Q-Andas
No Result
View All Result
  • باستى بەت
  • ولكەتانۋ
    • ءبىلىم
    • دەنساۋلىق
    • سپورت
    • قۋعىن-سۇرگىن
    • تۇلعا تانۋ
    • قورشاعان ورتا
    • حالىق جادى
    • مادەنيەت
    • جەتىسۋ جارتاس سۋرەتتەرى
    • جەتىسۋدىڭ اسيەتتى جەرلەر
    • ادەبيەت
    • شالعاي اۋىل
    • تۋريزم
      • تاريح
    • ەلتانۋ
    • كوشى-قون
    • تۋرنير
  • ارنايى جوبالار
    • بايقاۋ
    • كورمەلەر
    • كونفەرەنتسيا
    • گرانت
    • ەكسپەديتسيالار
  • مۇراعات
    • انداس وماراقىن ىزىمەن
    • اۋەسحان ماجايدىڭ جادىگەرلەرى
    • بەينەفيلم
    • حاتكەرلىك
    • گالەرەيا
  • ءبىز تۋرالى
    • ارىپتەستەر
    • بايلانىس
    • سايت اكىمشىلىگى
    • PDF-مۇراعات
kz Қазақ qz Qazaq tj توتە جازۋ ru Русский en English
Q-Andas
  • باستى بەت
  • ولكەتانۋ
    • ءبىلىم
    • دەنساۋلىق
    • سپورت
    • قۋعىن-سۇرگىن
    • تۇلعا تانۋ
    • قورشاعان ورتا
    • حالىق جادى
    • مادەنيەت
    • جەتىسۋ جارتاس سۋرەتتەرى
    • جەتىسۋدىڭ اسيەتتى جەرلەر
    • ادەبيەت
    • شالعاي اۋىل
    • تۋريزم
      • تاريح
    • ەلتانۋ
    • كوشى-قون
    • تۋرنير
  • ارنايى جوبالار
    • بايقاۋ
    • كورمەلەر
    • كونفەرەنتسيا
    • گرانت
    • ەكسپەديتسيالار
  • مۇراعات
    • انداس وماراقىن ىزىمەن
    • اۋەسحان ماجايدىڭ جادىگەرلەرى
    • بەينەفيلم
    • حاتكەرلىك
    • گالەرەيا
  • ءبىز تۋرالى
    • ارىپتەستەر
    • بايلانىس
    • سايت اكىمشىلىگى
    • PDF-مۇراعات
No Result
View All Result
Q-Andas
No Result
View All Result
باستى بەت ولكەتانۋ جەتىسۋدىڭ اسيەتتى جەرلەر

قوعىل اۋليە كەسەنەسى

تالدىقورعان قالاسىنىڭ ىرگەسىندەگى، جىل سايىن بىرنەشە مارتە ات بايگەسى وتەتىن يپپودرومعا اعىلىپ-توگىلىپ باراتىن جۇرت ونىڭ قارسى بەتىندەگى قوعىل اۋليەنىڭ كەسەنەسىنە ات ءىزىن ءجيى سالا بەرمەيدى. ءبىز قاسيەتتى تۇلعالارعا قاشاندا قۇرمەتپەن قارايمىز. سەبەبى، سول اتا-بابالارىمىزدىڭ ەرلىك ىستەرىنىڭ جەمىسىن وسى داۋىردەگى ءبىز كورىپ وتىرمىز. بىراق ءتىلدىڭ ۇشىندا ريزاشىلىق بىلدىرە بەرمەي، ءوز مىندەتىمىزدى ناقتىلى ىسپەن كورسەتكەنىمىز ءجون. قوعىل اۋليەنىڭ كەسەنەسىنە بارىپ قايتقالى ءوز بورىشىمىزدى ءالى دە تولىق تۇسىنە الماي جۇرگەنىمىزدى سەزىنىپ، مازام قاشتى.

