2023–2025 jyldary júzege asqan «SHalǵai auyl shyraǵy», «Ońtústikten Soltústikke» jáne tarihi túlǵalar esimi berilgen auyldar turaly zertteu jobalary – Jetisu óńiriniń áleumettik jáne infraqúrylymdyq máseleleriniń sheshiluine naqty áser etken auqymdy jurnalistik bastama boldy. Osy kezeńde gazet kótergen máselelerdiń birazy tolyq sheshimin tauyp, naqty nátijelerge qol jetkizildi.
Aitalyq, Sarbúlaq auylyn qúm basu qaupi respublikalyq Jol kartasyna engizilip, shalǵai eldi mekenge elektr jelisi tartyldy, gaz qúbyry júmysy qaita jandandy, jyldar boiy ayaqtalmai túrǵan jolǵa asfalьt tóseldi. Aqjar auylynda mektep máselesi oń sheshimin tauyp, zańsyz berilgen jer memleket menshigine qaitaryldy. Súptai auylynda kóp jyldan beri sheshilmegen auyzsu júiesi tartylyp, kósheler asfalьttalyp, internet bailanysy túzeldi, mádeniet úii men mektepti jóndeu boiynsha qújattar joldandy. Qosaǵash auylynda mekteptiń kúrdeli jóndeui úshin qújattar ázirlenip, sport kesheni iske qosyldy, jańa marshrut ashyldy. Sonymen qatar auyldyń suarmaly jáne jaiylymdyq jerleri memleketke qaitartylyp, túrǵyndarǵa úlestirile bastady. Dostyq auylynda «KTJ» úilerin jekeshelendiru máselesi qaralyp, aspaly kópirdiń jobasy daiyndaldy, birneshe úige su jetkizetin úńǵyma qúrylysy josparǵa engizildi. Terekti auylyna júrgizilgen zertteu nátijesinde auyl mańyndaǵy Saq qorǵandaryn memlekettik tizimge engizu úshin arnaiy monitoring bastaldy. Sondai-aq «Kúmis alqaǵa» qatysty Júmaqyz ananyń máselesi zań ayasynda túsindirilip, áleumettik súraqtar retteldi. Tarihi túlǵalar esimi berilgen auyldar boiynsha júrgizilgen zertteu birqatar mádeni nysandardyń jańartudy qajet etetinin, aqparattyq stendter men QR-kodtar ornatu qajettigin anyqtady. Búl úsynystar jauapty organdarǵa joldandy. «Ońtústikten Soltústikke» jobasy ayasynda qonys audarǵan jetisulyqtardyń túrǵyn úi, júmys, áleumettik beiimdelu, bilim alu siyaqty máseleleri taldanyp, sol aimaqtardaǵy ákimdikterdiń nazaryn audartty.
Úsh jyldyq zertteu nátijesinde óńirdegi auyldardyń naqty problemalaryn kóterip qana qoimai, olardyń sheshiluine tikelei yqpal etip, bilik pen qoǵam arasyndaǵy ashyq dialogty nyǵaitty. Endi, mine, osy auqymdy júmystyń nátijesi retinde joba ayasynda daiyndalǵan maqalalar jinaqtalyp, kitap bolyp oqyrmanǵa jol tartty. Búl – ótkendi túgendeudiń ǵana emes, keleshekke salynǵan senimdi joldyń dáleli.
ELDIŃ TAMYRY, SHYRAǴY SÓNBESIN…
Qai zamanda da qazaqtyń júregi auylda soqqan. Auyl – últtyń altyn dińgegi, tirshiliktiń qainary, salt-dástúrdiń sarqylmas bastauy. Ár qazaqtyń túp-tamyry, ómirlik esteligi, ata-baba amanaty sol auylda jatyr. Qala órkenietiniń jaryǵy qansha jarqyraǵanymen, auyldyń otynyń jyluyn eshteńe almastyra almaidy.
Búgingi tańda Qazaqstannyń ár qiyryndaǵy júzdegen auyl ómirdiń kúrdeli kezeńin ótkerip otyr. Keshegi keńsharlar men fermalardyń ornyn qúm basyp, kezinde myńǵyrǵan maly bar, eńseli eldi mekenderdiń kóbinde qazir sanauly tútin ǵana qalǵan. Biraq, sol auyldardyń tarihy – bizdiń eldik jadymyzdyń bólinbes bóligi. Olardy úmytu – ózimizdi úmytu.
