Q-Andas
No Result
View All Result
  • Basty bet
  • Ólketaný
    • Bılım
    • Densaulyq
    • Sport
    • Mádenıet
    • Eltaný
    • Qorshaǵan orta
    • Kóshi-qon
    • Ädiebet
    • Qýǵyn-súrgin
    • Şalǵai auyl
    • jartas sýretteri
    • Tarih
    • Tulǵataný
    • Turizm
    • Jetisýdyń asıetti jerler
  • Arnaıy jobalar
    • Ekspedısııalar
    • Grant
    • Konferensııa
    • Kórmeler
    • Týrnır
  • Muraǵat
    • Andas Omaraqyn izimen
    • Aýeshan Majaıdyń jádigerleri
    • Beınefılm
    • GalereIA
    • Hatkerlik
  • Biz týraly
    • Áriptester
    • Baılanys
    • Saıt ákimshiligi
    • PDF-mūraǵat
  • Қазақ
  • توتە جازۋ
Q-Andas
  • Basty bet
  • Ólketaný
    • Bılım
    • Densaulyq
    • Sport
    • Mádenıet
    • Eltaný
    • Qorshaǵan orta
    • Kóshi-qon
    • Ädiebet
    • Qýǵyn-súrgin
    • Şalǵai auyl
    • jartas sýretteri
    • Tarih
    • Tulǵataný
    • Turizm
    • Jetisýdyń asıetti jerler
  • Arnaıy jobalar
    • Ekspedısııalar
    • Grant
    • Konferensııa
    • Kórmeler
    • Týrnır
  • Muraǵat
    • Andas Omaraqyn izimen
    • Aýeshan Majaıdyń jádigerleri
    • Beınefılm
    • GalereIA
    • Hatkerlik
  • Biz týraly
    • Áriptester
    • Baılanys
    • Saıt ákimshiligi
    • PDF-mūraǵat
No Result
View All Result
Q-Andas
No Result
View All Result
Basty bet Ólketaný Mádenıet

Qazaq shejiresi turaly

Әуелгі түрік затты халықтың кіндік кесіп, кір жуған жері Түркістан. Осы жерді кісі тумастан екі мың жыл бұрын мекендеген дулат, қаңлы, үйсін, жалайыр, қырғыз, қоңырат, шанышқылы, тарақты һәм ысты сияқты халықтардың шежіреді аттары жоқ.

admin
2025/08/13
Mádenıet
0
Қазақ шежіресі туралы

Búlar kisi zamanda Syr dariyasy men SHu ózeniniń arasyn mekendeptúruǵa laiyqty. Odan myń jyl búryn shamasynda Alshyn, Jappas, Tama-tabyn, Jaǵalbaily, Tileu, Ramadan degen elder Aziyadan kóship, Túrkistanǵa kelgen. Túrkistannyń túrǵy halqy kúshti bolǵandyqtan búlar ol jerde baiyrlai almai talai soǵysqannan keiin Oral hám Orynbor jaqtarǵa bet alǵan. Qypshaq zatty halyqtyń áuelgi meken etken jeri Alataudyń ońtústik jaǵynda Qytaidyń Qas, Qúlja, SHáueshek qalalarynyń aimaqtary bolǵan. Naimannyń meken etkeni Altai tauynyń ainalasybolǵan. Kerei hám Arǵynnyń áuelgi mekenderi Manjúriya. Múnda Arǵúniya degen ózen hám Aiǵún atty qala bar. Qytaida «r» dybysy joqú Arǵún aty «Aiǵún» atalmaǵy múmkin.

Manjúr, tatar degen halyq Manjúriyanyń túrǵyn halqy Arǵyn, Kereidi quyp jiberip, jerin basyp qaldy. Jeri Manjúriya atandy. Kóp Kirdi (Korei) bolysyp júrip Japondy aidap tastap, Japon túbegine ie boldy. Ol túbek Korei túbegi atandy.

Kereidiń az shashyrandysy men Arǵyn bosyp otyryp birneshe jyldan soń Altaiǵa keldi. Arǵyn Altaidaǵy naimandy qol qúshimen jeńip aǵaiyn ǵyp aiyryp aldy. Sodan soń Qaspidiń ainalasyndaǵy Qypshaqty jeńip auyl qyp aldy.

Arǵyn, Naiman, Qypshaq úsheui birigip Syr men SHudyń arasyndaǵy Qońyrat hám taraqtylardy auyl qylyp aldy. Búl bes auyl birigip, Túrkistannyń túrǵyn halqymen soǵys saldy. Túrkistan búlarmen ayanbai soǵysty. Arǵyndarǵa Alshyndar da qarsy boldy. Búlar ózdi ózimen qyrǵyn tauyp jatqandabir jaǵynan qalmaqtarbárine qarsy shabuyl jasap, qan tókti. Soǵysushylardyń basynan auyr zaman ótip,jansauǵa, tynyshtyq, birlikti oilady. Birlik, bereke qylu úshin biri-birine elshi saldy. Úsh jaqtan úsh júz kisi bas qosty. Úsh jaqtyń biri Túrkistannyń túrǵyn halqy, ekinshi, Oral jaqqa bet alǵan Alshyndar (Búlar bir top auyl bolyp, keiin «Jeti ru» atanǵan), úshinshisi arǵyn-naimandar bas qosqan jeri Áulie ataynyń mańy. Búl jiylys ÁzJánibek hannyń balasy Qasymhan boluǵa laiyqty. Parshasy jiylyp bir halyq boluǵa kók qasqa soiyp qoldaryn qanǵa batyrdy. Úsh júz ókildiń bas qosqan jiyny bolǵandyqtan «Úsh júz» atanǵan sebebi. Osy Túrkistannyń túrǵyn halqy kúshti hám kóp bolǵany sebepti «Úly júz» atalady.