admin
2026/08/30
جەتىسۋدىڭ اسيەتتى جەرلەر
0
Қоғыл әулие кесенесі

اۋليە جايلى اڭىز كوپ

كونەكوز قاريالاردىڭ ايتۋىنشا، قوعىل اۋليە ەسكەلدى بي، بالپىق باتىرلاردىڭ زامانداسى. ولارمەن بىرگە ەل تىلەۋىن تىلەپ، جوڭعارلاردىڭ قازاق جەرىن شاۋىپ، قىرعىنعا ۇشىراتقان كەزىندە، سوناۋ شۋ بويىنا اۋىپ بارىپ، اتاقونىسقا قايتا ورالۋعا كۇش جۇمساعان. ءوزىنىڭ كورەگەندىگىمەن جاۋدىڭ جاسىرىن جوسپارىن ءبىلىپ وتىرعان. ەل باتىرلارىنا بولجامدارىن ايتىپ، كەڭەس بەرىپ، ءىس-جوسپارىن كورسەتىپ، جەڭىسكە جەتۋگە ىقپال ەتكەن. سوندىقتان ول كىسى زامانىندا اۋليەلىگىمەن الىس-جاقىنعا اتى تاراعان. كەيىندە ەمشىلىگىمەن دە كوزگە تۇسكەن.

قوعىل اۋليەنىڭ كىندىگىنەن ون ءبىر ۇل تاراعان. ونىڭ وزىنەن كەيىن دە ۇرپاقتارىنىڭ اراسىنان ەلگە قادىرلى، قۇرمەتكە بولەنگەندەر بولعان. قوعىل سارعالداقۇلى مىرزانىڭ الىكە اتاسىنىڭ شۇڭعىر اۋلەتىنەن تارايدى. قوعىل اۋليەنىڭ ۇرپاقتارى ەسكەلدى اۋدانىنىڭ شىمىر، كوكسۋ اۋدانىنىڭ جارلىوزەك اۋىلىندا تۇرادى.

ەل اراسىنداعى ءبىر اڭىزدا قوعىل اۋليە قورا شاتقالىنداعى جايلاۋىندا قايتىس بولار الدىندا جاقىندارىن شاقىرىپ: «مەنىڭ سۇيەگىمدى تۇيەگە ارتىپ، بۇيداسىن بوساتىپ، قويا بەرىڭدەر. تۇيە قاي جەرگە تۇنەسە، سول جەرگە جەرلەڭدەر»، – دەپ تاپسىرادى. اعايىندارى ايتقانى بويىنشا ىستەيدى. سوندا تۇيە تالدىقورعاننىڭ ىرگەسىنە كەلىپ، شوككەن ەكەن. كەيىن جۇرت بۇل جەردى قاسيەت تۇتىپ، باسىنا تۇنەپ، قاسيەتتى جەر دەپ تانىعان. بۇگىندە اينالاسىندا بىرنەشە بەيىت ورنى بار شاعىن قورىمنىڭ ورتاسىندا اۋليەگە ارناپ سوققان كەسەنە بار.

قاسيەتتى نىساندار تىزىمىنە ەنگەن

2017 جىلى «قازاقستاننىڭ كيەلى جەرلەرىنىڭ گەوگرافياسى» جوباسى اياسىندا قوس وبلىستان جالپىۇلتتىق وبەكتىلەر تىزىمىنە 17، وڭىرلىك وبەكتىلەر تىزىمىنە ىرىكتەلىپ 41 نىسان ەنگىزىلدى. ولار 2018 جىلى كيەلى نىساندار بويىنشا «قاسيەتتى قازاقستان» عىلىمي-زەرتتەۋ ورتالىعى شىعارعان 2 تومدىق كىتاپقا ەنگەن. سونداي-اق، 2019 جىلدىڭ قاسيەتتى ورىندار قاتارىنا ەنگىزۋ ءۇشىن قوسىمشا 12 نىسان ۇسىنىلىپ، ونىڭ توعىزى قوسىمشا تىزىمگە الىنعان بولاتىن. سول قاتارعا سوك تورە جانە قوعىل اۋليە كەسەنەسى ءبىر نىسان رەتىندە سول تىزىمگە ەنگىزىلدى. سەبەبى، قوعىل اۋليە كەسەنەسى سوك سۇلتان ابىلايحانوۆتىڭ جاتقان جەرىنە تاياۋ. تىرلىگىندە سوك سۇلتان دا قوعىل اۋليەنى قۇرمەتتەپ وتسە، اراسىنا سىزات تۇسپەگەن قوس الىپ، مىنە، وسىلاي ولگەن سوڭ دا قاتارلاسىپ جاتقان كورىنەدى.

