Q-Andas
No Result
View All Result
  • Басты бет
  • Өлкетану
    • Елтану
    • Жартас суреттері
    • Қажет дерек
    • Қажет кітап
    • Қасиетті жерлер
    • Қажет ақпарат
    • Халық жады
    • Ауесхан Мажайдың жәдігерлері
    • Андас Омарақын ізімен
    • Қуғын-сүргін
    • Көші-қон
    • Тұлғатану
  • Арнайы жобалар
    • Турнир
    • Экспедиция
    • Конкурс
    • Грант
    • Конференция
    • Көрме
  • Мұрағат
    • Бейнефильм
    • Галерея
    • Хаткерлік
  • Біз туралы
    • Әріптестер
    • Байланыс
    • Сайт әкімшілігі
    • PDF-мұрағат
kz Қазақ qz Qazaq tj توتە جازۋ ru Русский en English
Q-Andas
  • Басты бет
  • Өлкетану
    • Елтану
    • Жартас суреттері
    • Қажет дерек
    • Қажет кітап
    • Қасиетті жерлер
    • Қажет ақпарат
    • Халық жады
    • Ауесхан Мажайдың жәдігерлері
    • Андас Омарақын ізімен
    • Қуғын-сүргін
    • Көші-қон
    • Тұлғатану
  • Арнайы жобалар
    • Турнир
    • Экспедиция
    • Конкурс
    • Грант
    • Конференция
    • Көрме
  • Мұрағат
    • Бейнефильм
    • Галерея
    • Хаткерлік
  • Біз туралы
    • Әріптестер
    • Байланыс
    • Сайт әкімшілігі
    • PDF-мұрағат
No Result
View All Result
Q-Andas
No Result
View All Result
Басты бет Өлкетану Жартас суреттері

«ҮЙТАС» ЖАРТАС СУРЕТТЕРІ

admin
2025/02/17
Жартас суреттері
0
Талдықорғанның іргесіндегі «Үйтас» саяжайындағы петроглифтерін ең алғаш рет 2010 жылы “Үйтас” саяжай қоғамынан саяжай учаскесін алып, құрылыс сала бастаған зейнеткерлер Қажыумар Қылыов пен Тұрар Кеншілікова байқап, Талдықорғандағы М. Тынышпаев атындағы музей қызметкерлеріне жүгінеді. Музей қызметкерлері суреттер қола дәуіріне жатады деп болжап, 2011 жылы «лкей Марғұлан атындағы Археология институтының тарих ғылымдарының докторы Алексей Марьяшевті шақырады. Оны 2012 жыл
“Археологиялық сараптама” ЖШС-нің мамандары да зерттеді.
 Зерттеулер петроглифтердің тарихи құндылығын растады. Барлығы Қаратал өзенінің оң жағалауындағы саяжай аумағынан 300-ге жуық сурет табылды. Оның ішінде белгілер, ешкілер, қошқарлар, түйелер, бұғылар, адамдар бейнеленген. Бір қызығы, мұндағы бақша иелері керамика мен тас құралдарының қалдықтарын да тапқан.
Петроглифтері бар қасиетті орын Қаратал өзенінің оң жағалауында екінші Жайылма террасасының жартастарында орналасқан. Жартастағы суреттер батыс-шығыс өсі бойымен созылған үш жартасты жоталарға, Оңтүстік экспозициясы бар тақталарға, өлшемдері 30х40 см-ден 0,6 х 1,5 м-ге дейін шоғырланған. Петроглифтер жартастарға 3-4 мм тереңдікте ұсақ және ірі нүктелік нокаут техникасымен салынған. Суреттердің өлшемдері 5х8 см-ден 20х30 см-ге дейін. Жартастарда белгілер, кілемдер, қаздар, жылқылар, түйелер, бұғылар мен адамдар бейнеленген. Бірқатар композициялар дөңгелек пішінді шұңқырлармен бірге жүреді. Ең айшықты сюжеттік композициялар жоғарғы және орта жартас жоталарында кездеседі. Жартастарға сурет салу стилі мен техникасы бойынша олар қола дәуіріне жатады.
 Олардың ішінде күн белгісінің жоғарғы жотасының шығыс ұшындағы үш концентрлі шеңбер түріндегі кескін ерекше көзге түседі. Оның жанында ұзын пішінді үлкен тесік болды. Қасиетті орынның сол бөлігінде концентрлі шеңберлер түрінде күн бейнесімен бірге антропоморфты тіршілік иесінің бейнесі бар. Ортаңғы деңгейдің шығыс тақтасында дөңгелек тесіктермен қоршалған көзілдірік пен ешкінің фигуралары бекітілген. Бір қызығы, саяжайдағы қасиетті орынның сол бөлігінен тас құралдары дәуіріне тән қыш ыдыстардың сынықтары да табылған. Жоғарғы бөліктің қалған бөлігінде және толығымен тесіктермен жабылған, мүмкін жартаста да құрбандық шалу рәсімі бейнеленген болар. Батыс бөлігіндегі жақпар тастарда ешкілер мен бұғылар бейнесі байқалады. Петроглифтердің негізгі тобының төменгі деңгейінен батысқа қарай 50 метр жерде ескерткіштің екінші тобының суреттері тікелей Қаратал өзенінің оң жағалауындағы жартаста орналасқан. Бірнеше тақтайшадан аң аулау көріністері, қолында таяқшасы бар 5 антропоморфты бейне және адамдар мен жануарлардың жеке бейнесі табылды. Жартастағы суреттердің жалпы саны 300-ге жуықтайды. Саяжай тұрғындарының айтуынша, олардың кейбіреуі учаске ХХ ғасырдың 70-90 жылдары саяжайларда үй салу кезінде құрылыс материалы ретінде пайдаланылып, жартас суреттері жойылған.
 Петроглифтердің географиялық координаттары: N 44°57’27,3″ E 078°25’49,6″ ALT-680 м. Мұнда бейнесі анық болмаған кейбір жыртқыш мысық тұқымдас жануардың бейнесі де шалынады. Зерттеушілер оны барыс болуы мүмкін деп қарайды. Демек, өз кезінде бұл жерде барыс өте көп тіршілік еткендігі белгілі. 2011 жылы Алексей Марьяшев осы петроглифтерді жіктеумен айналысты. Қазір бұл петроглифтер мемлекет қорғауына алынып, елдің рухани қазынасын байтты.
1
2
3
4
5
6
7
Қажет АНДАС,
«Өткені ерен, келешегі кенен ЕРКІН» (тарихи-танымдық кітап)/Қ. Андас/Талдықорған: «Офсет» баспаханасы, 2023, -230.
Қаралым 69
Ешкіөлмес жартас суреттері
Жартас суреттері

