Q-Andas
No Result
View All Result
  • باستى بەت
  • ولكەتانۋ
    • ءبىلىم
    • دەنساۋلىق
    • سپورت
    • قۋعىن-سۇرگىن
    • تۇلعا تانۋ
    • قورشاعان ورتا
    • حالىق جادى
    • مادەنيەت
    • جەتىسۋ جارتاس سۋرەتتەرى
    • جەتىسۋدىڭ اسيەتتى جەرلەر
    • ادەبيەت
    • شالعاي اۋىل
    • تۋريزم
      • تاريح
    • ەلتانۋ
    • كوشى-قون
    • تۋرنير
  • ارنايى جوبالار
    • بايقاۋ
    • كورمەلەر
    • كونفەرەنتسيا
    • گرانت
    • ەكسپەديتسيالار
  • مۇراعات
    • انداس وماراقىن ىزىمەن
    • اۋەسحان ماجايدىڭ جادىگەرلەرى
    • بەينەفيلم
    • حاتكەرلىك
    • گالەرەيا
  • ءبىز تۋرالى
    • ارىپتەستەر
    • بايلانىس
    • سايت اكىمشىلىگى
    • PDF-مۇراعات
kz Қазақ qz Qazaq tj توتە جازۋ ru Русский en English
Q-Andas
  • باستى بەت
  • ولكەتانۋ
    • ءبىلىم
    • دەنساۋلىق
    • سپورت
    • قۋعىن-سۇرگىن
    • تۇلعا تانۋ
    • قورشاعان ورتا
    • حالىق جادى
    • مادەنيەت
    • جەتىسۋ جارتاس سۋرەتتەرى
    • جەتىسۋدىڭ اسيەتتى جەرلەر
    • ادەبيەت
    • شالعاي اۋىل
    • تۋريزم
      • تاريح
    • ەلتانۋ
    • كوشى-قون
    • تۋرنير
  • ارنايى جوبالار
    • بايقاۋ
    • كورمەلەر
    • كونفەرەنتسيا
    • گرانت
    • ەكسپەديتسيالار
  • مۇراعات
    • انداس وماراقىن ىزىمەن
    • اۋەسحان ماجايدىڭ جادىگەرلەرى
    • بەينەفيلم
    • حاتكەرلىك
    • گالەرەيا
  • ءبىز تۋرالى
    • ارىپتەستەر
    • بايلانىس
    • سايت اكىمشىلىگى
    • PDF-مۇراعات
No Result
View All Result
Q-Andas
No Result
View All Result
باستى بەت ولكەتانۋ جەتىسۋدىڭ اسيەتتى جەرلەر