سوك تورە (ازان شاقىرىپ قويعان اتى – سۇيىك، ورىسشا قۇجاتتاردا سيۋك ابلايحانوۆ) ابىلايحانۇلى، ەل ايتقانداي 52 جىل بويى جالايىر، شاپىراشتى (ءبىر بولىگى) رۋلارىنا تورەلىك ەتتى. ەل اۋزىندا «شۇيىركەلەسكىڭ كەلسە سوككە بار… تەنتەك كوپكە كونەدى، كوپكە كونبەسە سوككە كونەدى…» دەگەن ماتەلدەر ءالى كۇنگە ايتىلادى. ءبىرىن-ءبىرى تولىقتاپ، ۇرپاققا ۇلىلىقتى ۇعىندىرعان قوس الىپتىڭ كەسەنەسىنە «مەملەكەتتىڭ قورعاۋىنا الىنعان نىسان» دەگەن ءبىر تاقتايشانى ءالى كۇنگە ىلە الماي جۇرگەنىمىز وكىنىشتى-اق.

كەسەنە قالاي تۇرعىزىلدى؟

ەركىن اۋىلدىق اقساقالدار كەڭەسىنىڭ توراعاسى تورتاي ىزباسقانوۆ اقساقالدىڭ ايتۋىنشا، كەسەنە تۇرعىزىلعان جەر باياعىدان قوعىل توبەسى دەپ اتالىپ كەلگەن. كەزىندەگى كەڭەس بيلىگىنىڭ قىلىشىنان قام تامىپ تۇرعان تۇسىندا ەركىندىكتەر وسى توبەدەگى قوعىل اۋليەنىڭ زيراتىنا ءجيى كەلىپ، دۇعا جاساپ، بولاشاققا باقىت تىلەپ تۇراتىن. وتكەن عاسىردىڭ 90-شى جىلدارىنىڭ ىشىندە قوعىل اۋليە ەركىندە تۇراتىن ءبىر اپامىزدىڭ (اتى-ءجونىن ۇمىتقان) تۇسىنە كىرىپ: «بالام، قاشانعى مەنى جالاڭاش قالدىراسىڭدار؟ كۇن قاقتاپ، جاڭبىر ءمۇجىپ مازالاپ ءبىتتى عوي»، – دەپ ايان بەرەدى. سوسىن سول كىسى زيرات باسىنا كەسەنە تۇرعىزىپ، قورىمعا جاس كوشەتتەر ەگىپ، شاماسى جەتكەنشە تىرلىك ەتەدى. بىراق ودان كەيىنگى قيىن جىلدارى كەسەنە ەسكەرۋسىز قالىپ، توزىپ، شاتىرى بۇزىلىپ، ءسانى كەتە باستايدى. وتكەن جىلى قوعىل اۋليە تالدىقورعاندىق كاسىپكەر قىز ايدا ىدىرىسوۆانىڭ تۇسىنە تاعى كىرىپ، تاعى دا ايان بەرەدى. ارينە، ارۋاق سىيلاعان، قاسيەتتى جەردى جانىمىزدان ارتىق كورەتىن حالىقتىڭ پەرزەنتىمىز عوي. وسىعان دەيىن ايدا ىدىرىسوۆا قولىندا بار مۇمكىندىگىن پايدالانىپ، كەسەنەنىڭ شاتىرىن بۇتىندەپ، تەرەزەلەرىن جاساپ، ءىشىنىڭ تاعانىنا كىلەم توسەپ، اۋليە جاتقان جەردى رەتكە كەلتىرىپ، ءبىرتالاي جۇمىس اتقارىپتى. ەندى بۇل باستامانى ءبىر قىزدىڭ يىعىنا ارتىپ قويماي، ەل ازاماتتارى ۇيىسىپ قولعا الۋى ءتيىس ەمەس پە؟!

ول ءۇشىن نە ىستەۋ كەرەك؟

جوعارىدا ايتىلعانداي، اتالعان كەسەنە قازاقستاننىڭ وڭىرلىك ماڭىزى بار قاسيەتتى نىساندار تىزىمىنە ەنگەن. دەمەك، مەملەكەت قورعاۋىندا بولاتىن ورىندى ەسكەرۋسىز قالدىرسا، وزگە دۇنيەلەر نە بولماق؟!