Qajet Andastyń búl kitaby – dál osyndai el júregindegi taqyrypqa arnalǵan. Ol birneshe jyl boiy Jetisu óńirin aralap, tau bókterindegi, ózen ańǵaryndaǵy, shóleit dalalardaǵy auyldardyń tynysyn kózben kórip, qolmen ústap, qalamǵa arqau etti.
Auyldyń ómiri jaily jazu – bir kúndik sapardyń emes, jyldar boiy júrip, tyńdap, túsinip, sezinudiń jemisi. Sondyqtan da «SHalǵai auyl shyraǵy» – jai reportajdar toptamasy emes, búl – tútas dáuirdiń kuágerlik shejiresi.
Kitaptaǵy ár materialda adamnyń iisi, tirshiliktiń iisi bar.
Avtor keiipkerleri – shopan, ústaz, dáriger, auyl ákimi, kóshi-qonǵa ilesip soltústikke ketken otbasylar – bári de osy zamannyń shynaiy beinesin kórsetedi.
Keide olardyń áńgimesinen múń sezesiń, keide úmit otyn kóresiń.
Biriniń eski úii qúlap túrsa da, ekinshisi óz qolymen jańa qonys túrǵyzyp, balalaryn oqytuǵa kúsh salady.
Auyldyń jaǵdaiyn túzetudi armandap, tuǵan jerden alysta jańa ómir bastaǵan jetisulyqtar – búl kitaptyń basty keiipkerleri.
Soltústik oblystarǵa erikti túrde qonys audaru baǵdarlamasy – tek kóshi-qon emes, naǵyz ómir synaǵy.
Jańa jer, jańa aua, jańa orta… Biraq júrek báribir Jetisudyń samalyn, tuǵan tauyn, auyldyń iisin saǵynady.
Qajet Andas osy sezimdi dál ústap, kóshken jandardyń beiimdelu jolyn, eńbekpen eńsesin tiktegen taǵdyryn názik te shynaiy bayandap beredi. Ol ár oqiǵany jeke otbasynyń, jeke adamnyń kózimen kórsetip, úlken áleumettik suret salady – eldiń ishki kóshi-qonynyń beimálim qyrlaryn ashady.
Búndai eńbekter – jurnalistikanyń ǵana emes, últtyq jadynyń da ainasy. Sebebi auyl taǵdyry – memlekettiń taǵdyry. Auylda mektep jabylsa – til joǵalady, auylda jol úzilse – eldiń dili úzilmek.
Al sol auyldarǵa jańa tynys berip, jańa qonystarǵa barǵan otbasylardyń tabandylyǵy – eldik ruhtyń dáleli.
Avtordyń jazu mánerinen erekshe jylylyq seziledi.
Ol auyl adamyn syn úshin emes, syr úshin jazady; kinálau úshin emes, túsinu úshin izdeidi.
Sondyqtan da búl kitap tek jurnalistik zertteu emes — ol elge degen adaldyqtyń, tuǵan jerge degen mahabbattyń kórinisi. Qalam iesiniń ár maqalasy – auylǵa degen perzenttik paryzdyń eskertkishi siyaqty.
«SHalǵai auyl shyraǵy» – auylǵa, adamǵa, eńbektiń qadirine arnalǵan tuyndy. Búl eńbek auyldy úmytpauǵa, tarihty saqtauǵa, el bolashaǵyna beijai qaramauǵa shaqyrady. Óitkeni eldiń núry da, úmiti de – auyldyń shamynda. Sol sham eshqashan sónbesin.
Avtordyń ár jolynan – elge degen súiispenshilik, auylǵa degen saǵynysh, azamattyq jauapkershilik seziledi. Sondyqtan búl kitap – búgingi oqyrmanǵa oi salar, erteńgi úrpaqqa ónege bolar eńbek. Qolyna alǵan ár adam óz auylyn, óz balalyq shaǵyn, óz ata-anasynyń eńbegin eske túsiredi. Auyldyń shyraǵy – eldiń shyraǵy ekenin úǵyndyrady.
Qali IBRAIYMJANOV,
Ólketanushy-jurnalist, “Jauyngerlik dańq” muzeiiniń meńgerushisi.
