Ornalasqan jeri: Sarqan audany, Amangeldi auyldyq okrugi, Basqan ózeniniń boiyndaǵy Sarybel dep atalatyn jerge ornalasqan.
Zerttelui. Jurnalist-jazushy Jomart Igiman, ál-Farabi atyndaǵy QazÚU Sayasattanu jáne sayasi tehnologiyalar kafedrasynyń dotsenti Esenai IŃKÁRBAEV, ólketanushy-jurnalist Qajet Andas zerttep júr.
Sipattamasy: Sadyrdyń Mámbeteiinen taraǵan Aqtauúly Bazarbai bi 1840 jyly dúniege kelip, 1888 jyly tirlik sapary shektelgen eleuli túlǵa. Tirliginde ádildigimen tanylǵan, qara qyldy qaq jaratyn bi atanyp, bolys bolǵan eken.
Jetisu oblysy, Sarqan audany Amangeldi auyldyq okruginiń aumaǵyndaǵy Aqtauúly Bazarbai bi kesenesine alystan ziyarat etip keletinder kóp. Olai bolatyn jóni bar. Zamanynda Bazarbai bi túiini qiyn daulardy starshyndarǵa, onbasylarǵa tapsyrmai, tórelikti ózi shyǵypty. Jáne sheshimderinen shi shyqpaǵanyn kónekózder keiingilerge jetkizgen. Alystan at aryltyp kelgender bidiń adaldyǵyn, ádildigin ainalasyna áigilegen.
– Meniń ájem Jibek Qainarbaiqyzy 14 jasynda Mámbetei auylyna kelin bolyp túsipti, –Sonda Bazarbai bidiń ziraty bar edi, eskertkish kúmbez kórkemdigimen kóz tartyp túratyn. Tásibek bolys auylǵa kelgende auyldyń kelinderi kózine kórinuge batpai, kiiz úidiń jabyǵynan syǵalaityn. Zor deneli, ótkir kózdi, sústy adam edi, – deidi osy óńirdegi jaqsylar men jaisańdar jónindegi el auzyndaǵy áńgimelerge qanyq zerdeli aǵamyz Janat Múhametqaliúly.
Ańyz-áńgime: Sadyr ruyna qarasty Mámbeteige jatatyn Bazarbai jigit bolyp, at jalyn tartyp mingennen, erte el biligine aralasyp, ómiriniń sońyna deiin bi bolyp tórelik aitqan, bai bolyp mańaiyndaǵylarǵa qol úshyn berip, el basqarǵan tarlan túlǵa.
Osy Bazarbai bi men Qarakereidiń aty tarihta qalǵan belgili bii Bekbosyn Dombaiúly kózi tirisinde jaqsy qarym-qatynasta bolǵanyn birqatar derekter rastaidy. Qysqa ǵana ǵúmyr keshkenimen Bekbosyn Dombaiúly óz zamanynda ataqty Alshynbai, azuly Qúnanbai syndy súltandarmen dám-túzdas bolǵan. Onyń belgili aqyn Dulat Babataiúlymen, qu dauysty Qúttybai bimen, úly Abaimen de kezdesip, áńgime-dúken kúrǵany turaly az-kem málimetter úshyrasady.
Filologiya ǵylymynyń doktory Nysanbek Tóreqúldyń 2006 jyly «Qazaqstan» baspa úiinen jaryq kórgen «Dalanyń dara dilmarlary» atty jinaǵynda mynanadai málimet bar: «Sadyr – Naiman elinde Bazarbai degen myqty kisi bolypty. Jyl saiyn onyń úly Tásibek aǵaiyny Qarakereiden jylqy barymtalap, oljalaǵan malyn tuystaryna pyshaq ústinen úlestirip jiberedi eken. Osydan ábden zapy bolǵan el adamdary Bekbosyn sheshenge kelip: «Tólegetaidyń eki balasy bir-birimen shabysyp jatyr degen ataqqa qalarmyz. Bazarbaiǵa toqtau aitpasańyz bolmas», – deidi.
Bekbosyn Bazarbai auylyna attanyp, at basyn qonaq úige emes, baidyń óz úiine tireidi.
– Ua, sóiles! Kim bar? – degen dauysty estigen Bazarbai:
– Mynauyń kim? Baryp bilshi, – dep kútushi jigitin júmsaidy.
– Kimsiń? – degen kútushi jigitke Bekbosyn aty-jónin aitpai:
– Qarakereimin, – dep jauapty qysqa qaiyrady.
Búǵan shamdanǵan Bazarbai:
– Karakerei bolsa, meniń babam Sadyrdy kórip pe? – dep, kútushisin qaiyra júmsaidy.
– Kórdim, – dep sańq ete qalady Bekbosyn. – SHúbar aty astynda, sholaq naizasy qolynda, Alatau men Tarbaǵatai arasynda kúńirenip júr eken, jaryqtyq. Júmaqqa baraiyn desem, Qúdaidan qorqamyn, tozaqqa baraiyn desem, saitannan qorqamyn. Balam Bazarbaiǵa aita bar, aǵam Qarakereidiń jylqysyn ózine qaitarsyn, – dep úsh qaitara sálem aitty.
– Apyr-ai, menen bir aǵattyq ketipti. Ózińdi kórmesem de, sózińdi estuim bar edi, Beke! – dep, Bazarbaidyń ózi úiden atyp shyǵyp, Bekbosyndy qoltyqtap túsirip alypty.
Osydan keiin baryp Qarakerei men Sadyr arasyndaǵy barymta sap tyiylǵan eken».
Dalanyń jazylmaǵan zańdaryn jetik meńgergen Bazarbai bidiń óziniń zamandas aǵasy Kúshik-Tobyqty bolysynyń starshyny, shynjyr balaq, shúbar tós Qúnanbai Óskenbaiúlymen syily qarym-qatynasta bolǵany jóninde artynda qalǵan úrpaqtary ártúrli ápsana aitady.
Búrynǵy Semei oblysyna qarasty SHyńǵystauda mekendegen aǵa súltan Qúnanbai men Bazarbai auylynyń arasy onsha úzaq ta jer emes. Qosaǵyna jaraǵan jau atyn alyp, tótelep suyt júrgen jolaushy búl eki arany tórt-bes kúnde erkin eńseretini anyq.
1846 jyly Lepsi uezindegi SHúbaraǵash – Oijailauǵa Ombydan patsha aǵzam jibergen general Vishnevskiidiń Úly júz qazaqtaryn Reseidiń bodany etu maqsatynda arnaiy júrgizgen ekspeditsiyasynyń júmysyna horunjii Qúnanbai Óskenbaiúly da qatysyp, joǵary deńgeide ótken kelissózderde óziniń belsendi qairatkerligimen erekshe kózge túsedi.
Q-Andas ақпарат.











