەنى، نەبىر قورلىقتى كۇندەردى باستان وتكەرگەن عاينيجامال اپكەم 1995 جىلى قايتىس بولدى. ارتىندا ەكى قىزى قالىپ ەدى، بىرەۋى – كيماسى ينجەنەر بولعان، كوپ جىل گەولوگيادا زەرتتەۋ جۇمىستارىندا ىستەپ ءجۇرىپ قايتىس بولدى. ەلىمىزدىڭ تالانتتى اكتەرى ءارى كينورەجيسسەرى شاكەن ايمانوۆ 1970 جىلى 20 قازاقتىڭ تالانتتى ۇل-قىزىن ىرىكتەپ، جيناپ موسكۆا قالاسىنداعى كينوستۋدياعا تۇسىرەدى. سونىڭ العاشقىلارىنىڭ بىرەۋى عاينيجامال اپايىمىزدىڭ قىزى قوبداليەۆا ريما. اكتريسا تالانتىنىڭ ارقاسىندا كوزگە ءتۇسىپ «اتاماننىڭ اقىرى»، تاعى دا باسقا كينوفيلمدەردە وينادى. اپايدىڭ ارتىندا ەلىنە ادال قىزمەت ىستەگەن وسىنداي ابىرويلى قىزمەت ارقارعان قىزدارى بولدى. قانشا قۋعىنعا ۇشىراپ، ازاپ تارتىپ جۇرسە دە وتانىنا، قازاق جۇرتىنا ەڭبەكتەنۋدەن جالىقپاعان عاينيجامالداي تەكتى دە، جۇرەكتى جانداردى تۋعان ەلى ەشقاشان ۇمىتا قويماس» دەپ اياقتادى اڭگىمەسىن نۇرداۋلەت قاريا.

(بۇل دەرەكتەر نۇرداۋلەت قوجاحمەتوۆتىڭ

ءوز اۋزىنان جازىپ الىندى)

مولوت سولتاناەۆ،

اقىن، قر ءبىلىم بەرۋ ءىسىنىڭ وزىق قىزمەتكەرى،

قازاقستان جۋرناليستەر وداعىنىڭ مۇشەسى،

پانفيلوۆ اۋدانىنىڭ قۇرمەتتى ازاماتى.

جاريالاندى. – جاركەنت: «جاركەنت ايناسى» گازەتى. №47. 2022. 5 ب.