2023–2025 جىلدارى جۇزەگە اسقان «شالعاي اۋىل شىراعى»، «وڭتۇستىكتەن سولتۇستىككە» جانە تاريحي تۇلعالار ەسىمى بەرىلگەن اۋىلدار تۋرالى زەرتتەۋ جوبالارى – جەتىسۋ ءوڭىرىنىڭ الەۋمەتتىك جانە ينفراقۇرىلىمدىق ماسەلەلەرىنىڭ شەشىلۋىنە ناقتى اسەر ەتكەن اۋقىمدى جۋرناليستىك باستاما بولدى. وسى كەزەڭدە گازەت كوتەرگەن ماسەلەلەردىڭ ءبىرازى تولىق شەشىمىن تاۋىپ، ناقتى ناتيجەلەرگە قول جەتكىزىلدى.
ايتالىق، ساربۇلاق اۋىلىن قۇم باسۋ قاۋپى رەسپۋبليكالىق جول كارتاسىنا ەنگىزىلىپ، شالعاي ەلدى مەكەنگە ەلەكتر جەلىسى تارتىلدى، گاز قۇبىرى جۇمىسى قايتا جانداندى، جىلدار بويى اياقتالماي تۇرعان جولعا اسفالت توسەلدى. اقجار اۋىلىندا مەكتەپ ماسەلەسى وڭ شەشىمىن تاۋىپ، زاڭسىز بەرىلگەن جەر مەملەكەت مەنشىگىنە قايتارىلدى. سۇپتاي اۋىلىندا كوپ جىلدان بەرى شەشىلمەگەن اۋىزسۋ جۇيەسى تارتىلىپ، كوشەلەر اسفالتتالىپ، ينتەرنەت بايلانىسى تۇزەلدى، مادەنيەت ءۇيى مەن مەكتەپتى جوندەۋ بويىنشا قۇجاتتار جولداندى. قوساعاش اۋىلىندا مەكتەپتىڭ كۇردەلى جوندەۋى ءۇشىن قۇجاتتار ازىرلەنىپ، سپورت كەشەنى ىسكە قوسىلدى، جاڭا مارشرۋت اشىلدى. سونىمەن قاتار اۋىلدىڭ سۋارمالى جانە جايىلىمدىق جەرلەرى مەملەكەتكە قايتارتىلىپ، تۇرعىندارعا ۇلەستىرىلە باستادى. دوستىق اۋىلىندا «كتج» ۇيلەرىن جەكەشەلەندىرۋ ماسەلەسى قارالىپ، اسپالى كوپىردىڭ جوباسى دايىندالدى، بىرنەشە ۇيگە سۋ جەتكىزەتىن ۇڭعىما قۇرىلىسى جوسپارعا ەنگىزىلدى. تەرەكتى اۋىلىنا جۇرگىزىلگەن زەرتتەۋ ناتيجەسىندە اۋىل ماڭىنداعى ساق قورعاندارىن مەملەكەتتىك تىزىمگە ەنگىزۋ ءۇشىن ارنايى مونيتورينگ باستالدى. سونداي-اق «كۇمىس القاعا» قاتىستى جۇماقىز انانىڭ ماسەلەسى زاڭ اياسىندا ءتۇسىندىرىلىپ، الەۋمەتتىك سۇراقتار رەتتەلدى. تاريحي تۇلعالار ەسىمى بەرىلگەن اۋىلدار بويىنشا جۇرگىزىلگەن زەرتتەۋ بىرقاتار مادەني نىسانداردىڭ جاڭارتۋدى قاجەت ەتەتىنىن، اقپاراتتىق ستەندتەر مەن QR-كودتار ورناتۋ قاجەتتىگىن انىقتادى. بۇل ۇسىنىستار جاۋاپتى ورگاندارعا جولداندى. «وڭتۇستىكتەن سولتۇستىككە» جوباسى اياسىندا قونىس اۋدارعان جەتىسۋلىقتاردىڭ تۇرعىن ءۇي، جۇمىس، الەۋمەتتىك بەيىمدەلۋ، ءبىلىم الۋ سياقتى ماسەلەلەرى تالدانىپ، سول ايماقتارداعى اكىمدىكتەردىڭ نازارىن اۋدارتتى.
