ىمىرت

جىلاندى وزەنى اۋىلدىڭ ىرگەسىندە عانا. ول ادۋىن سۋلى، قۇلام جارتاستى، كوكوراي شالعىندى كوركەمدىگىمەن كوز تارتپاسا دا، ءار جىلى كوكتەم شىعا سۋ تاسىعان مەزگىلدە تۋدىراتىن قاسىرەتىمەن اتى-شۋلى. بيىلعى قىس قارلى بولدى. ادەتتە قارا قوڭىرلانىپ جاتاتىن قوڭىر ءدوڭ قالىڭ قارعا مالىنىپ، ادامعا ۇلكەن وي سالادى. كوكتەم شىعا جىلاندى وزەنى ادەتىنشە ارناسىنان اسىپ اساۋ اعىسقا باستى. دەسە دە ەلدىڭ بەرەكەسىنەن بە، ساقتامپازدىعىنان با، ءولىم-ءجىتىم بولمادى. بۇعان قاراپ جۇرت كوڭىلى ورنىقتى. الايدا، جەتىم باستاۋ ماڭىندا سىر بەرە باستاعان قاسىرەتتى ازىرشە ەشكىم سەزە قويعان جوق.

جەتىم باستاۋ سۋ تاسىعان كەزدە اۋىل تۇرعىندارىنىڭ اۋىز سۋ الاتىن ورنى. تاڭ اتىسىمەن ۇلى تىرشىلىك باستالىپ،

كەشكىلىك قانا تىنىشتىق ورنايتىن باستاۋ باسىنا تەك ىمىرت ۇيىرىلگەن كەزدە ەكى جاس كەلەتىن. باستاپقىدا ءوزارا سىپايىلىق تانىتىپ جۇرگەن قىز بەن جىگىت ۋاقىت وتە كەلە ءبىر-بىرىنەن ءجون سۇراسا باستادى:

– اتىڭ كىم بولادى؟ – دەپ سۇرادى اقجان.

– سارا.

– مەنىڭ اتىم اقجان. قايدان كوشىپ كەلدىڭدەر؟

– كورشى اۋىلدان. اكەم قايتىس بولىپ، ناعاشىلارعا…- قىزدىڭ سۇيكىمدى مىنەزىنە، كۇلىمدەگەن جانارىنا قاراپ اقجاننىڭ جۇرەگى ءدىر ەتە قالدى.

وسى كۇننەن باستالعان تانىستىق ولاردى سىرلاس جاندارعا اينالدىرىپ جىبەردى.

– بۇگىنگى كەش نەتكەن تاماشا، – دەدى اقجان شەلەكتەگى سۋدى كەمەرگە شىعارىپ جاتىپ.

– قالايشا؟

– بۇلاق سۋىنىڭ سىڭعىرى سەنىڭ كىناراتسىز كۇلكىڭ سەكىلدى.

– قىزىق ەكەنسىز، مەنىڭ كۇلگەنىمدى كورگەن بە ەدىڭىز.

– سەنىڭ ءاربىر اۋىز ءسوزىڭ سىڭعىرلى كۇلكىدەي ەستىلەدى. جالىندى، جاندى، جۇرەك تۇكپىرىنىڭ نازىك سىرلارىن شەرتىپ جاتقانداي.

سارا ءۇنسىز عانا سۋىن كوتەرىپ اۋىلعا بەتتەدى.

– سارا، قالايشا ىمىرت ۇيىرىلگەندە عانا سۋ الۋعا كەلەسىڭ؟

– بىلمەيمىن.

– مەن ىمىرتتى ۇناتامىن،- دەدى اقجان،- بۇل قۇستار اۋەنى مەن وزەن سارىلىنىڭ انىق توعىساتىن كەزى. دالا رەڭىنە كوزىڭ توعايىپ، كوڭىلىڭ كوتەرىلەدى. اقشاباق بالىقتاردىڭ ايدىنداعى ەمىن-ەركىن اسىر سالعانىن كورسەم، جەڭىلدەپ قالامىن.

– مەن داڭعازا ءومىردى ۇناتپايمىن، جەتىم باستاۋ باسىندا الدە ءبىر نارسەنى ۇمىت قالدىرعانداي كۇنىنە بىرنەشە مارتە كەلگىم كەلەدى-

اق، ادامداردان قورقامىن.

– مەنەن دە قورقاسىڭ با؟- دەپ كۇلە بۇرىلدى اقجان.

– ءسىزدى كورسەم قۋانىپ قالامىن.

اۋىلعا تاياۋ جول ايىرىعىنا كەلگەندە:

– ەرتەڭ سەنى اسىعا كۇتەتىن بولامىن، – دەدى اقجان. سارا ءۇنسىز العا ۇزاي بەردى.