Arǵyn, naiman, qypshaq, qońyrat hám taraqty «Orta júz» atandy. Azy Jetiru bolǵan soń «Kishi júz» atandy. Qyrǵyz hám shanyshqyly júzge qosylmady. Sebebi, qyrǵyz hám shanyshqyly úsh júzdiń kók qasqa soiǵan batasyna kirmedi. Hám abashy jibermedi. Kerei Syrǵa auyp ketip, qaityp kelgen joq edi. Bas qosqandaǵy úsh júzdiń jartynyń eń aldy bir antty halyq bolu edi. Sondaǵy qoiǵan anty «qazaq» aty edi. «Qazaq» degen atty áspetteu úshin Úsh júzdiń ortasyna qoiǵan hannyń atynda «Qazaq» dep atady. Úsh júzdiń balasy «»Qazaq» dep atanǵanyna 450 jyldan artyq emes.

Stanbúl túrki-qańly, úisin hám dulattyń taptarynan «Qazaq» atanbai túryp, Túrkistannan ketken, Syrǵa barǵan kereiler hristiyannyń nesturiya degen bólek tarmaǵyna kirdi. Kereiler ol jaqta túraqtai almai Túrkistanǵa qaita qaityp, Altai kelgen. Altaiǵa túra almaǵandary Eniseige baryp, odan Omby, Qyzyljar uiezderine qaita kelip otyrǵan. Jylqysynyń sanynda kres, yaǵni jel tańba (+) bar.

Qosymsha, joǵarydaǵy jazylǵan maǵlúmattar kóbi talas. Meniń negizgi pikirim: osy siyaqty maǵlúmattardan shejire tuǵyzu.

Jaqyp

 

«Sary arqa» gazeti, №90, 1919 qoi jyly, 7 noyabr, 1-bet.

Túp núsqa arab harpinde Abai oblystyq memlekettik arhivánde saqtauly.

Audarǵan Qajet Andas.

Q-Andas aqparat

0 0 votes
Рейтинг статьи
Post Views: 15
Жетісу архивінің жүйелі жұмысы
Mádenıet

Jetisu arhiviniń júieli júmysy

March 5, 2026
Өнер мен өрліктің отауы
Mádenıet

Öner men örlıktıŋ otauy

December 12, 2025
Дін діңгек болсын десең…
Mádenıet

Din dińgek bolsyn deseń…

November 7, 2025
Кітапханашы – уақытпен үндес мамандық
Mádenıet

Kitaphanashy – uaqytpen úndes mamandyq

October 29, 2025
«Біз де ғашық Болғанбыз?»
Mádenıet

«Biz de ǵashyq Bolǵanbyz?»

August 14, 2025
Тойы көп үй
Mádenıet

Toiy kóp úi

August 13, 2025
Subscribe
Login
Notify of
guest
guest
0 комментариев
Oldest
Newest Most Voted
Inline Feedbacks
View all comments
Біз үшін қастерлі есім

Biz úshin qasterli esim

April 16, 2026

Шәкірт мақтанышына айналған

SHákirt maqtanyshyna ainalǵan

April 16, 2026

Жаркент уезі (1926 жылғы мәлімет бойынша)

Jarkent uezi (1926 jylǵy málimet boiynsha)

April 16, 2026

Елдіктің жолы

Eldiktiń joly

April 16, 2026

Саяқ болыс Бұланбайұлы

Sayaq bolys Búlanbaiúly

April 15, 2026

Ақпараттық агенттігі

Меншік иесі: “Жетісу” өлкетанушылар орталығы” қоғамдық бірлестігі
Қазақстан Республикасы, Жетісу облысы, Талдықорған қаласы “Болашақ” шағын ауданы, 12-27

Q-Andas желілік басылымы Қазақстан Республикасы Ақпарат және коммуникация министрлігі Ақпарат комитетінде 2025 жылғы 19 наурызда тіркеліп, № KZ21VPY00115275 куәлігі берілген.

Сайт материалын пайдалану үшін редакция келісімі керек және гиперсілтеме жасау міндетті.

Тел: 8 747 706 1382
email: andas_kazhet@mail.ru

qandas.kz © 2025. Барлық авторлық құқық заңмен қорғалған.

  • Қазақ
  • توتە جازۋ
  • Basty bet
  • Ólketaný
    • Bılım
    • Densaulyq
    • Sport
    • Mádenıet
    • Eltaný
    • Qorshaǵan orta
    • Kóshi-qon
    • Ädiebet
    • Qýǵyn-súrgin
    • Şalǵai auyl
    • jartas sýretteri
    • Tarih
    • Tulǵataný
    • Turizm
    • Jetisýdyń asıetti jerler
  • Arnaıy jobalar
    • Ekspedısııalar
    • Grant
    • Konferensııa
    • Kórmeler
    • Týrnır
  • Muraǵat
    • Andas Omaraqyn izimen
    • Aýeshan Majaıdyń jádigerleri
    • Beınefılm
    • GalereIA
    • Hatkerlik
  • Biz týraly
    • Áriptester
    • Baılanys
    • Saıt ákimshiligi
    • PDF-mūraǵat

© 2025 qandas.kz

wpDiscuz