Q-Andas
No Result
View All Result
  • باستى بەت
  • ولكەتانۋ
    • ءبىلىم
    • دەنساۋلىق
    • سپورت
    • قۋعىن-سۇرگىن
    • تۇلعا تانۋ
    • قورشاعان ورتا
    • حالىق جادى
    • مادەنيەت
    • جەتىسۋ جارتاس سۋرەتتەرى
    • جەتىسۋدىڭ اسيەتتى جەرلەر
    • ادەبيەت
    • شالعاي اۋىل
    • تۋريزم
      • تاريح
    • ەلتانۋ
    • كوشى-قون
    • تۋرنير
  • ارنايى جوبالار
    • بايقاۋ
    • كورمەلەر
    • كونفەرەنتسيا
    • گرانت
    • ەكسپەديتسيالار
  • مۇراعات
    • انداس وماراقىن ىزىمەن
    • اۋەسحان ماجايدىڭ جادىگەرلەرى
    • بەينەفيلم
    • حاتكەرلىك
    • گالەرەيا
  • ءبىز تۋرالى
    • ارىپتەستەر
    • بايلانىس
    • سايت اكىمشىلىگى
    • PDF-مۇراعات
kz Қазақ qz Qazaq tj توتە جازۋ ru Русский en English
Q-Andas
  • باستى بەت
  • ولكەتانۋ
    • ءبىلىم
    • دەنساۋلىق
    • سپورت
    • قۋعىن-سۇرگىن
    • تۇلعا تانۋ
    • قورشاعان ورتا
    • حالىق جادى
    • مادەنيەت
    • جەتىسۋ جارتاس سۋرەتتەرى
    • جەتىسۋدىڭ اسيەتتى جەرلەر
    • ادەبيەت
    • شالعاي اۋىل
    • تۋريزم
      • تاريح
    • ەلتانۋ
    • كوشى-قون
    • تۋرنير
  • ارنايى جوبالار
    • بايقاۋ
    • كورمەلەر
    • كونفەرەنتسيا
    • گرانت
    • ەكسپەديتسيالار
  • مۇراعات
    • انداس وماراقىن ىزىمەن
    • اۋەسحان ماجايدىڭ جادىگەرلەرى
    • بەينەفيلم
    • حاتكەرلىك
    • گالەرەيا
  • ءبىز تۋرالى
    • ارىپتەستەر
    • بايلانىس
    • سايت اكىمشىلىگى
    • PDF-مۇراعات
No Result
View All Result
Q-Andas
No Result
View All Result
باستى بەت ولكەتانۋ جەتىسۋدىڭ اسيەتتى جەرلەر

قاسيەتتى نىساندار قاشانعى قاراۋسىز جاتادى؟

جەتىسۋ جەرىندە مەملەكەتتىڭ قاسيەتتى ورىندار تىزبەسىنە 51 نىسان ەنسە، سونىڭ ۇشەۋى قاپال اۋىلىندا ورنالاسقان. تامشىبۇلاق مينەرالدى سۋ كوزدەرى – جالپىۇلتتىق قاسيەتتى نىساندار، فاتيما عابيتوۆنىڭ ءۇيى مەن «قاپال مەشىتى» ساۋلەت قۇرىلىسى – وڭىرلىك ماڭىزى بار قاسيەتتى نىساندار تىزىمىنە كىرگەن. وكى- نىشكە قاراي، ولاردى ەل يگىلىگىنە جارا- تۋ ءىسى اقساپ تۇر. راسىندا، قاپال – تاريحى تەرەڭ ەلدى مەكەن. ول ءحىح عاسىردىڭ ەكىنشى جارتىسىندا ۋەز ورتالىعى بولعاندا جان-جاقتان اعىلعان باي-ماناپ، كوپەستەر ساۋلەتى مەن سالتاناتى جاراسقان 249 اعاش ءۇي سالدىرادى. كەزىندە سول ۇيلەردىڭ ءسانى مەن سالتاناتى جايلى شوقان ءۋاليحانوۆ تامسانا جازدى. ءبىر جارىم عاسىرلىق تاريح توپىراق استىندا قالا ما؟ پاتشا وكىمەتى قۇلاعاننان كەيىن كەڭەستىك بيلىك سول ۇيلەردىڭ 124-ءىن الماتى قالاسىنا، تاعى ءبىر بولىگىن سەمەيگە، باسقا دا قا- لالارعا تاسىپ اكەتەدى. بۇگىندە سونىڭ بىرقاتارىنىڭ قاڭقيعان قاڭقاسى قالىپتى. سونىڭ ءبىرى – قازاقتىڭ ءۇش بىردەي ارىسىنا اياۋلى جار بولعان فاتيما اپامىز تۇرعان تانەكە باتىر كوشە- سىندەگى ەكى قاباتتى تاريحي ءۇي.

admin
2025/08/25
جەتىسۋدىڭ اسيەتتى جەرلەر
0
Қасиетті нысандар қашанғы қараусыз жатады?