ەرتەسى ىمىرتتا، سارا كۇندەگى ادەتىنەن جاڭىلىپ كوپ كەشىكتى. باستاۋ باسىندا ۇزاق ساعىنا، سارىلا توسقان اقجان جۇرەك تۇكپىرىنەن شىمىرلاپ شىققان كوپ سۇراقتىڭ ءدال جاۋابىن تابا الماي ۇزاق ساندالدى. كەلمەي قالار ما ەكەن؟ – دەگەن قۇلازىعان كوڭىلمەن ءماندى-ءمانسىز كوپ قيالدىڭ سوڭىنا تۇسكەن.

بىردە ول وزەن بويىنا بارىپ شاباق بالىقتاردىڭ قيمىلىن قىزىقتادى. سونداي ءبىر جىم-جىرت اعىستى اۋماقتان شەتكەرى الاساپىرانى از، تىنىش ايدىندا ءوز ارەكەتىنىڭ قامىمەن بۇلتىڭ قاعا، اسىر سالا ءجۇزىپ جۇرگەن قامسىز، قاپەرسىز قيمىلدارعا كۇيىنە قاپالاندى. جاعالاۋداعى تاس-توپىراقپەن سۋ بەتىنىڭ الەم-تاپىرىعىن شىعاردى. بۇل قىستىقتىرعان ويدان سەرگۋدىڭ امالى ەدى. وسى ىشقۇسالىق كەشكى قويۋ قاراڭعىلىققا شومعان شاقتا بۇلاق بويىندا جاعىمدى كۇي ەستى.

…. سوڭعى سول ءبىر بەيمازا كۇندەردىڭ، ەل جۇرەگىندەگى تۇرلاۋسىز تۇڭعيىق ويدىڭ، قىزعانىشپەن قيىسقان قيالدىڭ، جالعىزدىققا قۇمار جان وتىنىڭ جارشىسى بولعان سول كەش ەكى جاستىڭ بىلەگىن بۇلاق بويىندا ايقاستىردى. الايدا سونداي ءتاتتى، تاماشا كەشكى اراي جان ازىعىن بەرگەنىمەن ولاردىڭ بالعىن ماحابباتىن، ادامزات ومىرىندەگى تەك قانا ءبىر رەت ادال سەنىممەن قول جەتكىزەتىن باقىتىن، جان راقاتىن سۇرقيا، سۇم وي ۇيالاعان جاناردان جاسىرىپ قالا المادى. كەشكىرە جول تارتقان بۇيىعى، سۇلۋ قىزدىڭ سوڭىنان باسپالاي ەرگەن اۋىلدىڭ اقىماق جىگىتى وسى ءبىر قۋانىشتى قىلمىس تۇرعىسىنان اۋىل ادامدارىنىڭ ەرتەڭگىلىك اڭگىمەسىنىڭ وزەگىنە اينالدىرىپ جىبەرگەن.

وسەك تابا الماي باستارى اۋىرىپ جۇرگەن اۋىل ايەلدەرىنە بۇل تابىلمايتىن تاقىرىپ بولدى.

– جەتىم باستاۋ باسىنان جىن كورىپتى بىرەۋلەر، – دەپ اڭگىمەسىن باستادى سۋ الۋعا شىققان ساركىدىر ايەل.

– قۇداي-اۋ، جىلىنا ءبىر قىرسىقتان ارىلمايتىن بولدىق-اۋ، – دەپ كۇڭىرەندى قايماق ەرىن قارا ايەل.

– ونى كىم كورىپ ءجۇر ەكەن،- دەپ سۇرادى تاعى ءبىرى.

– سەرىكباي دەسەدى عوي، ەستىگەندەر.

– ول كورەدى،- دەپ قوستادى قاراتورى جەڭەشە، – سەرىكباي سەكسەن ايلالى قۋ ەمەس پە؟

جىن تۋرالى اڭگىمە قىزا تۇسكەن ەدى. التىن ءتىستى اپاي تاعى ءبىر تىڭ جاڭالىقتى پاش ەتكەندەي بولدى.

– سول جىن جاڭا كورشىنىڭ قىزىن اينالدىرىپ جۇرگەن كورىنەدى، – دەپ سىبىرمەن جالعاستىردى ءسوزىن.

– سول بۇيىعى قىز پەرىنىڭ قىزى بەكتورى بولىپ جۇرمەسىن،- دەگەن الدەكىمنىڭ سوزىنە جابىلا كۇلىستى وتىرعاندار.

