Күнес өңірінің әр тұсынан сырлы тарихтың ішке бүккен сырын одан ары жасырып, құпиясын ашпай тұрған сымтастарда жиі ұшырайды. Айталық, Күнес өңірінің шығыс солтүстігіндегі Шет Меркі мен Орта меркі өзенінің аралығындағы тау жотасында биіктіі 270 см, әр бетінің жалпақтығы 30-35 см-ден асатын, төрт қырлап жонылып, жерге тік орнатылған сымтас бар. Бұ өңір осы тастың құрметімен Сымтас аталып кеткен. Осындай сымтастар батысқа қарай бір түзудің бойымен 20-30 шақырым аралыққа орнатылып отырған. Мысалы, Бәйгетөбе, Таясу, Қарағайлы судың құйғаны деген жерлерде де бар. Өкінішке орай, коммуналасу кезінде (1958-1959), мәсдени төңкеріс мезгілінде (1966-1976) бұл сымтастарды қопарып немесе орыннан пуысытыып тастаған. Бір қызығы кейінгі кездері Күнес өңірінде өткен дабыралы астарда берілген атбейгесінде аттар Қарағайлысудың құйғанындағы сымтастың жанынан шауып, Байгетөбедегі сымтастың маңына дейін дейін барған. Сымтастың (жер атауы)бойында қонақасы беріліп келген. Бұлда бір қызық жағдай ретінде қабылдауға болатын шығар.
1935 жылы 7 айда Тәңірберді Солтангелді руының болысы Естемес ажы Есенұлының асы Күнес Нараттың Көкөзек өстеңінің көмейінде өткізіледі. Оған 100 үй тігіледі. Әр үйдің иелері күтуші болып бірге келеді. Асқа екі ай бұрын сауын хат таратылып, Іледегі Қызай елі түгел хабарланады. Бұратала Шахар мұңғұлдары мен Жұлдыз торғауыты қоса шақырлады. Бәйгеге 500 ат айдалады. Атты Қарағайлы судың құйғаннан қоя беріп, Бәйге төбеден тосып алады. Алдыңғы ат Соқыртәнік қара Керімбектің қара қасқа аты болып 100 жылқы, екінші ат Естеместің аққұла аты болып 80 жылқы сыйлық алады, тағы да 40 атқа бәйге беріледі.
Осының өзін бүгін мен өткеннің арасындағы үлкен байланыстың белгісі демеске шараң жоқ.
Өкінішке орай 1968 жылы мәдени төңкерісі тұсында Бәйгетөбедегі сымтасты тың ашып, егін егу деген мақсатпен орнынан ауыстыру жұмысы қолға алынады. Сол жұмысқа сол жылдары басына қалпақ киім, өзгертуде жүрген әкем Омарақын, Әбдолла балуан, Тұрсынәлі, Әуелхан сияқты біздің ауылдың адамдары да тартылады.
Әкемнің айтуынша:
– Басында Сымтасты орнынан алып тастауға жүрегіміз дауаламай, батылымыз жетпеді. Аруақтан қорықтық. Бірақ бұйрық беріліп, төбеңде қызыл қорғаушылар дікеңдеп тұрған соң іштей тәңірге сиындықта жұмысқа кірістік. Бір байқағаным. Сымтас өте берік орналастырылған екен. Алдымен айналасын ауықмды етіп қазып, ең астына осы өңірден кездестірмейтін жарқышақ тастармен бекемдепті. Сосын тасты қойып, оны үш қабат етіп, толтырған. Бірінші қабаты керіш топырақты сары түсті ұсақ шақыл тастар төселген, одан кейін өзен бойындағы көктемгі су тасқынына кйеін қайырлап қалатын таза құмды толтырған, жер бетіне жақындаған жеріне таудың қара топырағы төселген. Тасты қопарып, оны орынынан алыс тастаған соң қайта жауып тастадық. Осы қайрақ тас сол сымтастың ең төменгі қабатына төселген тастардан шағып алып едім, – деп айтып отыратын.
Әкем көзі тірісінде бәкі, пышақ, балта, шоттарын осы қайрақтаспен ғана қайрайтын. Сол кезде күбірлеп, тәңірісіне сыйынып отыратынын да байқан қалушы едік.
Жәдігер бұгінде Андас отбасы қорында сақтаулы тұр.
Тарих талғарында [Мәтін] : (Тарихи зерттеулер, эссе, мақалалар) / А. Омарақын- Талдықорған : [б. ж.] , 2022.– 500 дана . – ISBN 978-601-7865-39-9, ISBN 978
https://kazneb.kz/ru/bookView/view?brId=1657755&simple=true#
жалғасы бар…
