Taldyqorǵannyń irgesindegi «Úitas» sayajaiyndaǵy petroglifterin eń alǵash ret 2010 jyly “Úitas” sayajai qoǵamynan sayajai uchaskesin alyp, qúrylys sala bastaǵan zeinetkerler Qajyomar Qylymov pen Túrar Kenshilikova baiqap, Taldyqorǵandaǵy M. Tynyshpaev atyndaǵy muzei qyzmetkerlerine júginedi. Muzei qyzmetkerleri suretter qola dáuirine jatady dep boljap, 2011 jyly «Álkei Marǵúlan atyndaǵy Arheologiya institutynyń tarih ǵylymdarynyń doktory Aleksei Marьyashevti shaqyrady. Ony 2012 jyly “Arheologiyalyq saraptama” JSHS-niń mamandary da zerttedi.
Zertteuler petroglifterdiń tarihi qúndylyǵyn rastady. Barlyǵy Qaratal ózeniniń oń jaǵalauyndaǵy sayajai aumaǵynan 300-ge juyq suret tabyldy. Onyń ishinde belgiler, eshkiler, qoshqarlar, túieler, búǵylar, adamdar beinelengen. Bir qyzyǵy, múndaǵy baqsha ieleri keramika men tas qúraldarynyń qaldyqtaryn da tapqan.


Petroglifteri bar qasietti oryn Qaratal ózeniniń oń jaǵalauynda ekinshi Jaiylma terrasasynyń jartastarynda ornalasqan. Jartastaǵy suretter batys-shyǵys ósi boiymen sozylǵan úsh jartasty jotalarǵa, Ońtústik ekspozitsiyasy bar taqtalarǵa, ólshemderi 30h40 sm-den 0,6 h 1,5 m-ge deiin shoǵyrlanǵan. Petroglifter jartastarǵa 3-4 mm tereńdikte úsaq jáne iri núktelik nokaut tehnikasymen salynǵan. Suretterdiń ólshemderi 5h8 sm-den 20h30 sm-ge deiin. Jartastarda belgiler, kilemder, qazdar, jylqylar, túieler, búǵylar men adamdar beinelengen. Birqatar kompozitsiyalar dóńgelek pishindi shúńqyrlarmen birge júredi. Eń aishyqty syujettik kompozitsiyalar joǵarǵy jáne orta jartas jotalarynda kezdesedi. Jartastarǵa suret salu stili men tehnikasy boiynsha olar qola dáuirine jatady.


Olardyń ishinde kún belgisiniń joǵarǵy jotasynyń shyǵys úshyndaǵy úsh kontsentrli sheńber túrindegi keskin erekshe kózge túsedi. Onyń janynda úzyn pishindi úlken tesik boldy. Qasietti orynnyń sol bóliginde kontsentrli sheńberler túrinde kún beinesimen birge antropomorfty tirshilik iesiniń beinesi bar. Ortańǵy deńgeidiń shyǵys taqtasynda dóńgelek tesiktermen qorshalǵan kózildirik pen eshkiniń figuralary bekitilgen. Bir qyzyǵy, sayajaidaǵy qasietti orynnyń sol bóliginen tas qúraldary dáuirine tán qysh ydystardyń synyqtary da tabylǵan. Joǵarǵy bóliktiń qalǵan bóliginde jáne tolyǵymen tesiktermen jabylǵan, múmkin jartasta da qúrbandyq shalu rásimi beinelengen bolar. Batys bóligindegi jaqpar tastarda eshkiler men búǵylar beinesi baiqalady. Petroglifterdiń negizgi tobynyń tómengi deńgeiinen batysqa qarai 50 metr jerde eskertkishtiń ekinshi tobynyń suretteri tikelei Qaratal ózeniniń oń jaǵalauyndaǵy jartasta ornalasqan. Birneshe taqtaishadan ań aulau kórinisteri, qolynda tayaqshasy bar 5 antropomorfty beine jáne adamdar men januarlardyń jeke beinesi tabyldy. Jartastaǵy suretterdiń jalpy sany 300-ge juyqtaidy. Sayajai túrǵyndarynyń aituynsha, olardyń keibireui uchaske HH ǵasyrdyń 70-90 jyldary sayajailarda úi salu kezinde qúrylys materialy retinde paidalanylyp, jartas suretteri joiylǵan.



Petroglifterdiń geografiyalyq koordinattary: N 44°57’27,3″ E 078°25’49,6″ ALT-680 m. Múnda beinesi anyq bolmaǵan keibir jyrtqysh mysyq túqymdas januardyń beinesi de shalynady. Zertteushiler ony barys boluy múmkin dep qaraidy. Demek, óz kezinde búl jerde barys óte kóp tirshilik etkendigi belgili. 2011 jyly Aleksei Marьyashev osy petroglifterdi jikteumen ainalysty. Qazir búl petroglifter memleket qorǵauyna alynyp, eldiń ruhani qazynasyn baitty.