Ешкіөлмес жартас суреттері

August 31, 2026
Алтайдай, жер қайда?
Жартас суреттері

Алтайдай, жер қайда?

August 31, 2026
Жартас суреттерінің жаңа шоғыры анықталды
Жартас суреттері

Жартас суреттерінің жаңа шоғыры анықталды

July 28, 2025
ЫРҒАЙЛЫ  САЙ ЖАРТАС СУРЕТТЕРІ
Жартас суреттері

ЫРҒАЙЛЫ САЙ ЖАРТАС СУРЕТТЕРІ

May 30, 2025
Жартас суреттері

Оспан сазындағы жартас суреттері

February 13, 2025
ТАЛДЫ  ЖАРТАС СУРЕТТЕРІ
Жартас суреттері

ТАЛДЫ ЖАРТАС СУРЕТТЕРІ

May 30, 2025
ӨЛКЕ ШЕЖІРЕСІН СӨЙЛЕТКЕН ҚАЛАМГЕР

ӨЛКЕ ШЕЖІРЕСІН СӨЙЛЕТКЕН ҚАЛАМГЕР

November 9, 2026

«Бекзат өмір»: өнерге арналған еңбек

«Бекзат өмір»: өнерге арналған еңбек

November 7, 2026

Өлке тарихы ұрпаққа аманат

Өлке тарихы ұрпаққа аманат

October 23, 2026

ЖАҢА ҚАҒИДА?  «Әлеуметтік кәсіпкерлерге жаңа талаптар түсіндірілді»

ЖАҢА ҚАҒИДА? «Әлеуметтік кәсіпкерлерге жаңа талаптар түсіндірілді»

October 13, 2026

Жұмыспен қамту тәртібінде не өзгерді?

Жұмыспен қамту тәртібінде не өзгерді?

October 12, 2026

Ақпараттық агенттігі

Меншік иесі: “Жетісу” өлкетанушылар орталығы” қоғамдық бірлестігі
Қазақстан Республикасы, Жетісу облысы, Талдықорған қаласы “Болашақ” шағын ауданы, 12-27

Q-Andas желілік басылымы Қазақстан Республикасы Ақпарат және коммуникация министрлігі Ақпарат комитетінде 2025 жылғы 19 наурызда тіркеліп, № KZ21VPY00115275 куәлігі берілген.

Сайт материалын пайдалану үшін редакция келісімі керек және гиперсілтеме жасау міндетті.

Тел: 8 747 706 1382
email: andas_kazhet@mail.ru

qandas.kz © 2026. Барлық авторлық құқық заңмен қорғалған.

  • kzҚазақ
    • kz Қазақ
    • qz Qazaq
    • tj توتە جازۋ
    • ru Русский
    • en English
  • Басты бет
  • Өлкетану
    • Елтану
    • Жартас суреттері
    • Қажет дерек
    • Қажет кітап
    • Қасиетті жерлер
    • Қажет ақпарат
    • Халық жады
    • Ауесхан Мажайдың жәдігерлері
    • Андас Омарақын ізімен
    • Қуғын-сүргін
    • Көші-қон
    • Тұлғатану
  • Арнайы жобалар
    • Турнир
    • Экспедиция
    • Конкурс
    • Грант
    • Конференция
    • Көрме
  • Мұрағат
    • Бейнефильм
    • Галерея
    • Хаткерлік
  • Біз туралы
    • Әріптестер
    • Байланыс
    • Сайт әкімшілігі
    • PDF-мұрағат

© 2025 qandas.kz