Sarybúlaqtaǵy jartas suretteri ornalasqan jerine qarai 3 topqa jikteledi. Olar:
I. Ashudas tauynyń soltústik-batys bóligindegi Sarybúaq shatqalyndaǵy Jóńkebai jartas suretteriniń shoǵyry.

1-suret. Sarbúlaq shatqalynydaǵy qola, aq, túrki kezeńderiniń qonystary mańyndaǵy jartastaǵy suretter shoǵyrlanǵan aumaqtyń iri masshtabt kartasynyń bóligi.
II. Malaisary tauynyń soltústik betkeiindegi qyzyl-sary biotitti granitterdiń syrtqy kúshterdiń búzushy áreketinen túzilgen Tesiktas tabiǵat eskertkishiniń mańyndaǵy qola, saq, túrki kezeńderiniń beti tegis jartastarǵa qashalǵan suretter.

2-suret. Malaisary tauynyń soltústik betkeiindegi «tesiktas» tabiǵat eskertkshi ornalasqan aumaqtyń iri masshtabty topografiyalyq kartasynyń bir bóligi
III. Japankúdyq qonysynyń mańyndaǵy shoqydaǵy suretter.
Búl mańda qola dáuirinen bastap bizdiń zamanymyzǵa deiingi kezeńderdi qamtyǵan qonystar, molalar, ertedegi tas qashaǵan oryndar, ashyq aspan astyndaǵy ziarat etetin tabiǵi ǵibadathanalar qyzmetin atqarǵan jartastaǵysuretter shoǵyrlanǵan. Olardyń bári birigip, birneshe myń jyl boiy osy jerdi mekendegen ertedegi jáne keiingi kezdegi halyqtardyń tarihyn naqtyly kórsetetin arheologiyalyq keshen qúraidy. Múndaǵy negizgi jádiger – jaqpar tastar betindegi petroglif. Jartasqa qashap salynǵan sansyz suretter galereyasy negizinen qola dáuirine tán.
Ókinishke orai, Sarybúlaqtyń mańyndaǵy jota-jondardaǵy suretter áli de zerttei nysanasyna ainalǵan joq. Búl jádigerlerdiń Arqarly, Malaisary jotalaryndaǵy, Taldyqorǵan irgesindegi Qyzyltas, Úitas, Eskeldi audanyna qarasty Eshkiólmes jartas suretterimen tereń qatynasy bar. Taǵy bir jaǵynan, osy jádigerler, osy ólkede adamzat mádenietiniń bastau alǵandyǵyn da aiǵaqtaidy. Demek, Sarybúlaq auyly – baiyrǵy saq, ǵún, túrki dáuirindegi babalar órkenietiniń taby qalǵan tarihi qonys. Osy bir oiymyzdy dáleldeu úshin búl eńbekte sol jádigerlerdi fotoǵa túsirip, ony jariyalaudy maqsat ettik. Sonymen qatar, osy jartas suretter shoǵyryn «Sarybúlaq jartas suretteri» degen atpen ataǵandy jón kórdik.
Sarybúlaq shatqalyndaǵy jartas suretteri Jeitsu jartas suretteriniń qúramdas bóligi jáne ony tyń da, erekshe jáne basqa jerlerden kezdestire bermeitin jańa beinelermen tolyqtyratyn ereksheligi bar.
Jalpy, Jóńkebaidaǵy tastaǵy beinelerdiń bári piketaj tehnikasynda, keibiriniń temir aspaptyń nemese taspen oiyp salynǵanyn baiqaimyz.
Sarybúlaq auylynyń Jóńkebai dep atalyn jerindegi suretter shaǵyn jartas taqtalarynyń Ońtústik jáne Ońtústik-batys betkeilerine qashap salynǵan. Suretterdiń arasynda adamdardyń jáne januarlardyń beineleri kezdesedi. Kóp beineli úlken kompozitsiyalar joq, eshki jáne arqar aulau kópinictepinde kóruge bolady. Jyrtqysh ańdardyń shóp qorekti januarlarǵa shabuyl jasaǵany suretteletin syujetter de bar. Petroglifterdiń kópshiliginde búǵy, búqa, at mingen adam, túie, teke, arqarlardyń sureti jartas betterine toptastyrylyp salynǵandar óte kóp.
Búl suretter alasa jaqpar tastardyń betine salynǵan. Qazirgi kezde belgili bir petrogliftiń paida bolǵan uaqytyn dál anyqtauǵa múmkindik joq. Alaida tarihshylardyń málimetterine sáikes onda bizdiń jyl sanauymyzdan shamamen 2-3 myń jyl búrynǵy qola, saq kezeńderiniń tasqa qashap salǵan suretteri degen boljam jasauǵa bolady..
Suretter negizinen sudyń, jeldiń aua temperaturasynyń eroziyalyq áreketine berik úsaq kristalldy tastardyń jyltyr tegis betine syzyp beinelengen. Múndaǵy tastaǵy suretter qashau jáne syzu arqyly salynǵan, sondai-aq, osy tásilder úilestire qoldanylǵandary da bar. Olarda januardyń basy men dene túrqy qashalyp, qúiryq-jaly, ayaqtary ótkip qúralmen syzyp keltirilgen.
Tas betindegi beineler saqtalyp, qola dáuiri men ortaǵasyrdaǵy osy óńirdi mekendegen taipalar ómirinen syr berip túr. Jóńkebaidaǵy tańbalardyń basym bóligin arqar, tauteke, búǵy sekildi januarlar qúraidy. Arasynda adam súlbasy, dini rásim ótkizgender, sadaq atqan, shoqpar kóterip, tu ústaǵandar kezdesedi. Odan bólek, núr beineli beimálim jaratylystar da bar. Qasqyr, it, túlki sekildi jyrtqyshtar da tabylady izdegenge.
Sarybúlaq jartas suretterin zerdeleu barysynda ejelgi suretshilerdiń sheber jasaǵany arqardyń nemese qoshqardyń basy, múiizi. Ol zergerlik ister (júzikte, bilezikte, moiyn alqada, sholpyda) jii kezdesedi. Búl ejelgi dástúr qazaq zamanyna jetip, «Qoshqar múiiz» qazaq óneriniń últtyq túrine ainaldy. Aitalyq, Esik qalasynan tabylǵan jas jigittiń bas kiimi (telpek) arqar múiizdi altynnan jasalǵan. Sondai-aq, tauteke beinesi de, bókenniń, eliktiń basy, olardyń jaudiregen kózi túrli túrmystyq búiymda yńǵaiyna qarai qoldanylǵan. Al Sarybúlaqtaǵy jartas suretterinen osy qoshqar múiiz órnegi salynǵan kóptegen belgini baiqauǵa bolady.
Osy múralardy el qazynasyna ainaldyratyn uaqyt keldi dep esepteimiz.
JÓŃKEBAIDAǴY JARTAS SURETTERI

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

14

15

16

17

18

19

20

21

22

23

24

25

26

27

28

29

30

31

32

33

34

35

36

37

38

39

40

41

42

43

44

45

46

47
MALAISARY TAUYNYŃ SOLTÚSTIK BETKEIINDEGI TESIKTAS TABIǴAT ESKERTKISHIINIŃ MAŃYNDAǴY JARTASTAǴY SURETTER

48

49

50

51

52

53

54

55

56

57
TESIKTAS

58
ÚŃGIR QORA


QÚMDY ALQAP

QORYM
Sarqan audany