مۇنداي اڭگىمەلەر كەيدە شىنايى قالپىمەن، كەيدە جامالىپ-جاسقالىپ سارانىڭ شەشەسىنە دە جەتىپ جاتتى.ادەيى كەلىپ ءبىر شاۋگىم ءشايىن ىشە وتىرىپ ايتىپ كەتەتىندەر دە، ساراعا ءسوز سالاتىندار دا شىعىپ ءجۇردى. باسىندا بۇعان اسا ءمان بەرمەگەن عازيز انا، ۋاقىت وتە كەلە، ەلدەن اجىراي باستاعانىن سەزگەندە ساراعا اشۋ شاقىرىپ قالىپ ءجۇردى. كىربەڭسىزدىكتىڭ دۇرىس شەشىمىن تابا الماي قينالدى. وسىنداي قينالىس ءالجۋاز انانى ءوز ەركىنە باعىندىردى. الپەشتەپ وسىرگەن، كوزىنىڭ قاراشىعىن جاماعايىن تۋىسىنىڭ قاتىگەز ۇلىنا اتاستىرۋمەن ءوز مۇڭىنان ايىققانداي بولدى. مۇنىڭ قىزىنا اۋىر تيەتىنىن ويلاسا دا، باسقا امالى جوق ەدى.

سارا كوڭىلىندەگى قۇلازۋ كوپتەن بەرى وي-قيالىن قىسپالاپ جۇرگەنىمەن ءدال تويى بولىپ جاتقان كۇندەگىدەي اۋىر تيگەن جوق. سول كۇنى اۋىلدىڭ دۋمانشىل جاستارى بۇل ۇيگە تۇتاسىمەن جينالعان. كوپ شاتتىعى قانشاما تەبىرەنىستى بولعانىمەن، سارانىڭ كوڭىلىن جەلپىندىرە العان جوق، باسىنا جەلەك جابىلعانىمەن ماحابباتتان جەتىمدىك تارتقانىن، مۇڭ مەن قايعىنىڭ وزەگىن ورتەپ جاتقانىن ىشتەي سەزىپ، ءبىلىپ وتىردى.

بي بيلەنىپ، ءان دە ايتىلدى. دەلەبەسى قوزعان كوپشىلىك تارتىنعانىنا قويماي سارانى دا ءان ايتۋعا كوندىرگەن ەدى. اۋىر ويدىڭ اراسىندا وتىرعان ول ءبىر ءسات ءبارىن ۇمىتقانداي بولدى. “سونداعى سارا ايتقان ءان ەدى” دەپ اۋىل جاستارى تامسانا ايتاتىن ءان ءسوزى بىلاي ەدى:

وتكەن كۇننىڭ بولار دەرسىڭ نەسى ۇمىت،

كەتپەيىكشى كەزدەسۋدەن كەشىگىپ.

ماقپال تۇندەر توسەگىمدە شالقالاپ،

جاتتىم ءۇنسىز تۇڭعيىققا توسىلىپ.

كۇز دە مىناۋ، كۇللى دۇنيە سارعايعان،

بۇل سۋرەتكە تاڭدانباسىن قانداي جان.

مەن دە بۇگىن جاپىراقشا سارعايدىم،

ساعان جەتسەم دەگەن جالعىز ارماننان.

ونىڭ ورىنداۋ شەبەرلىگى مە؟ داۋىسىنىڭ ادەمىلىگى مە؟ كىم ءبىلسىن، وتىرعاندار جاقسى قارسى العان بولاتىن. بىراق، بۇل قۋانىش سارا قۇيزەلىسىن كوبەيتە تۇسكەن.

ساراعا بەرگەن ۋادەسى بويىنشا اقجان سول كۇنى كەلۋگە ءتيىستى ەدى، ول كەلمەدى. مۇنىڭ سەبەبىن وتاۋ بولىپ ءبولىنىپ شىعىپ، كۇيەۋىمەن ورتاسىنداعى ەنجارلىق ەڭ سوڭعى شەگىنە جەتكەن كەزدە ءبىر-اق بىلگەن. مىناۋ الدىندا تۇرعان سۇرقيا جان- ءوز ەرى. سارا مەن اقجان ورتاسىنداعى ىستىق سۇيىسپەنشىلىكتەن حابارى بار ەدى. سول قىزعانىش اقجان اتىنان جىبەرىلگەن قالىڭ ارىز بولىپ، ارتى قاستاندىققا اينالىپ ونى اباقتىعا جاۋىپ تىنعان.

سارانىڭ ومىرىندەگى بۇل ەنجارلىق ونىڭ تىرشىلىككە كوزقاراسىن وزگەرتىپ جىبەرگەن، بەيمازالىققا سالعان تاعى ءبىر جايت- بالا قاسىرەتى. سارا كەيدە ءوز ەرىنىڭ قاتىگەز كەسپىرىن بالا مۇڭىنان، بالا ساعىنىشىنان ىزدەيتىن دە كەشىرەتىن. الايدا، اقجانىڭ ومىرىنە سالعان زاردابىن بىلگەننەن كەيىن وعان وشىگە، كەكتەنە قارايتىن بولدى. وسىدان باستاپ جانسەبىل ۇمىتپەن ىرگەسى بۇتىندەلىپ كەلە جاتقان وتباسىنىڭ بەرەكەسى كەتە باستادى. كۇندە ۇرىس ، جانجال، جايلاي بەردى.

