Q-Andas
No Result
View All Result
  • باستى بەت
  • ولكەتانۋ
    • ءبىلىم
    • دەنساۋلىق
    • سپورت
    • قۋعىن-سۇرگىن
    • تۇلعا تانۋ
    • قورشاعان ورتا
    • حالىق جادى
    • مادەنيەت
    • جەتىسۋ جارتاس سۋرەتتەرى
    • جەتىسۋدىڭ اسيەتتى جەرلەر
    • ادەبيەت
    • شالعاي اۋىل
    • تۋريزم
      • تاريح
    • ەلتانۋ
    • كوشى-قون
    • تۋرنير
  • ارنايى جوبالار
    • بايقاۋ
    • كورمەلەر
    • كونفەرەنتسيا
    • گرانت
    • ەكسپەديتسيالار
  • مۇراعات
    • انداس وماراقىن ىزىمەن
    • اۋەسحان ماجايدىڭ جادىگەرلەرى
    • بەينەفيلم
    • حاتكەرلىك
    • گالەرەيا
  • ءبىز تۋرالى
    • ارىپتەستەر
    • بايلانىس
    • سايت اكىمشىلىگى
    • PDF-مۇراعات
kz Қазақ qz Qazaq tj توتە جازۋ ru Русский en English
Q-Andas
  • باستى بەت
  • ولكەتانۋ
    • ءبىلىم
    • دەنساۋلىق
    • سپورت
    • قۋعىن-سۇرگىن
    • تۇلعا تانۋ
    • قورشاعان ورتا
    • حالىق جادى
    • مادەنيەت
    • جەتىسۋ جارتاس سۋرەتتەرى
    • جەتىسۋدىڭ اسيەتتى جەرلەر
    • ادەبيەت
    • شالعاي اۋىل
    • تۋريزم
      • تاريح
    • ەلتانۋ
    • كوشى-قون
    • تۋرنير
  • ارنايى جوبالار
    • بايقاۋ
    • كورمەلەر
    • كونفەرەنتسيا
    • گرانت
    • ەكسپەديتسيالار
  • مۇراعات
    • انداس وماراقىن ىزىمەن
    • اۋەسحان ماجايدىڭ جادىگەرلەرى
    • بەينەفيلم
    • حاتكەرلىك
    • گالەرەيا
  • ءبىز تۋرالى
    • ارىپتەستەر
    • بايلانىس
    • سايت اكىمشىلىگى
    • PDF-مۇراعات
No Result
View All Result
Q-Andas
No Result
View All Result
باستى بەت قاجەت كىتاپ

ەرمىرزا باتىر

admin
2026/08/30
قاجەت كىتاپ
0
Ермырза батыр

قازاق تاريحىندا ەل تەۋەلسىزدىگى مەن رۋحاني تۇتاستىعىن قورعاعان باتىرلار مەن بيلەر ەرەكشە ورىن الادى. سول دەستۈردىڭ جالعاسى بولىپ, 1819 تۋىپ,1892 جىلى قايتىس بولعان ەرمىرزا باتىر كۆپجاسارۇلى XIX عاسىردىڭ ەكىنشى جارتىسىنداعى قازاق  قوعامىنىڭ كۈردەلى كەزەڭىن ۆمىر سۈردى. وتارشىلدىق ساياسات پەن ەلدىك رۋح بەتپە-بەت كەلگەن تۇستا بەلسەندى كۈرەسكەر بولدى.

ەرمىرزا باتىر تەك قىلىش كۈشىمەن ەمەس, اقىل مەن ەدىلدىك, رۋح پەن مەمىلە ارقىلى ەرەكشەلەندى. ول داۋ-دامايدى شەشۋدە, اعايىن اراسىنداعى قاتىناستى ۈيلەستىرۋدە دانالىق پەن سابىر ۈلگىسىن كۆرسەتتى. ەل ىشىندە ايتىلعانداي:

XIX عاسىردا رەسەي يمپەريياسىنىڭ وتارلاۋ ساياساتى كۈشەيگەن كەزدە ەرمىرزا باتىر جەر ۈشىن عانا ەمەس, رۋح ۈشىن كۈرەستى. ول كەنەسارى قاسىمۇلى باستاعان ۇلت-ازاتتىق قوزعالىسىنا تىلەۋلەس بولىپ, جەتىسۋ مەن الاكۆل ۆڭىرىندە ەرلىك يدەياسىن جالعاستىردى. سونىمەن بىرگە, اۋىل بيلىگىنە, قوعام تۇراقتىلىعىنا اتسالىسىپ, ەدىل تۆرەلىگىمەن تانىلدى.

ەرمىرزانىڭ رۋحاني مۇراسى ۇرپاقتارىنا جالعاسقان. ۇلى مولداحان ەرمىرزاۇلى كۈيشىلىك دەستۈردە ەل تاعدىرىن جەتكىزسە, كەيىنگى ۇرپاقتارى مەدەنيەت, اعارتۋشىلىق جەنە قوعامدىق ىستەردە بەلسەندىلىك تانىتىپ, رۋحاني ساباقتاستىقتى جالعاستىردى.

