Q-Andas
No Result
View All Result
  • Басты бет
  • Өлкетану
    • Елтану
    • Жартас суреттері
    • Қажет дерек
    • Қажет кітап
    • Қасиетті жерлер
    • Қажет ақпарат
    • Халық жады
    • Ауесхан Мажайдың жәдігерлері
    • Андас Омарақын ізімен
    • Қуғын-сүргін
    • Көші-қон
    • Тұлғатану
  • Арнайы жобалар
    • Турнир
    • Экспедиция
    • Конкурс
    • Грант
    • Конференция
    • Көрме
  • Мұрағат
    • Бейнефильм
    • Галерея
    • Хаткерлік
  • Біз туралы
    • Әріптестер
    • Байланыс
    • Сайт әкімшілігі
    • PDF-мұрағат
kz Қазақ qz Qazaq tj توتە جازۋ ru Русский en English
Q-Andas
  • Басты бет
  • Өлкетану
    • Елтану
    • Жартас суреттері
    • Қажет дерек
    • Қажет кітап
    • Қасиетті жерлер
    • Қажет ақпарат
    • Халық жады
    • Ауесхан Мажайдың жәдігерлері
    • Андас Омарақын ізімен
    • Қуғын-сүргін
    • Көші-қон
    • Тұлғатану
  • Арнайы жобалар
    • Турнир
    • Экспедиция
    • Конкурс
    • Грант
    • Конференция
    • Көрме
  • Мұрағат
    • Бейнефильм
    • Галерея
    • Хаткерлік
  • Біз туралы
    • Әріптестер
    • Байланыс
    • Сайт әкімшілігі
    • PDF-мұрағат
No Result
View All Result
Q-Andas
No Result
View All Result
Басты бет Ауесхан Мажайдың жәдігерлері

Тарихи келісімнің куәсі болған білте шам

admin
2026/08/31
Ауесхан Мажайдың жәдігерлері
0
Тарихи келісімнің куәсі болған білте шам

Қазақтың көшпелі өмірінде білте шам – қарапайым тұрмыстық бұйым ғана емес, мәдени-рухани кодтың бір бөлігі. Киіз үйдің ішін жарықтандырған әлсіз ғана жалын – отбасының амандығын, берекесін, ынтымағын білдірген. «Шырағың сөнбесін» деген тілек – ел тыныштығын, ұрпақ жалғастығын меңзейтін символдық ұғым.

Білте шам көбіне кешкілік ақылдасу, шежіре тарқату, келісім жасау, діни кітап оқу кезінде жағылған. Демек, шам жарығы – тек физикалық жарық емес,    XIX ғасырдың екінші жартысында қызайлар Іле өзенінің бастау алқаптарына қоныстана бастайды. Бұл көші-қон Жұлдыз сахарасындағы торғауыттар мен оранқайлармен арада жер дауын туғызды.

1881 жылғы Ресей мен Қытай арасындағы «Іле шекарасын бекіту келісімінен» кейін жағдай одан әрі күрделене түсті. Қазақ пен қалмақ арасындағы шекара нақты айқындалмай, жерге талас қақтығысқа ұласты. Қан төгілді, өшпенділік ұрпаққа жалғасты. Жарты ғасырға жуық уақыт бойы бұл мәселе шешімін таппай келді.

1933 жылы Жұлдыз жайлауында тарихи келіссөз өтті. Қызай жағынан беделді тұлғалар Мұратбек Жүнісбекұлы мен Малтабар-шәкіл руының зәңгісі Омарақын Жансарбайұлы бастаған топ қалмақ өкілдерімен бір ай бойы кеңесті.

Келісім нәтижесінде қызай-қалмақ шекарасы бекітіліп, келісімшарт қытай, қазақ, моңғол тілдерінде жазылды. Екі тарап қол алысып, дауға нүкте қойды. Құжат 1996 жылға дейін ҚХР Іле облысы Күнес аудандық үкіметінде сақталғаны белгілі (қазіргі тағдыры белгісіз). Жоғарыдағы білте шам сол келісімде жағылып, кейін Омарақын зәңгінің үйінде қолданылады.

Сол келіссөздерде жағылған білте шам – мәміленің куәсі. «Өкілдер Мұратбектің қосында кеңесіп, Омарақынның қосында ас ішеді» деген сөз сол дәуірдегі дала дипломатиясының тәртібін айғақтайды. Кеңес – бір шаңырақ астында, тең дәрежеде, шам жарығында өткен.

Мұратбек Шілдебайұлы              Омарақын Жансарбайұлы

 1960 жылы көне дау қайта қозғалғанда, Іле қазақ автономиялы облысының атынан Нүсіпхан Қонбаев бастаған делегация Байынғұлин моңғол автономиялы облысының өкілдерімен кездесуге барады. Сол кезде 80 жастағы Мұратбек келіссөзге арнайы шақырылады.

Сонда Торғауыттар: «Мұратбек пен Омарақынның бірі тірі тұрғанда оларды жеңе алмаймыз» – деп1933 жылғы келісімді негізге алады. Осылайша тарихи бедел мен ауызша құқықтық дәстүр ресми шешімге ықпал етті.

