ەسىمباي ءجۇسىپۇلى 1896 جىلى باتىربەك دەگەن جەردە دۇنيەگە كەلگەن (كوپبىرلىك اۋىلىنان 10-15 شاقىرىم قاشىقتىقتا). بالا كەزىندە اۋىلدا اراب ءتىلىن بىلەتىن شالا ساۋاتتى مولدالاردان ءبىلىم الادى. سول العان ءبىلىمىن تەرەڭدەتۋ ءۇشىن اكەم قازان قالاسىنا بارىپ، جالدانىپ جۇمىس ىستەپ، ءارى وقىپ، اراب، ورىس جانە لاتىن ءتىلىن مەڭگەرەدى جانە مەدرەسەدە وقىپ ءدىني ءبىلىم الادى.
اكەمىزدىڭ جاستىق شاعى جانە ەسەيىپ، ورتا جاسقا كەلگەنگە دەيىنگى ءومىرى مۇسىلماندىق دىنگە بەرىلىپ، مولدادىق قۇرۋ جولىمەن قازان قالاسىندا وتەدى. ەلىنە تەك 1935 جىلى ورالادى.
ول ۋاقىتتا اكەمىزدىڭ اكە-شەشەسى، اعالارى جانە تۋىستارى كوپبىرلىك جانە ءجاڭاوندىرىس كولحوزدارىندا ەڭبەك ەتەدى ەكەن. سودان اكەمىز ءجاڭاوندىرىس كولحوزىندا قويماشى بولىپ جۇمىسقا كىرەدى. ەڭبەك ەتە ءجۇرىپ، مولدالىق قىلادى جانە جاسىرىن ءدىني مەكتەپ اشادى. ول كەزدە اۋىل ادامدارى ءبىلىمسىز بولعان عوي. سواردى ارابشا وقۋعا تارتىپ، ساباق بەرەدى. ول كەزدەردە ءدىني ءبىلىم وقىتۋعا جانە ارابشا ءبىلىم بەرۋگە تىيىم سالىنعان ۋاقىت ەكەن. سوندىقتان بىرەۋلەر ۇكىمەت ورگاندارىنا ەسىمباي ءدىني مەكتەپ اشىپ، ەلدى جاسىرىن وقىتىپ ءجۇر دەگەن مالىمەت جەتكىزەدى. سودان اكەمىزگە كىنا تاعىلىپ، سوتقا تارتىلىپ، 1938 جىلى 5 جىلعا سوتتالادى.
1930-1940 جىلدارى بالقاش قالاسىندا مىس قورىتاتىن الىپ ءوندىرىس قۇرىلىسى سالىنىپ جاتتى عوي. سول قالاعا اكەمىزدى جازاسىن وتەۋگە جىبەرىپتى. بالقاش قالاسىنىڭ جانىنداعى قوڭىرات كەنىشىندە شاحتادا جۇمىس ىستەپ، 1943 جىلى بوساتىلىپ، ەلىنە قايتىپتى. سول ءجاڭاوندىرىس كولحوزىندا جۇمىس ىستەپ جانە اۋىل ادامدارىنىڭ قالاۋىمەن اۋىل مولداسى بولىپ سايلانادى. شەشەمىز اسقارباەۆا قاتيپامەن وتباسىن قۇرىپ، ونشاقتى بالالى بولادى. بىراق ولاردىڭ كوبىسى شەيىت بولىپ كەتىپ، قازىر ءتىرىسى ەكى ۇل مەن ءبىر قىز قالادى.
اكەمىز 1961 جىلدىڭ 19 جەلتوقسانىندا ءدوڭشى اۋىلىندا (بايشەگىر اۋىلىنىڭ قاسىندا) دۇنيەدەن ءوتتى.
نۇرعازى ەسىمباەۆ،
بالاسى. 2015 جىل. ۇشتوبە قالاسى.
جاريالاندى. قارامان ق. «قاراتال اقتاڭداعى: تاريحي-تانىمدىق كىتاپ» -الماتى: «توعاناي ت». 2015. -240 ب. -166–167 ب.