بۈگىنگى تەۋەلسىز قازاقستاندا ەرمىرزا باتىردىڭ ۆمىرىن تانۋ – ۆتكەندى قاستەرلەۋ عانا ەمەس, ۇلتتىق سانا مەن رۋحاني تۇتاستىقتى جاڭعىرتۋ تەتىگى بولىپ تابىلادى.

 

ەرلىكتىڭ داڭقى ۆشپەيدى

قازاق حالقىنىڭ سان عاسىرلىق تاريحىندا ەل تەۋەلسىزدىگى مەن رۋحاني تۇتاستىعىن قورعاعان باتىرلار مەن بيلەر ينستيتۋتى ايرىقشا ورىن الادى. سول ۇلى دەستۈردىڭ التىن ارقاۋىن جالعاپ, ەل بىرلىگىن ساقتاپ, ۇلت نامىسىن ۇران ەتكەن تۇلعالاردىڭ بىرى – ەرمىرزا باتىر كۆپجاسارۇلى (1819–1892). ول XIX عاسىردىڭ ەكىنشى جارتىسىنداعى قازاق قوعامىنداعى كۈردەلى كەزەڭنىڭ — وتارشىلدىق ساياسات پەن ەلدىك رۋحتىڭ بەتپە-بەت كەلگەن تۇسىنىڭ – تىرى كۋەگەرى ەرى بەلسەندى كۈرەسكەرى بولدى.

ەرمىرزا باتىردىڭ ۆمىرى مەن قىزمەتى تەك قىلىشتىڭ كۈشىمەن ەمەس, اقىل مەن مەمىلەنىڭ, ەدىلدىك پەن رۋحتىڭ كۈشىمەن ەرەكشەلەندى. ول ەل ىشىندەگى داۋ-دامايدى شەشۋدە, ۇلت پەن ۇلىستار اراسىنداعى قاتىناستى ۈيلەستىرۋدە دانالىق پەن سابىردىڭ ۈلگىسىن كۆرسەتتى. ەل ىشىندە ايتىلاتىن: «ەرمىرزانىڭ بيلىگى ەلدى ىمىراعا, سۆزى رۋحقا, ىسى تەرتىپكە باستاعان» دەگەن سۆز – ونىڭ تاريحي بەينەسىن دەل سيپاتتايدى.

XIX عاسىر – قازاق حالقى ۈشىن ساياسي تەۋەلسىزدىكتەن ايرىلعانىمەن, رۋحاني تەۋەلسىزدىك ۈشىن كۈرەس جالعاسقان كەزەڭ بولدى. رەسەي يمپەريياسىنىڭ وتارلاۋ ساياساتى كۈشەيىپ, شەكارالىق ۆڭىرلەردە ەسكەري پۋنكتتەر, ۋەزد ورتالىقتارى قۇرىلدى. وسىنداي تاريحي جاعدايدا ەرمىرزا باتىردىڭ قىزمەتى – تەك جەر ۈشىن كۈرەس ەمەس, رۋح ۈشىن كۈرەس بولدى. ول كەنەسارى قاسىمۇلى باستاعان ۇلت-ازاتتىق قوزعالىسىنا تىلەۋلەس بولىپ, ونىڭ ەرلىك يدەياسىن جەتىسۋ مەن الاكۆل ۆڭىرىندە جالعاستىردى. باتىردىڭ ەلدىك جولىنداعى ەڭبەگى تەك سوعىسپەن شەكتەلمەيدى. ول ۆز زامانىندا اۋىل بيلىگىنە, قوعامنىڭ ىشكى تۇراقتىلىعىنا, حالىقتىڭ بەرەكەلى ۆمىرىنە اتسالىسقان رۋحاني قايراتكەر بولدى. ەل اراسىنداعى تاتۋلىقتى ساقتاپ, جەسىر مەن جەتىمگە قامقور بولىپ, ەدىل تۆرەلىگىمەن تانىلدى.

ەرمىرزا باتىردىڭ بەينەسى قازاق حالقىنىڭ دەستۈرلى ەرلىك پەن يماندىلىق تۇتاستىعىنىڭ كۆرىنىسى. ول قارۋلى كۈرەستىڭ ادامى بولا تۇرا, سوعىستى ماقسات ەمەس, ەل بىرلىگى مەن بەيبىت ۆمىردى ساقتاۋ قۇرالى رەتىندە تۈسىنگەن. سوندىقتان دا حالىق ونى «بەيبىتشىلىكتىڭ باتىرى», «جەتى رۋدىڭ ەل اعاسى» دەپ اتاعان. ەرمىرزانىڭ رۋحاني ساباقتاستىعى ۇرپاعىندا ايقىن جالعاستى. ۇلى مولداحان ەرمىرزاۇلى – كۈيشىلىك دەستۈردىڭ ىرى ۆكىلى رەتىندە ەكەسىنىڭ ەلدىك رۋحىن كۈي تىلىندە سۆيلەتتى. ونىڭ كۈيلەرىندە ەل تاعدىرى, ازاتتىق مۇراتى, سابىر مەن ار-نامىس ەۋەنى قاتار ۆرىلەدى. كەيىنگى ۇرپاقتارى اعارتۋشىلىق, مەدەنيەت, جۋرناليستيكا جەنە قوعامدىق ىستەردە بەلسەندىلىك تانىتىپ, رۋحاني ەستافەتانى جاڭا عاسىر دەڭگەيىندە جالعاستىردى.

