Ornalasqan jeri: Jetisu oblysy, Panfilov audany, Qońyróleń auyldyq okrugine qarasty Yntaly auylynyń janyndaǵy qorymda.
Zerttelui: ólketanushy Roza Ystai zerttep júr.
Sipattamasy: Panfilov audany, Qońyróleń auyldyq okrugine qarasty Yntaly auyly keńes kezinde «Oktyabrь» qoi keńsharynyń №4 fermasy bolatyn. Keńes úkimetinen búryn búl jer Alaman dep atalǵan eken. Jońǵar shapqynshylyǵynan keiin qańlylardyń úrpaqtary qonystanǵan. HIH ǵasyrdyń orta sheninde qańlylardy Altynemel jaqqa, al Qońyrbórikterdi Tóńerek, qazirgi Basshi jaqqa kóshirip, Suannyń eki balasy Esdáulet pen Baitileudi osy jerlerge ornalastyrady. Baitileudiń Qoigeldi, Jangeldi, Edige, Ebei, Kúń, Myqtybek degen úldary bolady. Alban-Suanǵa, Jalaiyr, Dulatqa sheshendigimen, ádildigimen aty shyǵyp, jalpaq júrtqa tanymal bolǵan Qojbanbet bi Ebeiúly 1815 jyly osy jerde dúniege keledi. Onyń balasy Ebeiden taraidy. Qojbanbet bi ataqty Tezek tóreniń bas bii bolǵan. Tezek tórege sóilesuge eshkimniń batyly jetpegen kezderde Qojbanbet bi baryp, bar máseleni ózi sheship berip otyrǵan. Bi qaitys bolǵan kezde Tezek tóre»Qyryq jyl joldas bolǵan Qojym edi, as maǵan qalai batsyn» dep qatty qaiǵyrǵan eken. Qojbanbet bi Tezek tóreden Alamannan Qońyróleńge deiingi jerlerdi súrap alyp Aqsha, Jádiger, Bólek, Úmbeteidi ornalastyrady.
ALAMANDAǴY AQSHALAR
Esdaulet pen Baitileudiń úrpaqtary osy jerlerde túraqtap qalady. Búginde Yntaly auylynda 100-ge tarta otbasy túryp jatyr. 90-shy jyldary eldi júmyssyzdyq beleń alǵan kezde auyl adamdary jan baǵys úshin jan- jaqqa qonys audaryp ketti.
Osy búrynǵy Alaman, qazirgi Yntaly auylynyń ayaq jaǵynda úlken zirat bar.Osy zirattyń bas jaǵynda tórt kúmbez irkes- tirkes birge túr da, taǵy bir kúmbez sál alysta jeke túr.Bári eskirgen búrynǵy ata- babalarymyzdyń kúmbezi. Búl eki mazarlardyń eshqaisysynda jazu joq.Bolǵan da shyǵar, jyldar ótken saiyn jazu da óshedi.Tek osy mazarlardyń ishindegi kishkene alasalau kúmbez bar, sonyń ishinde tóte jazumen jazylǵan jazu bar eken, ony arnaiy adam shaqyrtyp oqytpasa, eshkim oqi almaidy.Sonymen jeke túrǵan tórt kúmbez ben jeke túrǵan kúmbez kimdiki boldy? «Súrai-súrai Mekkege de barasyń» demekshi, auyl aqsaqaldarynan súrap júrip, tam- túmdap bolsa da málimetter tapqandai boldyq.