1933 жылғы келісімде пайдаланылған білте шам – тек жарық құралы емес. Ол ұзаққа созылған дауды бейбіт жолмен шешудің белгісі, дала мәмілегерлігінің нышаны, сөзге тоқтау мәдениетінің куәсі. Қазақ қоғамында билік пен бедел күшпен емес, сөздің салмағымен, ақылдың жарығымен өлшенген. Білте шамның жалыны сол ақылдың, сол мәміленің бейнесі.

Іле өңіріндегі қызай-қалмақ дауының шешілуі – көшпелі қоғамдағы құқықтық мәдениеттің, дипломатиялық дәстүрдің жарқын мысалы. Бір жарым ғасырға жуық уақытқа созылған шекаралық мәселені бейбіт жолмен бекіткен 1933 жылғы келісім – тарихи сабақ.

Ал сол келіссөз үстінде жағылған білте шам бүгінгі ұрпаққа бейбітшілік пен парасаттың символы ретінде Андас отбасы қорында сақтаулы тұр.

 

Тарих талғарында [Мәтін] : (Тарихи зерттеулер, эссе, мақалалар) / А. Омарақын- Талдықорған : [б. ж.] , 2022.– 500 дана . – ISBN 978-601-7865-39-9, ISBN 978

https://kazneb.kz/ru/bookView/view?brId=1657755&simple=true#

жалғасы бар…

0 0 votes
Рейтинг статьи
Қаралым 50
Қонақ шақыру ойыны
Ауесхан Мажайдың жәдігерлері

Қонақ шақыру ойыны

August 31, 2026
Балалар ойыны
Ауесхан Мажайдың жәдігерлері

Балалар ойыны

August 31, 2026
Балалар ойыны
Ауесхан Мажайдың жәдігерлері

Балалар ойыны

August 31, 2026
Омарақын Жансарбайұлы соққан үзеңгі
Ауесхан Мажайдың жәдігерлері

Омарақын Жансарбайұлы соққан үзеңгі

August 31, 2026
Алты өрмелі, таспа жүген
Ауесхан Мажайдың жәдігерлері

Алты өрмелі, таспа жүген

August 31, 2026
Алты өрмелі, таспа жүген
Ауесхан Мажайдың жәдігерлері

Алты өрмелі, таспа жүген

August 31, 2026
Subscribe
Login
Notify of
guest
guest
0 комментариев
Oldest
Newest Most Voted
Inline Feedbacks
View all comments
ӨЛКЕ ШЕЖІРЕСІН СӨЙЛЕТКЕН ҚАЛАМГЕР

ӨЛКЕ ШЕЖІРЕСІН СӨЙЛЕТКЕН ҚАЛАМГЕР

November 9, 2026

«Бекзат өмір»: өнерге арналған еңбек

«Бекзат өмір»: өнерге арналған еңбек

November 7, 2026

Өлке тарихы ұрпаққа аманат

Өлке тарихы ұрпаққа аманат

October 23, 2026

ЖАҢА ҚАҒИДА?  «Әлеуметтік кәсіпкерлерге жаңа талаптар түсіндірілді»

ЖАҢА ҚАҒИДА? «Әлеуметтік кәсіпкерлерге жаңа талаптар түсіндірілді»

October 13, 2026

Жұмыспен қамту тәртібінде не өзгерді?

Жұмыспен қамту тәртібінде не өзгерді?

October 12, 2026

Ақпараттық агенттігі

Меншік иесі: “Жетісу” өлкетанушылар орталығы” қоғамдық бірлестігі
Қазақстан Республикасы, Жетісу облысы, Талдықорған қаласы “Болашақ” шағын ауданы, 12-27

Q-Andas желілік басылымы Қазақстан Республикасы Ақпарат және коммуникация министрлігі Ақпарат комитетінде 2025 жылғы 19 наурызда тіркеліп, № KZ21VPY00115275 куәлігі берілген.

Сайт материалын пайдалану үшін редакция келісімі керек және гиперсілтеме жасау міндетті.

Тел: 8 747 706 1382
email: andas_kazhet@mail.ru

qandas.kz © 2026. Барлық авторлық құқық заңмен қорғалған.

  • kzҚазақ
    • kz Қазақ
    • qz Qazaq
    • tj توتە جازۋ
    • ru Русский
    • en English
  • Басты бет
  • Өлкетану
    • Елтану
    • Жартас суреттері
    • Қажет дерек
    • Қажет кітап
    • Қасиетті жерлер
    • Қажет ақпарат
    • Халық жады
    • Ауесхан Мажайдың жәдігерлері
    • Андас Омарақын ізімен
    • Қуғын-сүргін
    • Көші-қон
    • Тұлғатану
  • Арнайы жобалар
    • Турнир
    • Экспедиция
    • Конкурс
    • Грант
    • Конференция
    • Көрме
  • Мұрағат
    • Бейнефильм
    • Галерея
    • Хаткерлік
  • Біз туралы
    • Әріптестер
    • Байланыс
    • Сайт әкімшілігі
    • PDF-мұрағат

© 2025 qandas.kz

wpDiscuz