بۇگىن ولار تاعى دا ۇرىس-كەرىستى ۋشىقتىرا ءتۇستى. جان اشۋى دەگەندە ابدەن شيرىققان سارا ورنىنان اتىپ تۇرىپ ەرىنىڭ جاعاسىنا جارماسا كەتتى:

– بۇلاي سورلى بولىپ جۇرگەننەن، سەنىڭ قولىڭنان ءولىپ، تىنىش تابايىن، – دەدى ول اشۋدان جارىلا.

– ولتىرەمىن.

– ءولتىر، ال،.. بۇل قۋ تىرلىكتەن ەرتەرەك جوعالعان دا جاقسى.

كەيىنگى كۇندەردە نە كۇتىپ تۇرعانىن بىلە الماي قينالىپ جۇرگەن ەرى وقىس قيمىل جاساپ كەزدىگىن جۇلىپ الدى. امال نە؟ اشۋلى دا، ادۋىن قايراتتى قول قاتە قيمىل جاسادى.

اۋىلدا وسىنداي سۇملىق بولىپ جاتقان ءتۇنى اقجان ءبىر ءتۇرلى بەيمازالىقپەن ۇيقىسىز تاڭ اتىردى. ەرتەڭگى سىيقىر كۇن كۇلىمسىرەي قاراعاندا، اقجان ەركىندىكتىڭ ءلاززاتتى تىنىسىنا شومىلىپ ۇزاق تۇردى. ول ءومىردىڭ، جارىق كۇننىڭ قادىرىن ەندى تۇسىنگەندەي، تىرلىكتىڭ باقىتىن دا بىلگەن. الايدا سول ءبىر جان راحاتىندا تۇرعان ساتىندە سۋىق حابار ەستىدى.

– سارا كەشە تۇندە ءوز ەرىنىڭ قولىنان مەرت بولدى، – دەپ جەتكىزدى الىپ قايتۋعا كەلگەن اعاسى.

– نە دەيسىز اعا، شىن ءسوزىڭىز بە؟ جوق، الدە….

– اقجان-اۋ، قويشى سول ءبىر سىيقىر الدامشىنى، ءبىر باسىڭا ءۇش جىلدىق مۇڭىڭ دا جەتەر.

********************************************************

ءالى سول اۋىل، سول جولدار، سول كوكتەم. سول باياعى قارت تەرەكتىڭ تۇبىندە ۇيلىعىسىپ وتىرعان ءومىر.

– انە، اقجان كەلە جاتىر،– دەدى الدەكىم.

بۇل كۇندەگى اقجان ەرەكشە وزگەرىپ كەتكەن. قالىڭ قاۋعا ساقالدى، بەتىنە ءاجىم ىزدەرى تەرەڭدەي تۇسكەن. كوز شاناعىنان ءۇمىت، دوستىق، سۇيىسپەنشىلىك كۇتىپ تۇراتىن ءبىر ءتۇرلى ادام بولىپ قالعان. ول ادامگەرشىلىك، ادالدىق دەگەندى ۇمىتقان، تەك ۇمىتپايتىن تىرلىگى ءار كۇن سايىن ىمىرت ۇيىرىلگەن كەزدە جەتىم باستاۋ باسىنا بارىپ جۋىنىپ قايتۋ مەن ەل ءبىلىپ بولمايتىن ۇزاق قيالدارمەن ۇزىن كۇندى، ۇيقىسىز ءتۇندى وتكىزۋ.

– و، اقجان، قال قالاي؟ ءوزىڭ نەمەنە، ءبىر نارسە جوعالتقانسىڭ با؟ – دەدى سەرىكباي مىسقىلداپ. ۇيلىعىسىپ تۇرعاندار دۋ ەتىپ كۇلدى. اقجان جاۋاپ قاتقان جوق، تەك جاستار جاعىنا ءۇنسىز قارادى دا ۇزاي بەردى. ونىڭ جۇرەگى “ەڭ قاستەرلى ماحابباتىمدى ىزدەپ ءجۇرمىن” دەپ سويلەپ تۇرعانداي بولدى.

ول ۇزاي بەردى، سالدەن كەيىن ارعى جاعادان بايعۇز ءۇنى ساڭق ەتە قالدى. بۇل ىمىرت ۇيىرىلگەندىگىنىڭ بەلگىسى.

قاجەت انداس،

Q-Andas اقپاراتتىق اگەنتتىگى