شيىرباي اتانىڭ اق باستاۋلارى

admin
2025/05/30
جەتىسۋدىڭ اسيەتتى جەرلەر
0

ورنالاسقان جەرى: شيىربايدىڭ اق باستاۋلارى” كيەلى مينەرالدى بۇلاعى كەربۇلاق اۋدانىنداعى ماتۆبە تاۋىنىڭ ەتەگىندەگى سىڭىرگىشتىك قاسيەتى بار تسەولتتى جىنىستاردىڭ اراسىنان شىعىپ جاتقان سۋ كۆزى
زەرتتەلۋى: قر دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيسترلىگىنە قاراستى زەرتحانانىڭ مەڭگەرۋشىسى, اكادەميك, مەديتسينا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, پروفەسسور بولات ابدىكەرىموۋ باستاۋ سۋىنا زەرتتەۋ جۈرگىزسە, گەوگرافييا عىلىمدارىنىڭ كانديداتى, ى. جانسۈگىروۋ اتىنداعى جەتىسۋ ۋنيۋەرسيتەتىنىڭ پروفەسسورى ەركىن توقپانوۋ گەوگرافييالىق, ۆلكەتانۋشى-جۋرناليست قاجەت انداس تاريحي سيپاتتاماسىنا زەردەلەۋ جۈرگىزىپ جۈر.
سيپاتتاماسى: كيەلى بۇلاقتىڭ اتاۋىنا نەگىز بولعان تاريحتا اتى قالعان شيىرباي ەرالىۇلى 1892 جىلى تۋعان. ول مايتۆبەنىڭ ەتەگىندەگى باستاۋ سۋىن يگىلىكتى ىسكە پايدالانىپ, مۇقتاجدارعا قارايلاسقان. بىزدى باستاۋ باسىندا كۈتىپ الىپ, كيەلى ورىننىڭ قاسيەتىن تانىستىرعان قاپيزا شيىربايقىزىنىڭ ايتۋىنشا, بۇل ماڭدا تەتتىمبەت, ماحنو, يۋان دەگەن كىسىلەردىڭ دە ديىرمەنى بولىپتى. ولاردىڭ بەرى دە سول تۇستا قيىندىق كۆرگەن حالىققا بارىنشا كۆمەكتەسىپ, جەتىم-جەسىردىڭ اس-سۋىن دايىنداپ بەرگەن. سونى جاقسى بىلگەن حالىق كيەلى باستاۋدا ورنالاسقان ديىرمەنگە جيى كەلىپ, اش-ارىقتار ۆزەگىن جالعاعان.
ۆتكەن عاسىردىڭ 1977 جىلى كۆز جۇمعان شيىرباي قارييانىڭ ارتىندا قالعان قىزى قاپيزا باستاۋدىڭ قاسيەتىن جاقسى ۇعىنىپ, ەلىمىز تەۋەلسىزدىك العان سوڭ جەرىن الۋعا كۈش سالادى. تىنىمسىز ەڭبەگىنىڭ ارقاسىندا كيەلى سۋدان شيپا ىزدەپ كەلگەندەر ۈشىن قوس اۋىزدى ۈي سالىپ, حالىقتىڭ ريزاشىلىعىنا بۆلەنىپ وتىر.
ساكرالьدى نىساننىڭ سۋىنىڭ قۇرامىنداعى ەرىگەن مينەرالدى زاتتار ادام دەنساۋلىعىنا قولايلى ەسەر ەتەتىندىكتەن حالىق ەرتە زاماننان سۋىن, اسقازان, بۋىن, جۈرەك قان تامىرلار جۈيەسى اۋرۋلارىن ەمدەۋگە جيى قولدانعان.حح عاسىردىڭ بىرىنشى جارتىسمىندا شاڭحاناي ۆزەنىنىڭ بويىناعى اتالعان كيەلى سۋ كۆزىنىڭ ماڭىندا تاستان تۈيىن تۈيگەن ەيگىلى شەبەر شيىرباي ديىرمەن جاساپ حالىقتى ساپالى ۇنمەن قامتاماسىز ەتكەن. اقساقالدىڭ ديىرمەنىنىڭ تاستارى, قازعان ارىقتىڭ ىزدەرى ەلى كۈنگە دەيىن ساقتالعان.
بۈگىنگى تاڭدا حاس شەبەر ديحاننىڭ ۇرپاقتارى كيەلى باستاۋعا عيبادات ەتىپ اۋرۋىنا داۋا ىزدەپ كەلگەن كەلۋشىلەرگە ارناپ ارنايى ۈي سالعان.باسقا كيەلى ورىندار سىياقتى بۇل نىسانعادا جاقسى نيەتپەن تازارىپ كەلۋ قاجەت.
اڭىز-ەڭگىمە: سۋىنىڭ قۇرامىنا جۈرگىزىلگەن زەرتحانالىق تالداۋلار سۋىندا گيدروكورباناتتاردىڭ, كالьتسي مەن ماگنيدىڭ ۈلەس سالماعى جوعارى بولعاندىقتان قاتتىلىعى بىرشاما جوعارى گيدروكورباناتتى كالتسيلى ماگنيلى سۋلاردىڭ قاتارىنا جاتادى. ونى اتالعان بۇلاقتاردىڭ جەر بەتىنە تاياۋ جاتقان ەرىگەن قار جاڭبىر سۋىنىڭ جەر استىنا سىڭۋىنەن تۈزىلگەن ەسپە سۋلارعا جاتۋىمەن شۆگىندى جىنىستاردىڭ ليتولوگييالىق قۇرامىمەن تۈسىندىرۋگە بولادى.
شيىربايدىڭ اق باستاۋلارى كيەلى بۇلعى سۋىنىڭ حيمييالىق قۇرامىنا جاسالعان تالداۋ قورىتىندىسىنا سۈيەنسەك (6-كەستە) اراسان مينەرالدى بۇلاعىندا كاليي مەن ناتريدىڭ ۈلەس سالماعى 82,32 %; كالьتسيي 12,85 %; حلوريدتەر 22, %; ارتىق. ال ماگنييدىڭ مۆلشەرى 4,81%; سۋلьفاتتار 51,86 %; فتوريدتەر 2,45 %;, تەمىر يونىڭ مۆلشەرى 0,02% تەڭ ەكەنىن كۆرسەتتى.