ءۇش جىلدىق زەرتتەۋ ناتيجەسىندە وڭىردەگى اۋىلداردىڭ ناقتى پروبلەمالارىن كوتەرىپ قانا قويماي، ولاردىڭ شەشىلۋىنە تىكەلەي ىقپال ەتىپ، بيلىك پەن قوعام اراسىنداعى اشىق ديالوگتى نىعايتتى. ەندى، مىنە، وسى اۋقىمدى جۇمىستىڭ ناتيجەسى رەتىندە جوبا اياسىندا دايىندالعان ماقالالار جيناقتالىپ، كىتاپ بولىپ وقىرمانعا جول تارتتى. بۇل – وتكەندى تۇگەندەۋدىڭ عانا ەمەس، كەلەشەككە سالىنعان سەنىمدى جولدىڭ دالەلى.
ەلدىڭ تامىرى، شىراعى سونبەسىن…
قاي زاماندا دا قازاقتىڭ جۇرەگى اۋىلدا سوققان. اۋىل – ۇلتتىڭ التىن دىڭگەگى، تىرشىلىكتىڭ قاينارى، سالت-ءداستۇردىڭ سارقىلماس باستاۋى. ءار قازاقتىڭ ءتۇپ-تامىرى، ومىرلىك ەستەلىگى، اتا-بابا اماناتى سول اۋىلدا جاتىر. قالا وركەنيەتىنىڭ جارىعى قانشا جارقىراعانىمەن، اۋىلدىڭ وتىنىڭ جىلۋىن ەشتەڭە الماستىرا المايدى.
بۇگىنگى تاڭدا قازاقستاننىڭ ءار قيىرىنداعى جۇزدەگەن اۋىل ءومىردىڭ كۇردەلى كەزەڭىن وتكەرىپ وتىر. كەشەگى كەڭشارلار مەن فەرمالاردىڭ ورنىن قۇم باسىپ، كەزىندە مىڭعىرعان مالى بار، ەڭسەلى ەلدى مەكەندەردىڭ كوبىندە قازىر ساناۋلى ءتۇتىن عانا قالعان. بىراق، سول اۋىلداردىڭ تاريحى – ءبىزدىڭ ەلدىك جادىمىزدىڭ بولىنبەس بولىگى. ولاردى ۇمىتۋ – ءوزىمىزدى ۇمىتۋ.
قاجەت انداستىڭ بۇل كىتابى – ءدال وسىنداي ەل جۇرەگىندەگى تاقىرىپقا ارنالعان. ول بىرنەشە جىل بويى جەتىسۋ ءوڭىرىن ارالاپ، تاۋ بوكتەرىندەگى، وزەن اڭعارىنداعى، شولەيت دالالارداعى اۋىلداردىڭ تىنىسىن كوزبەن كورىپ، قولمەن ۇستاپ، قالامعا ارقاۋ ەتتى.
اۋىلدىڭ ءومىرى جايلى جازۋ – ءبىر كۇندىك ساپاردىڭ ەمەس، جىلدار بويى ءجۇرىپ، تىڭداپ، ءتۇسىنىپ، سەزىنۋدىڭ جەمىسى. سوندىقتان دا «شالعاي اۋىل شىراعى» – جاي رەپورتاجدار توپتاماسى ەمەس، بۇل – تۇتاس ءداۋىردىڭ كۋاگەرلىك شەجىرەسى.
كىتاپتاعى ءار ماتەريالدا ادامنىڭ ءيىسى، تىرشىلىكتىڭ ءيىسى بار.
اۆتور كەيىپكەرلەرى – شوپان، ۇستاز، دارىگەر، اۋىل اكىمى، كوشى-قونعا ىلەسىپ سولتۇستىككە كەتكەن وتباسىلار – ءبارى دە وسى زاماننىڭ شىنايى بەينەسىن كورسەتەدى.
كەيدە ولاردىڭ اڭگىمەسىنەن مۇڭ سەزەسىڭ، كەيدە ءۇمىت وتىن كورەسىڭ.
ءبىرىنىڭ ەسكى ءۇيى قۇلاپ تۇرسا دا، ەكىنشىسى ءوز قولىمەن جاڭا قونىس تۇرعىزىپ، بالالارىن وقىتۋعا كۇش سالادى.