جەرگىلىكتى تۇرعىنداردىڭ ايتۋىنشا، بۇل ءۇيدى ميشاەۆ دەگەن ورىس ساۋداگەرى سالدىرعان ەكەن. سىرتقى قاسبەتى اعاشپەن قاپتالىپ، ويۋ-ورنەكپەن ايشىقتالعان. كەزىندە كوز سۇرىندىرەتىن كوركەم بولعانى كورىنىپ تۇر. كەڭەس وداعى تۇسىندا اركىمگە جايلى قونىس بولعان عيمارات تاۋەلسىزدىكتىڭ العاشقى جىلدارىندا تالاي جاننىڭ قۋانىشىن ەسەلەگەنى بەلگىلى. 2002 جىلى ەكى قاباتتى تاريحي ءۇيدى ەلتاي سادۋاقاسوۆ اقساقال مەنشىككە الىپ، جەكە كىتاپحانا اشىپ، ءبىر بۇرىشىنان فاتيما عابيتوۆا اتىنداعى مۇراجاي جاساپ، جەرتولەدەن سپورتزال اشىپ، اۋىل جاستارىنىڭ رۋحاني ورداسىنا اينالدىرىپتى. الايدا، عيماراتتى جىلىتۋ، كەلۋشىلەردى قابىلداۋ، جادىگەرلەردى قورعاۋ، اۋلانى اباتتاندىرۋ، عيماراتتى جوندەۋ، تاعى دا باسقا شىعىندارى دا از ەمەس ەدى. جەرگىلىكتى بيلىكتەن ەشقانداي كومەك بولماعاندىقتان مۇراجايدى ۇستاپ تۇرۋ وڭاي بولمايدى. سوسىن جادىگەردىڭ ءبىرازىن تالدىقورعان قالاسىنداعى م.تىنىشپاەۆ اتىنداعى ولكەتانۋ مۋزەيىنە وتكىزىپ، كىتاپحانانى «قاپال-اراسان» شيپاجايىنا كوشىرەدى. ارى-بەرى كوشىپ ءجۇرىپ، كوپ جادىگەرىن جوعالتىپ الادى. 2010 جىلدان باستاپ بۇل ءۇي جەكە تۇلعانىڭ مەنشىگىنە وتەدى. سودان بەرى قاراۋسىز قالىپ، 150 جىلدان استام تاريحى بار ءۇيدىڭ ەدەندەرى توزىپ، قابىرعاسى كوشكەن.

ءۇي ىشىندە كوتەرىپ اكەتۋگە قولايسىز تەمىر پەش پەن ءحىح عاسىردا جاسالعان كونە كۇيساندىق پەن بۇلىنگەن باسقا دا جادىگەرلەردىڭ قالدىقتارى شاشىلىپ جاتىر. ال جەرتولە وقىرالاعان ءىرى قارا مەن كولەڭكە ىزدەگەن قوي-ەشكىنىڭ تۇراعىنا اينالىپتى. ءبىز بارعاندا جەرتولەدە ارمانسىز كۇيسەپ، اۋناپ-قۋناپ جاتقان تايىنشا-تورپاق پەن ەكىنشى قاباتقا باس سۇققاندا قۇلاعان شاتىر مەن قاۋساعان قابىرعالاردى كوردىك. – بۇل ءۇيدى قورعاۋ، قالپىنا كەلتىرۋ، قايتا جاڭعىرتىپ، ەل يگىلىنە جاراتۋ – ءبىزدىڭ مىندەتىمىز. الايدا، ءۇي جەكە ادامنىڭ مەنشىگىندە بولعاندىقتان، ونىڭ قىل بۇلدىرگەسىنە تيىسە المايمىز. تەك ارنايى ادام بەكىتىپ، اۋلاسىنىڭ تازالىعىنا جاۋاپتى ەتىپ قويدىق. ونى ساتىپ الىپ، مەملەكەت مەنشىگىنە قايتارۋدى ويلاساق تا قازىرگى يەسى تىم جوعارى باعا ۇسىندى. ونى اۋىل اكىمدىگىنىڭ بيۋدجەتى كوتەرمەيدى، – دەيدى اۋىل اكىمى جالعاس جارىلقاسىن. بىلاي تارتساڭ اربا سىنىپ، بىلاي تارتساڭ وگىز ولەتىننىڭ كەرى. ءۇيدى يەسى ساتپايدى، بولماسا، جوندەۋ جۇمىسىن جۇرگىزىپ، ونى مادەني نىسانعا اينالدىرۋعا تالپىنبايدى. ال اعاشتان سالىنعان ءۇي كۇن وتكەن سايىن توزىپ، قاڭقاسى قۇلاپ، شاتىرى وپىرىلىپ، جەرمەن-جەكسەن بولىپ بارادى.

