Қазақ әлмисақтан бері өнерлі болған халықтың бірі. Қолөнерінің сан алуан түрін жарыққа шығарып, оны тұрмысы мен тіршілігінде керекке жаратқан. Соның бірі ыдыс-аяқ жасау өнері. Ежелгі бабаларымыз ағаштан жасаған тегене, шара, саптаяқ, ожау, тағы да басқа тұтыну бұйымдары бүгінгі күні өз рөлін өшкіндетіп алғаымен, аса игілікті жасапаздықтың белгісі ретінде әлі күнге ел арасында сақталып келеді.
Қазақ қолөнершілерінің ыдыс-аяқ жасау шеберлігі негізінен ұқсас. Аталарымыз ыдыс-аяқты қайың, қара ағаш, алма-өрік сияқты қатты, сапалы, ыстық өткізбейтін, оңай шірімейтін ағаштардың ойылы мен тамырынан, құндыздығынан жасаған. Ыдыс-аяқты жасауға керекті ағашты алдымен белгілі мөлшерде кесіп, жобалап алғаннан кейін, мүсіндеп шабады. Шабу мөлшері белгілі шекке жеткенде тоқтатып, жарылып кетпей шарты астында күн, жел тимейтін қалыпты темпратурада кептіреді. Көлеңкеліь жер болмағанда ағашты сиырдың қиына орап та кептіреді.
Сол тұтыну бұйымдарының бірі саптаяқты жасау тәсілі мынадай болады.
Қазақтың сусын ішетін ыдыстары шара, саптаяқ, қос саптаяқ, тостаған (шөшек) болып төрт түрге бөлінеді. Бір литрден жоғары үш литрге дейінгі сусын сиятын ыдысты шара, жарты литрден жоғары бір литр арасында сусын сиса саптаяқ, екіжүз грамнан жоғары бесжүз грамнан төмен тамақ сиятын ыдысты тостаған (шөшек) деп атаған.
Тостаған, саптаяқ, шараларды аталғы шот (қос шот) және ыңғуырмен жасайды. Әдетте саптаяқ, шара, тостағандар тез жасауды талап етеді. Сондықтан бұл ыдыстарды жасағанда қалың жерін екі сантиметр, жұқа жерін бір сантиметр етіп жұқартып алады. Осылай істегенде тез кебеді әрі жарылмайды. Саптаяқ жасау үшін ағаштың ойылы мен құндыздығы қажет. Саптаяқты жұқартып алғаннан кейін барып жалғасты өңдеу жұмысы істеледі. Саптаяқ ойылып, қырланып дайын болғаннан кейін үш-төрт рет малдың мйаымен майланады. Қайта, қайта кептіріп, әбден қатқаннан кейін істетуге беріледі.
Жоғарыдағы саптаяқ Омарақын Жансарбай ұлының өзі шауып, кептіріп, майлап жасаған саптаяғы.
кезде күбірлеп, тәңірісіне сыйынып отыратынын да байқан қалушы едік.
Жәдігер бұгінде Андас отбасы қорында сақтаулы тұр.
Тарих талғарында [Мәтін] : (Тарихи зерттеулер, эссе, мақалалар) / А. Омарақын- Талдықорған : [б. ж.] , 2022.– 500 дана . – ISBN 978-601-7865-39-9, ISBN 978
https://kazneb.kz/ru/bookView/view?brId=1657755&simple=true#
жалғасы бар…