شيپاجايتانۋشى عالىمدار مەن بالьنەولوگ دەرىگەرلەردىڭ پىكىرىنە ساي مينەرالدى بۇلاق سۋىنىڭ قۇرامىنداعى سۋلьفيدتەردىڭ ەرتۈرلى مينەرالدانۋى مەن يوندىق قۇرامى سونىمەن قاتار, قۇرامىنداعى كۈكىرتسۋتەك جۈيكە جۈيەسى, قان اينالىم مۈشەلەرى جەنە بۈكىل اعزانىڭ رەاكتيۋتىگىن, جۈرەك-قان تامىرلار جۈيەسىن ەمدەيدى. سۋلьفيدتىك سۋدى قاۋىز تۈرىندە قولدانعان تيىمدى.
«شيىربايدىڭ اق باستاۋلارى» مينەرالدى بۇلاعى سۋىنىڭ قۇرامىنداعى پايدالى ەلەمەنتتەر ادام اعزاسىنىڭ جالپى جاعدايىن نىعايتىپ, بارلىق جۈيەلەردىڭ جۇمىسىن قالىپتاستىرادى. مينەرالدى بۇلاق سۋىمەن ەمدەلۋدى 18° س تەمپەراتۋرادا باستاۋعا بولادى. العاشىندا سۋدى پايدالانۋ مەرزىمىن 2-3 مينۋتتان, كەيىن 9-10 مينۋتقا دەيىن كۆبەيتۋ كەرەك. سۋىن اسحانالىق سۋ رەتىندە پايدالانۋ , جۈرەك پەن قان تامىرلار جۈيەسىنىڭ, تىنىس الۋ مۈشەلەرىنىڭ, جۈيكە قان تامىرلار جۈيەسىنىڭ جۇمىسىن جاقسارتۋداعى ماڭىزى زور.
شيىرباي باستاۋىنىڭ شيپالى ەكەندىگىن رەسپۋبليكالىق عىلىمي-زەرتتەۋ ينستيتۋتىنىڭ ارنايى زەرتحاناسى انىقتاپ, ىش قۇرىلىسى, اسقازان, كۆز, تىنىس جولدارى, تەرى, بۈيرەك, باۋىر اۋرۋلارىنا, قان قىسىمىنا ەم ەكەندىگىن راستاعان. تىپتى, دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيسترلىگىنە قاراستى زەرتحانانىڭ مەڭگەرۋشىسى, اكادەميك, مەديتسينا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, پروفەسسور بولات ابدىكەرىموۋ باستاۋدان الىنعان سۋدى زەرتتەۋ بويىنشا جاسالعان ساراپتاماعا سۈيەنىپ, ارنايى شەشىم شىعارعان.
جۈرگىزىلگەن ەكسپەديتسييالىق زەرتتەۋ جۇمىستار بارىسىندا تارتىمدىلىعىن, ەل تاريحىندا الاتىن ورىنى مەن تانىمالدىعى ەسكەرىلىپ الماتى وبلسى اۋماعىندا ۆڭىرلىك ماڭىزى بار تابيعي, پالەومەدەني جەنە ساكرالьدى, تاريحي تۇلعالاردىڭ ۆىرىنە قاتىستى ورىندار انىقتالدى. جيناقتالعان مەلىمەتتەردى تالاداۋ, جۈيەلەۋ نەتيجەسىندە بۇرىن بەلگىسىز بولعان “ويرانتۆبە”, “شارتاس”, “قالاقاي”, “مازارتەرەك”, “بورشا تۆبە” تەرىزدى كيلى ورىندار انىقتالدى. ولارعا قاتىستى اڭىزدار جينالىپ تولىق سيپاتتاما بەرىلدى.
ەكسپەديتسييالىق زەرتتەۋلەر بارىسىندا جيناقتالعان مەلىمەتتەرگە جاسالعان تالداۋ نەتيجەلەرى جوعارىدا اتالعان “ويرانتۆبە”, “شارتاس”, “قالاقاي”, “مازارتەرەك”, “بورشا تۆبە” تەرىزدى تاريحي جەنە تابيعي كيەلى ورىنداردى ەرەكشە قورعاۋعا الىنعان نىساندار قاتارىنا قوسۋ كەزەك كۈتتىرمەيتىن مەسمەلەلەردىڭ بىرى ەكەنىن كۆرسەتتى.
ەلباسىنىڭ “بولاشاققا باعدار: رۋحاني جاڭعىرۋ” باعدارلامالىق ماقالاسىنىڭ نەگىزگى باعىتتارىنىڭ بىرى كيەلى ورىنداردى جاس ۇرپاقتىڭ وتان سۈيگىشتىك, ەل جاندىلىق سەزىمدەرىن وياتۋ ماقساتىندا ۇتىمدى پايدالانۋ ۈشىن الماتى وبلستىق تۋريزم, بىلىم, ىشكى ساياسات باسقارمالارىمەن جوعارى وقۋ ورىندارىنىڭ عالىمدارىمەن بىرلەسە وتىرىپ ارنايى ساكرالьدى تۋريستىك باعىتتار قۇرۋ قاجەت.
سىلتەمە: 1. «الماتى وبلىسىنىڭ رەسپۋبليكالىق, ۆڭىرلىك جەنە جەرگىلىكيتى ماڭىزى بار كيەلى ورىندارى» مونوگرافيياسى.
2. https://adyrna.kz/post/68706
3. «رودنيكي يستسەلەنييا شييرباي اكباستاۋ». «گازەتە «وگني الاتاۋ». №90. 2007.
4. «شيىرباي اقباستاۋ» سۋىنىڭ شيپاسى مول». «الاتاۋ» گازەتى. №30.2016. 2 ب.
5. «كۈرەڭبەلدەگى شيپالى سۋ». «جەتىسۋ» گازەتى. №22. 2015. 2 ب.