جاۋاپكەرشىلىكتى سەزىنبەي جۇرگەن كىم؟

قاپال اۋىلى – ستاليندىك قۋعىن-سۇرگىن كەزىندە شەتەل اسىپ كەتكەن قازاق، ورىس، تاتار، نوعاي، باشقۇرت، ۇيعىر، وزبەك، قىرعىز، تاعى دا باسقا ۇلت اقسۇيەكتەرىنىڭ تابان ءىزى قالعان جەر. ەرتەڭ ولاردىڭ ۇرپاقتارى اتا-باباسىنىڭ جۇرگەن، تۇرعان مەكەنىن ىزدەپ كەلگەندە تومپەشىك بولىپ ۇيىلگەن توپىراق ءۇيىندىسىن كورسەتسەك، نە بەدەلىمىز قالادى؟

قاپالداعى تاريحي-ساۋلەت ەسكەرتكىشتەرى كەڭەس بيلىگى كەلگەننەن كەيىن بالاباقشا، كەڭسە مەن اسحانا، مۇراجاي رەتىندە پايدالانىلدى. سونىڭ ءبىرى – تامشىبۇلاقتىڭ قارسى بەتىندەگى ءدوڭنىڭ ۇستىنە سالىنعان ەكى قاباتتى ءۇي. جەرگىلىكتى جۇرت ونى شاياحمەت كوپەس ءابساتتاروۆتىڭ ءۇيى دەپ اتايدى. قۋعىن-سۇرگىنگە ۇشىراعان كوپەس بالا-شاعاسىمەن قىتايعا قاشىپ، ءۇيى كەڭەس وكىمەتى تۇسىندا مەملەكەت مەنشىگىنە ءوتىپ، بالاباقشا، اسحانا رەتىندە پايدالانىلعان. كەيىن قاراۋسىز قالىپ، قاسبەتىنەن باسقاسىنىڭ ءبارى بۇلىنگەن. بۇل جولى شاياحمەت كوپەستىڭ ءۇيى كوزىمىزگە باسقاشا بەينەدە كورىندى. ول ءۇيدى «شوپان اتا» قوي وسىرۋشىلەر قاۋىمداستىعى بالانسىنا الىپ، قايتا جاڭعىرتىپ جاتىر ەكەن. قازىر جوندەۋ جۇمىسى تولىق اياقتالماسا دا ىستەلگەن جۇمىسقا قاراپ، نىساننىڭ وسىدان ءبىر جارىم عاسىر بۇرىنعى ساۋلەتتى دە سالتاناتتى بەينەسىن كورگەندەي بولدىق. – بيىل جىل سوڭىنا دەيىن جاڭعىرتۋ جۇمىسىن تولىق اياقتاساق، نىساندى ءوڭىر مادەنيەتى مەن رۋحانياتىن وركەندەتەتىن ماڭىزدى ورىنعا اينالدىرۋدى جوسپارلاپ ءجۇرمىز، – دەيدى «شوپان اتا» قوي وسىرۋشىلەر قاۋىمداستىعىنىڭ توراعاسى الماسبەك سادىرباەۆ.

قاسيەتتى نىساننىڭ ءحالى مۇشكىل

دۇركىرەپ تۇرعان تۇسىندا قاپالدا ءۇش مەشىت بولعان ەكەن. ەڭ العاش 1856 جىلى تاتار كوپەستەرىنىڭ بىرىككەن قاراجاتىمەن تاتار مەشىت تۇرعىزىلادى. كەيىن ونى تاتار كوپەسى شاياحمەت ءاپساتتاروۆ مەنشىگىنە الىپ، قاسىنان «ياكوۆيا» تاتار قىزدار مەدرەسەسىن اشادى.