ۇلتتىڭ باستى قۇندىلىعى – ونىڭ تاريحى مەن ءتىلى. تاريحىن ەسكەرمەگەن ۇلتتى بولاشاقتا ەسىركەي قويمايتىنى انىق. قوعىل اۋليە كەسەنەسى تالدىقورعان – وسكەمەن كۇرەجولىنىڭ بويىندا تاياقتاستام جەردە جاتىر.

جولدان كەسەنەگە دەيىن كوپ بولسا 100 مەتر. ول جەر شاڭى شىعىپ، توزىپ، توپىراعى اسپانعا ۇشىپ تۇر. سول اتتام جەرگە اسفالت توسەپ، كەلىپ-كەتەتىندەرگە جاعداي جاساۋ كوپ قارجىنى كەرەك ەتپەيدى. ال كەسەنەنىڭ اينالاسىندا كۇن قاقتاعان بىرنەشە تال-تەرەك شولدەپ، سۇرقى قاشىپ تۇر.

مەملەكەت باسشىسىنىڭ ەل اۋماعىندا 2 ميلليارد ءتۇپ اعاش كوشەتىن ەگۋ باستاماسى بويىنشا جىل سايىن كوكتەم-كۇز ايلارىندا قالا اۋماعىندا كوشەت وتىرعىزۋ ناۋقانى جۇرگىزىلىپ كەلەدى. كەسەنەنىڭ اينالاسىن اباتتاندىرۋ ءىسىن دە وسى جوسپارعا ەنگىزىپ، جاسىل جەلەككە كومكەرىپ تاستاۋعا بولار ەدى. ارينە، بۇل توبەدەگى باستى ماسەلە – سۋدىڭ تاپشىلىعى.

سوناۋ ەڭىستە سارىبۇلاق وزەنى اعىپ جاتىر. كەزىندە سول وزەننەن موتورمەن سۋ شىعارىپ، وسى ءدوڭدى يگىلىككە جاراتقان ەكەن. قازىر ونىڭ اۋىلى الىس كەتكەن. بىراق كۇن سايىن بولماسا دا كۇن ارالاپ تالدىقورعاننان شىعابەرىس اينالمادان اۋەجايعا دەيىنگى جولدىڭ ورتاسىنداعى كوك ءشوپتى تەحنيكامەن سۋعارىپ جۇرگەنىن ءجيى كورەمىز. كەسەنە اينالاسىنداعى اعاشتار مەن شوپتەرگە سۋ شاشىپ وتە شىعۋدى سول مارشۋرتقا قوسسا، ماسەلە تۇبىرىمەن شەشىلگەلى تۇر. سونداي-اق، ەركىن اۋىلىنىڭ اۋماعىندا ءۇيتاس، قوعىل اۋليە كەسەنەسى، سوك تورە كەسەنەسى، اۋەجاي، سىرىمبەت قىرعىنى بولعان جەر، جايناق باتىر جاتقان توبە، بالىقتى وزەنىنىڭ بويىنداعى ەجەلگى جارمەڭكە وتەتىن جەر، تاعى دا باسقا تاريحىمىزعا قاتىستى نىساندار جەتەرلىك. سول نىسانداردى جاس ۇرپاققا جەتكىزۋ ءۇشىن قالاداعى باسقا وقۋ ورىندارىن ايتپاعاننىڭ وزىندە، ەركىن اۋىلىنداعى ە.بەرلىقوجانوۆ اتىنداعى جانە №15، №26 مەكتەپ وقۋشىلارىنا ولكەتانۋ باعىتىنداعى ەكسپەديتسيالار ۇيىمداستىرۋ ءىسى قولعا الىنسا، نۇر ۇستىنە نۇر بولار ەدى.

ايتۋ — بىزدەن، اتقارۋ — سىزدەن، اعايىن!

PS: وسى ماسەلە كوتەرىلگەلى دە ءبىراز جىل ءوتتى. بىراق ءالى ناتيجە جوق. كۇرەجولدى بويلاپ اۋليەنىڭ كەسەنەسىنەن ارى-بەرى وتكەندە جۇرەكتى ءبىر جالىن «شىج» ەتكىزەدى. شىر-پىر بولعانمەن ءبىزدىڭ قولدان نە كەلەدى. «قولىنان كەلەتىندەردىڭ كوز قىرى تۇسسە ەكەن» دەپ تىلەۋمەن عانا ءجۇرمىز.

