قابانباي شوقىسى–تاريحتاعى ايگىلى قايراتكەرلەردىڭ ەلەۋلى ءىس، ەرەسەن وقيعالارى تاريح بەتىنە دە، تابيعات بەتىنە دە ءوزىنىڭ وشپەس تاڭباسىن باسىپ، ونەگەلى رۋحىن قالدىرىپ وتىرعان، «قابانباي شوقىسى» عالامات ەرلىك پەن عاجايىپ ونەگەلى رۇحتىڭ سيمۆولى، تابيعات ەسكەرتكىشى، قاندى تاريحتىڭ ماڭگىلىك ايماق مۇناراسى.
قابانباي شوقىسىنىڭ گەوگرافيالىق ورتاسى – ءتاڭىر تاۋى سىلەمدەرىندە ورنالاسقان. بۇگىنگى قحر ىلە قازاق وبلىسىنىڭ توعىزتاراۋ اۋدانىنىڭ شىعىس سولتۇستىگىنەن باتىس وڭتۇستىگىنە قاراي كولبەپ جاتادى.
الىستان بۇلدىر تارتىپ كورىنەتىن تەڭىز دەڭگەيىنەن 4257 مەتر بيىك شىڭدى جۇرت باعزى زاماننان بەرى «قابانباي شوقىسى» دەپ اتاپ كەلەدى. شىڭنىڭ ۇشار باسى جىلدىڭ ءتورت ماۋسىمىندا بۇلت بۇركەنىپ، قار جامىلىپ، مۇز قۇرسانىپ جاتادى. ول ءتاڭىر تاۋىنىڭ «جالتاڭىردان» كەيىنگى ەڭ بيىك شىڭى. قىسقى تەمپەراتۋراسى نولدەن تومەن 40℃ سۋىق، جاز ايلارىندا 12℃ سالقىن كەلەدى، ول ولكەنىڭ باستى سۇ قاينارلارىنىڭ ءبىرى ەسەپتەلەدى.
قابانباي شوقىسىنىڭ تۇستىك – تەرىستىك جانە باتىس قاپتالدارى شىڭ باسىنان ەتەككە قاراي قابات-قابات قوجىر تاستى تاۋ جىنىستارىنان قالىپتاسقان. شىعىسى شىڭ باسىنان ەكى شاقىرىمداي ەڭكەيگەندە ەگىلمە قورىم، تارتپا قۇم، تۇنبا، ساز، كوك شىمدى جاداعايلاۋ بەتكەيلەر. باتىسى قىر جوتالانا كەلىپ ويىسقاندا ەرەنقابىرعا تۇيىسەدى. وڭتۇستىك ساۋىرىندا شاشى وزەنىنىڭ ءبىر تارماعى تۇيىقشانىڭ ادۋىن اتپال وزەنى بۇىرقانا جونكىلەدى. ال، ارعى بەتىندە كوركىمەن كوز سۇيسىندىرەتىن شۇرايلى ءتور جايلاۋى ىرگەلەسىپ جاتادى.
شوقىنىڭ اينالاسىن سامىرسىن قىمتاپ، اق قايىڭ، قىزىل شەتەن، قۇلا تال، تاعى باسقا دا بۇتا-بۇرگەندەر كومكەرگەن. جاقپار تاستارى جاسىل ارشا جامىلىپ، شوقىنى جاسىل ماقپال كامزول كيگەندەي تۇرلەندىرىپ تۇرادى. اق قاردى جارىپ شىققان قارعالداق، تاعى باسقا دا مەرگيا سياقتى شيپالى دا باعالى دارىلىك شوپتەرى، باۋرايىندا بىتىق وسكەن تاڭقۋراي، قاراقات، بۇلدىرگەنى حوش يىسىمەن باۋرايدى.
ۇلى تاۋدىڭ ۇلارى شۋلاپ، «قاۋسىرما قارا» قىرانى زاڭعار كەڭىستىكتە شارىق ۇرادى. اقيىق يتەلگى، قايراق ءتۇستى قارشىعا، تاعى باسقا قۇستارى قۇجىناي سامعاپ ۇشىپ، سىرعي قونىپ، تابيعات دۇنيەسىنە تاماشا قورىق، بولەكشە سالتانات باعىشتايدى.
ءتۇز تاعىسى قوڭىر اڭداردان ارقار، قۇلجا، تاۋەشكى، تاۋتەكە، بۇعى، مارال جوسىلا ءورىپ، ەتەگىنەن ەلىگى جىرتىلا ايىرىلىپ جاتاتىن شاقتارى دا بولعان. ءتاڭىر تاۇىنىڭ سارى ايۋى، ارىستانى، ءىلبىس، سىلەۇسىن، قامشات سياقتى تۇقىمى از، سيرەك كەزدەسەتىن اڭدار دا وسىندا تىرشىلىك ەتەدى.
جاستىق شاعىمىزدا وسى شوقىسىنىڭ توبەسىنە شىققان ەدىك. سوعىس قارۋلارىنىڭ سىنىعى، تۇرمىسقا قولدانىلاتىن قۇرال-جابدىقتاردىڭ قالدىعى تابىلىپ قالاتىن. ال ات ءىزىن سالماي كەتكەلى 30 جىلدىڭ ءجۇزى بولدى. ءدال قازىرگى جاعدايىن جاقسى بىلمەيتىن. تەك ارعى بەتكە اسقان اعايىندار ءبىر بارىپ كورىپ قايتاتىن تاريحي قونىس ەكەندىگىن عانا ناقتى اتاي الامىن.
قاجەت انداس
“Q-Andas” اقپاراتتىق اگەنتتىگى.