وسىدان كەيىن 1860 جىلدارى عالياقپار قاجى سايفۋلمۇلىكوۆ-سەيىتوۆتىڭ باستاۋىمەن نوعاي بايلارى جينالىپ، نوعاي مەشىتىن تۇرعىزىلادى. وسىدان كەيىن سارت، تارانشى، قازاقتار بىرىگىپ سارت مەشىتىن تۇرعىزادى. قازىر سول مەشىتتىڭ بىرەۋى – تاتار مەشىتى عانا ساقتالعان. تاريحى جاركەنت مەشىتىنەن دە تەرەڭدە جاتقان نىساننىڭ جاعدايى مۇشكىل. «وسىدان ءبىراز جىل بۇرىن تاتارستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى رۋستام ميننيحانوۆ جۇمىس ساپارىمەن الماتى وبلىسىنا كەلگەندە بۇل مەشىتتى جاڭعىرتىپ بەرۋگە ۋادە ەتىپتى» دەپ ەستىگەنبىز. بىراق ولاردان دا حابار بولماي كەتتى. ءبىر قىزىعى، بۇل مەشىت تە وڭىرلىك ماڭىزى بار قاسيەتتى نىساندار تىزبەسىندە ءجۇر.

تامشىبۇلاقتى توناۋ قاشان توقتايدى؟

قاپالدا الەمگە ايگىلى ساياتشىلاردىڭ ءبىرتالايىنىڭ تابانىنىڭ ءىزى قالدى. كەزىندە مۇندا شوقان ءۋاليحانوۆ، پەتر سەمەنوۆ تيان-شانسكيي جانە توماس اتكينسون بولىپ، تامشىبۇلاق تۋرالى تاماشا دۇنيەلەر جازعان.

سول ەڭبەكتەردە تامشىبۇلاقتىڭ قاسيەتى – جارقاباقتاردا جاپ-جاسىل بولىپ وسەتىن مۇكتەردە ەكەندىگى ايتىلادى. ونى بەرتىنگى كەزدە عالىمدار دا دالەلدەدى. الايدا بۇگىندە تامشىبۇلاق سۋ كوزدەرىندەگى مۇكتەردى ەمگە پايدالانۋ ماقساتىندا ارنايى بارىپ، تامىرىمەن جۇلىپ اكەتەتىن، توپىراعىمەن قوسا قازىپ الاتىن جاعداي ءجيى ورىن الۋدا. مۇگى تونالىپ، جالاڭاشتانىپ قالعان جەرلەردى كورگەندە: «تابيعاتتىڭ بايلىعىنا قول سالۋعا قانداي ادامنىڭ ءداتى بارادى؟!» دەگەن وي وزەكتى ورتەيدى. – ادام قولىمەن جاسالاتىن قياناتتاردىڭ الدىن الۋ ءۇشىن ارنايى قاراۋىل قويىپ، تامشىبۇلاق سۋ كوزىن كۇزەتتىرەتىن بولدىق. جىل سايىن اۋىل بيۋدجەتىنەن قارجى ءبولىپ، بۇلاقتىڭ اينالاسىن قورشاپ، اباتتاندىرۋ جۇمىسىن جۇرگىزەمىز. بىراق ءبىزدىڭ ماردىمسىز قارجىمىزبەن ماردىمدى جۇمىس اتقارىلمايتىنى بەلگىلى. وتكەن جىلى قر ۇكىمەتى 150 ملن.تەڭگە قارجى ءبولىپ، تامشىبۇلاق سۋ كوزىن قايتا جاڭعىرتۋ جوباسىن جاساپ، كونكۋرسقا بەرگەن ەدى. ءالى كۇنگە جوبا پورتالدا تۇر. ەشكىم ونى جاڭعىرتۋعا ىنتا ءبىلدىرىپ جاتقان جوق، – دەيدى اۋىل اكىمى.

ءبىر قىزىعى، قاپالداعى قاسيەتتى جەرلەر تىزىمىنە ەنىپ، «مەملەكەتتىڭ قورعاۋىندا بولادى» دەگەن نىساندار ءبۇلىنىپ، كۇيرەپ، جەرمەن-جەكسەن بولىپ بارا جاتسا، قاسيەتتى نىساندار تىزىمىنە ەنبەسە دە اۋىل ازاماتتارىنىڭ اتسالىسۋىمەن جاڭعىرتىلىپ جاتقان نىساننىڭ قاتارى كوبەيە ءتۇسىپتى. «سوندا كىم ءوز جاۋاپكەرشىلىگىن سەزىنبەي وتىر؟» دەگەن ويعا قالاسىڭ…

قاجەت انداس
دەرەككوز: https://kazneb.kz/kk/catalogue/view/1723884

فوتولار اۆتوردىڭ جەكە قورىنان الىندى.