Q-Andas ақпарат.

Post Views: 19
Қаратал алқабындағы өзендер
جەتىسۋدىڭ اسيەتتى جەرلەر

قاراتال القابىنداعى وزەندەر

August 12, 2026
Қора шатқалы
جەتىسۋدىڭ اسيەتتى جەرلەر

قورا شاتقالى

August 5, 2026
Дауылбай тауы
جەتىسۋدىڭ اسيەتتى جەرلەر

داۋىلباي تاۋى

August 4, 2026
Мүнидың зираты
جەتىسۋدىڭ اسيەتتى جەرلەر

ءمۇنيدىڭ زيراتى

February 2, 2026
Мұзарт асуы
جەتىسۋدىڭ اسيەتتى جەرلەر

مۇزارت اسۋى

December 1, 2025
Сөк сұлтан Абылайханұлы
جەتىسۋدىڭ اسيەتتى جەرلەر

سوك سۇلتان ابىلايحانۇلى

November 28, 2025
ӨЛКЕ ШЕЖІРЕСІН СӨЙЛЕТКЕН ҚАЛАМГЕР

ولكە شەجىرەسىن سويلەتكەن قالامگەر

November 9, 2026

«Бекзат өмір»: өнерге арналған еңбек

«بەكزات ءومىر»: ونەرگە ارنالعان ەڭبەك

November 7, 2026

Өлке тарихы ұрпаққа аманат

ولكە تاريحى ۇرپاققا امانات

October 23, 2026

ЖАҢА ҚАҒИДА?  «Әлеуметтік кәсіпкерлерге жаңа талаптар түсіндірілді»

جاڭا قاعيدا: «الەۋمەتتىك كاسىپكەرلەرگە جاڭا تالاپتار ءتۇسىندىرىلدى»

October 13, 2026

Жұмыспен қамту тәртібінде не өзгерді?

جۇمىسپەن قامتۋ تارتىبىندە نە وزگەردى؟

October 12, 2026

Ақпараттық агенттігі

Меншік иесі: “Жетісу” өлкетанушылар орталығы” қоғамдық бірлестігі
Қазақстан Республикасы, Жетісу облысы, Талдықорған қаласы “Болашақ” шағын ауданы, 12-27

Q-Andas желілік басылымы Қазақстан Республикасы Ақпарат және коммуникация министрлігі Ақпарат комитетінде 2025 жылғы 19 наурызда тіркеліп, № KZ21VPY00115275 куәлігі берілген.

Сайт материалын пайдалану үшін редакция келісімі керек және гиперсілтеме жасау міндетті.

Тел: 8 747 706 1382
email: andas_kazhet@mail.ru

qandas.kz © 2026. Барлық авторлық құқық заңмен қорғалған.

  • tjتوتە جازۋ
    • kz Қазақ
    • qz Qazaq
    • tj توتە جازۋ
    • ru Русский
    • en English
  • باستى بەت
  • ولكەتانۋ
    • ءبىلىم
    • دەنساۋلىق
    • سپورت
    • قۋعىن-سۇرگىن
    • تۇلعا تانۋ
    • قورشاعان ورتا
    • حالىق جادى
    • مادەنيەت
    • جەتىسۋ جارتاس سۋرەتتەرى
    • جەتىسۋدىڭ اسيەتتى جەرلەر
    • ادەبيەت
    • شالعاي اۋىل
    • تۋريزم
      • تاريح
    • ەلتانۋ
    • كوشى-قون
    • تۋرنير
  • ارنايى جوبالار
    • بايقاۋ
    • كورمەلەر
    • كونفەرەنتسيا
    • گرانت
    • ەكسپەديتسيالار
  • مۇراعات
    • انداس وماراقىن ىزىمەن
    • اۋەسحان ماجايدىڭ جادىگەرلەرى
    • بەينەفيلم
    • حاتكەرلىك
    • گالەرەيا
  • ءبىز تۋرالى
    • ارىپتەستەر
    • بايلانىس
    • سايت اكىمشىلىگى
    • PDF-مۇراعات

© 2025 qandas.kz