قاجەت انداس

«Q-Andas» اقپاراتتىق اگەنتتىگى.

5 1 vote
Рейтинг статьи
Post Views: 22
Қаратал алқабындағы өзендер
جەتىسۋدىڭ اسيەتتى جەرلەر

قاراتال القابىنداعى وزەندەر

August 12, 2026
Қора шатқалы
جەتىسۋدىڭ اسيەتتى جەرلەر

قورا شاتقالى

August 5, 2026
Дауылбай тауы
جەتىسۋدىڭ اسيەتتى جەرلەر

داۋىلباي تاۋى

August 4, 2026
Мүнидың зираты
جەتىسۋدىڭ اسيەتتى جەرلەر

ءمۇنيدىڭ زيراتى

February 2, 2026
Мұзарт асуы
جەتىسۋدىڭ اسيەتتى جەرلەر

مۇزارت اسۋى

December 1, 2025
Сөк сұлтан Абылайханұлы
جەتىسۋدىڭ اسيەتتى جەرلەر

سوك سۇلتان ابىلايحانۇلى

November 28, 2025
Subscribe
Login
Notify of
guest
guest
0 комментариев
Oldest
Newest Most Voted
Inline Feedbacks
View all comments
ӨЛКЕ ШЕЖІРЕСІН СӨЙЛЕТКЕН ҚАЛАМГЕР

ولكە شەجىرەسىن سويلەتكەن قالامگەر

November 9, 2026

«Бекзат өмір»: өнерге арналған еңбек

«بەكزات ءومىر»: ونەرگە ارنالعان ەڭبەك

November 7, 2026

Өлке тарихы ұрпаққа аманат

ولكە تاريحى ۇرپاققا امانات

October 23, 2026

ЖАҢА ҚАҒИДА?  «Әлеуметтік кәсіпкерлерге жаңа талаптар түсіндірілді»

جاڭا قاعيدا: «الەۋمەتتىك كاسىپكەرلەرگە جاڭا تالاپتار ءتۇسىندىرىلدى»

October 13, 2026

Жұмыспен қамту тәртібінде не өзгерді?

جۇمىسپەن قامتۋ تارتىبىندە نە وزگەردى؟

October 12, 2026

Ақпараттық агенттігі

Меншік иесі: “Жетісу” өлкетанушылар орталығы” қоғамдық бірлестігі
Қазақстан Республикасы, Жетісу облысы, Талдықорған қаласы “Болашақ” шағын ауданы, 12-27

Q-Andas желілік басылымы Қазақстан Республикасы Ақпарат және коммуникация министрлігі Ақпарат комитетінде 2025 жылғы 19 наурызда тіркеліп, № KZ21VPY00115275 куәлігі берілген.

Сайт материалын пайдалану үшін редакция келісімі керек және гиперсілтеме жасау міндетті.

Тел: 8 747 706 1382
email: andas_kazhet@mail.ru

qandas.kz © 2026. Барлық авторлық құқық заңмен қорғалған.

  • tjتوتە جازۋ
    • kz Қазақ
    • qz Qazaq
    • tj توتە جازۋ
    • ru Русский
    • en English
  • باستى بەت
  • ولكەتانۋ
    • ءبىلىم
    • دەنساۋلىق
    • سپورت
    • قۋعىن-سۇرگىن
    • تۇلعا تانۋ
    • قورشاعان ورتا
    • حالىق جادى
    • مادەنيەت
    • جەتىسۋ جارتاس سۋرەتتەرى
    • جەتىسۋدىڭ اسيەتتى جەرلەر
    • ادەبيەت
    • شالعاي اۋىل
    • تۋريزم
      • تاريح
    • ەلتانۋ
    • كوشى-قون
    • تۋرنير
  • ارنايى جوبالار
    • بايقاۋ
    • كورمەلەر
    • كونفەرەنتسيا
    • گرانت
    • ەكسپەديتسيالار
  • مۇراعات
    • انداس وماراقىن ىزىمەن
    • اۋەسحان ماجايدىڭ جادىگەرلەرى
    • بەينەفيلم
    • حاتكەرلىك
    • گالەرەيا
  • ءبىز تۋرالى
    • ارىپتەستەر
    • بايلانىس
    • سايت اكىمشىلىگى
    • PDF-مۇراعات

© 2025 qandas.kz

wpDiscuz