Q-Andas اقپارات

1 1 vote
Рейтинг статьи
Post Views: 19
Қаратал алқабындағы өзендер
جەتىسۋدىڭ اسيەتتى جەرلەر

قاراتال القابىنداعى وزەندەر

August 12, 2026
Қора шатқалы
جەتىسۋدىڭ اسيەتتى جەرلەر

قورا شاتقالى

August 5, 2026
Дауылбай тауы
جەتىسۋدىڭ اسيەتتى جەرلەر

داۋىلباي تاۋى

August 4, 2026
Мүнидың зираты
جەتىسۋدىڭ اسيەتتى جەرلەر

ءمۇنيدىڭ زيراتى

February 2, 2026
Мұзарт асуы
جەتىسۋدىڭ اسيەتتى جەرلەر

مۇزارت اسۋى

December 1, 2025
Сөк сұлтан Абылайханұлы
جەتىسۋدىڭ اسيەتتى جەرلەر

سوك سۇلتان ابىلايحانۇلى

November 28, 2025
Subscribe
Login
Notify of
guest
guest
0 комментариев
Oldest
Newest Most Voted
Inline Feedbacks
View all comments
ӨЛКЕ ШЕЖІРЕСІН СӨЙЛЕТКЕН ҚАЛАМГЕР

ولكە شەجىرەسىن سويلەتكەن قالامگەر

November 9, 2026

«Бекзат өмір»: өнерге арналған еңбек

«بەكزات ءومىر»: ونەرگە ارنالعان ەڭبەك

November 7, 2026

Өлке тарихы ұрпаққа аманат

ولكە تاريحى ۇرپاققا امانات

October 23, 2026

ЖАҢА ҚАҒИДА?  «Әлеуметтік кәсіпкерлерге жаңа талаптар түсіндірілді»

جاڭا قاعيدا: «الەۋمەتتىك كاسىپكەرلەرگە جاڭا تالاپتار ءتۇسىندىرىلدى»

October 13, 2026

Жұмыспен қамту тәртібінде не өзгерді?

جۇمىسپەن قامتۋ تارتىبىندە نە وزگەردى؟

October 12, 2026

Ақпараттық агенттігі

Меншік иесі: “Жетісу” өлкетанушылар орталығы” қоғамдық бірлестігі
Қазақстан Республикасы, Жетісу облысы, Талдықорған қаласы “Болашақ” шағын ауданы, 12-27

Q-Andas желілік басылымы Қазақстан Республикасы Ақпарат және коммуникация министрлігі Ақпарат комитетінде 2025 жылғы 19 наурызда тіркеліп, № KZ21VPY00115275 куәлігі берілген.

Сайт материалын пайдалану үшін редакция келісімі керек және гиперсілтеме жасау міндетті.

Тел: 8 747 706 1382
email: andas_kazhet@mail.ru

qandas.kz © 2026. Барлық авторлық құқық заңмен қорғалған.

  • tjتوتە جازۋ
    • kz Қазақ
    • qz Qazaq
    • tj توتە جازۋ
    • ru Русский
    • en English
  • باستى بەت
  • ولكەتانۋ
    • ءبىلىم
    • دەنساۋلىق
    • سپورت
    • قۋعىن-سۇرگىن
    • تۇلعا تانۋ
    • قورشاعان ورتا
    • حالىق جادى
    • مادەنيەت
    • جەتىسۋ جارتاس سۋرەتتەرى
    • جەتىسۋدىڭ اسيەتتى جەرلەر
    • ادەبيەت
    • شالعاي اۋىل
    • تۋريزم
      • تاريح
    • ەلتانۋ
    • كوشى-قون
    • تۋرنير
  • ارنايى جوبالار
    • بايقاۋ
    • كورمەلەر
    • كونفەرەنتسيا
    • گرانت
    • ەكسپەديتسيالار
  • مۇراعات
    • انداس وماراقىن ىزىمەن
    • اۋەسحان ماجايدىڭ جادىگەرلەرى
    • بەينەفيلم
    • حاتكەرلىك
    • گالەرەيا
  • ءبىز تۋرالى
    • ارىپتەستەر
    • بايلانىس
    • سايت اكىمشىلىگى
    • PDF-مۇراعات

© 2025 qandas.kz

wpDiscuz