اۋىلدىڭ جاعدايىن تۇزەتۋدى ارمانداپ، تۋعان جەردەن الىستا جاڭا ءومىر باستاعان جەتىسۋلىقتار – بۇل كىتاپتىڭ باستى كەيىپكەرلەرى.
سولتۇستىك وبلىستارعا ەرىكتى تۇردە قونىس اۋدارۋ باعدارلاماسى – تەك كوشى-قون ەمەس، ناعىز ءومىر سىناعى.
جاڭا جەر، جاڭا اۋا، جاڭا ورتا… بىراق جۇرەك ءبارىبىر جەتىسۋدىڭ سامالىن، تۋعان تاۋىن، اۋىلدىڭ ءيىسىن ساعىنادى.
قاجەت انداس وسى سەزىمدى ءدال ۇستاپ، كوشكەن جانداردىڭ بەيىمدەلۋ جولىن، ەڭبەكپەن ەڭسەسىن تىكتەگەن تاعدىرىن نازىك تە شىنايى بايانداپ بەرەدى. ول ءار وقيعانى جەكە وتباسىنىڭ، جەكە ادامنىڭ كوزىمەن كورسەتىپ، ۇلكەن الەۋمەتتىك سۋرەت سالادى – ەلدىڭ ىشكى كوشى-قونىنىڭ بەيمالىم قىرلارىن اشادى.
بۇنداي ەڭبەكتەر – جۋرناليستيكانىڭ عانا ەمەس، ۇلتتىق جادىنىڭ دا ايناسى. سەبەبى اۋىل تاعدىرى – مەملەكەتتىڭ تاعدىرى. اۋىلدا مەكتەپ جابىلسا – ءتىل جوعالادى، اۋىلدا جول ۇزىلسە – ەلدىڭ ءدىلى ۇزىلمەك.
ال سول اۋىلدارعا جاڭا تىنىس بەرىپ، جاڭا قونىستارعا بارعان وتباسىلاردىڭ تاباندىلىعى – ەلدىك رۋحتىڭ دالەلى.
اۆتوردىڭ جازۋ مانەرىنەن ەرەكشە جىلىلىق سەزىلەدى.
ول اۋىل ادامىن سىن ءۇشىن ەمەس، سىر ءۇشىن جازادى؛ كىنالاۋ ءۇشىن ەمەس، ءتۇسىنۋ ءۇشىن ىزدەيدى.
سوندىقتان دا بۇل كىتاپ تەك جۋرناليستىك زەرتتەۋ ەمەس — ول ەلگە دەگەن ادالدىقتىڭ، تۋعان جەرگە دەگەن ماحابباتتىڭ كورىنىسى. قالام يەسىنىڭ ءار ماقالاسى – اۋىلعا دەگەن پەرزەنتتىك پارىزدىڭ ەسكەرتكىشى سياقتى.
«شالعاي اۋىل شىراعى» – اۋىلعا، ادامعا، ەڭبەكتىڭ قادىرىنە ارنالعان تۋىندى. بۇل ەڭبەك اۋىلدى ۇمىتپاۋعا، تاريحتى ساقتاۋعا، ەل بولاشاعىنا بەيجاي قاراماۋعا شاقىرادى. ويتكەنى ەلدىڭ نۇرى دا، ءۇمىتى دە – اۋىلدىڭ شامىندا. سول شام ەشقاشان سونبەسىن.
اۆتوردىڭ ءار جولىنان – ەلگە دەگەن سۇيىسپەنشىلىك، اۋىلعا دەگەن ساعىنىش، ازاماتتىق جاۋاپكەرشىلىك سەزىلەدى. سوندىقتان بۇل كىتاپ – بۇگىنگى وقىرمانعا وي سالار، ەرتەڭگى ۇرپاققا ونەگە بولار ەڭبەك. قولىنا العان ءار ادام ءوز اۋىلىن، ءوز بالالىق شاعىن، ءوز اتا-اناسىنىڭ ەڭبەگىن ەسكە تۇسىرەدى. اۋىلدىڭ شىراعى – ەلدىڭ شىراعى ەكەنىن ۇعىندىرادى.
قالي يبرايىمجانوۆ،
ولكەتانۋشى-جۋرناليست، “جاۋىنگەرلىك داڭق” مۋزەيىنىڭ مەڭگەرۋشىسى.