Aqsha ruynyń Báitileudiń balasy Bazargeldiden Ómirbek, Qúlbek, Kári degen úldary bolǵan eken.Ómirbek el ishinde aty shyqqan emshi bolypty. Ózi qyltamaq degen aurumen auyrady.Ol óziniń jazylmaitynyn bilip,el- júrtyn Dáuitpai degen tóbege jinaidy. Sodan qamshysyn otyrǵan jerge shanshyp «men eger anau- mynau bolyp jatsam, osy jerge jerleńder” deidi. Keseneniń bireui osy Ómirbek emshiniki bolsa, ekinshi kishkene kúmbez on segiz jasqa kelip qaitys bolǵan Qúlan Telibaidyń balasyniki. Búl kúmbezde eski arabsha jazu áli bar.Onyń qasyndaǵy kúmbez Bazarbektiń balasy Káriniki nemese Telibai baidyń kúmbezi boluy ábden múmkin. Kári men Telibai myńǵyrǵan maly bar, elge syily, bai adamdar bolǵan eken. Naqty kimdiki ekenin aitatyn eshkim, tek boljam ǵana bolyp túr.
Baitileudiń balasy Myqtybektiń Kárip, Ormanbek degen eki balasy bolǵan.Káripten Toilybek, Nesipbek atty eki úly bar. El ishinde tórtinshi kúmbez osy Toilybektiki dep aitylady. Al jekeleu túrǵan kúmbez kimdiki eken dep biraz adamdardan súrauǵa tura keldi.Baitileudiń Ebei degen balasynyń aldynda Edige degen úly bolady. Osy Edigeniń Qońyr degen jetinshi úlynan Kókebai, Kókebaidan Temirbek, Núrbek, Otynshy,Bolsanbek, Qoishybek, Sársenbek, Qalisa atty jeti balasy bar. Kókebai auqatty, óz zamanyndaǵy bai adamdardyń biri bolǵan eken. Ol bai ǵana emes, kózi ashyq, kókiregi oyau, sol kezdegi adamdardyń ishindegi ozyq oily, eldiń, jerdiń qamyn jegen igi jaqsylardyń biri bolǵan. Balasy Núrbekti Qazan qalasynda oqytyp, bilim alǵyzady. Kóp kúmbezden bólekteu túrǵan Kókebai baidyń kúmbezi ekenin onyń tikelei úrpaǵy, Jarkent qalasynyń túrǵyny Núrbekov Ádilhan bizge jetkizdi.
Resei patshalyǵy bizdiń jerimizdi ǵana iemdenip qalǵan joq, ózderiniń tilderin de, dinderin de synalap kirgizdi. Sondai- aq, búkil eldiń sanaǵyn da júrgizip otyrǵan. Sondai múraǵat qújattardyń biri 1910 jylǵy Suan eliniń Buraqojyr bolystyǵyna qaraityn auqatty adamdardyń tiziminde qystaityn qystaulardyń atauy, basshylarynyń aty-jóni, er-áielderdiń sany kórsetilgen.
Biz áńgimelep otyrǵan Kókebai Qońyrdyń qystauy «Qatu tauy, ruy Báitileu, sharuashylyǵy bireu, segiz er , tórt áiel adam» dep kórsetilgen. Al Kókebaidyń balasy Núrbektiń qystauy «Alaman, sharuashylyǵy bireu, tórt er, úsh áiel adam adam» dep jazady. Núrbekte adam sany azdau, yaǵni jas otbasy bolu kerek. Ákesi Núrbekke enshisin berip, aldyna mal salyp berdi me, ózi pysyq bolyp, baiydy ma, ol jaǵy belgisiz. Qalai desek te, Kókebai men Núrbek auqatty adamdar ekeni sózsiz. Joǵaryda aityp ótkenimizdei Núrbek eskishe hat tanityn, kózi ashyq, bilimdi, bai bolǵan. Keńes úkimeti 1932 jyly onyń dúnie múlkin tárkilep, ózin atu jazasyna kesken. Núrbektiń úrpaqtary úrkinshilik zamanda Qytai jerine baryp, bas sauǵalap, aman qalǵan. Búginde Kókebaidyń balalary Núrbek, Múqadan taraǵan úrpaqtar Jarkent óńirinde túryp jatyr. Jaqynda Kókebaidyń úrpaqtary babalarynyń jerlengenn jerine eskertkish belgi ornatty.
Roza YSTAI,
jurnalist,
Panfilov audany.
Q-Andas ақпарат.