ەرمىرزانىڭ ەسىمى الاكۆل مەن ەشكىۆلمەس اراسىنداعى كيەلى كەڭىستىكپەن تىعىز بايلانىستى. بۇل ۆڭىر – كۆنە دەۋىردەن بەرى تۈركى ۆركەنيەتىنىڭ رۋحاني قازىعى بولعان جەر. وسى ۆڭىردىڭ تابيعاتى مەن تاريحى ەرمىرزانىڭ تۇلعالىق قالىپتاسۋىنا ەرەكشە ىقپال ەتتى. تاۋدىڭ سالقىنى مەن كۆلدىڭ ايدىنى, دالانىڭ كەڭدىگى مەن ەلدىڭ بىرلىگى – ونىڭ مىنەزى مەن دۈنيەتانىمىنىڭ ۆزەگىنە اينالدى. ول تۋعان توپىراعىن تەك قونىس ەمەس, قاسيەتتى مەكەن دەپ تانىپ, ەر تۆبەسىن, ەر بۇلاعىن حالىقتىڭ تاعدىرىمەن بايلانىستىردى. سوندىقتان ەرمىرزا ەسىمى – جەتىسۋ مەن الاكۆل تاريحىنىڭ سيمۋولدىق تۇلعاسى.

بۈگىنگى تەۋەلسىز قازاقستان كەزەڭىندە ەرمىرزا باتىر تۇلعاسىن تانۋ – ۆتكەندى قاستەرلەۋ عانا ەمەس, ەل رۋحىن جاڭعىرتۋدىڭ تەتىگى. ونىڭ ۆمىر جولى مەن ۆنەگەسى – قازىرگى ۇرپاق ۈشىن ۇلتتىق نامىس پەن ازاماتتىق جاۋاپكەرشىلىكتىڭ, ەلدىك سانا مەن رۋحاني تۇتاستىقتىڭ مەكتەبى. بۇل ەڭبەكتە ەرمىرزا باتىردىڭ ۆمىرى, كۈرەسى جەنە رۋحاني ساباقتاستىعى ارحيۋ دەرەكتەرى مەن اۋىز ەدەبيەتى ۈلگىلەرى نەگىزىندە سارالانىپ, ۇرپاقتارىنىڭ اعارتۋشىلىق, مەدەنيەت, تۋريزم جەنە قوعامدىق ىستەرگە قوسقان ۈلەستەرى جۈيەلى تۈردە كۆرسەتىلدى. ەڭبەك ارقىلى جەتىسۋ تاريحىنداعى تۇلعالىق ساباقتاستىق پەن رۋحاني كودتىڭ ۈزىلمەگەنى, كەرىسىنشە, جاڭا فورمادا جالعاسىپ كەلە جاتقانى ايقىندالادى.

ەرمىرزا باتىر – ۆتكەننىڭ كۆلەڭكەلى اڭىزى ەمەس, بۈگىننىڭ دە تىرى رۋحى. ونىڭ ۆمىرلىك ۇستانىمى – «ەل امان بولسا, ەر رۋحى ۆشپەيدى» دەگەن قاعيداعا قۇرىلعان. سوندىقتان بۇل ەڭبەك – ەرمىرزا باتىردىڭ تۇلعاسىن تاريحي كونتەكستەن شىعارىپ قانا قويماي, ونى قازىرگى ۇلتتىق ساناعا قايتا ەكەلۋ, ەل مەن جەرگە ادالدىقتىڭ مەڭگىلىك ۈلگىسىن ۇسىنۋ.

قاجەت انداس,

 ۆلكەتانۋشى, جۋرناليست,

«جەتىسۋ ۆلكەتانۋشىلار ورتالىعى» قب ديرەكتورى,

Q-Andas اقپاراتتىق اگەنتتىگىنىڭ باس رەداكتورى.

0 0 votes
Рейтинг статьи
Post Views: 17
ӨЛКЕ ШЕЖІРЕСІН СӨЙЛЕТКЕН ҚАЛАМГЕР
قاجەت كىتاپ

ولكە شەجىرەسىن سويلەتكەن قالامگەر

November 9, 2026
«Бекзат өмір»: өнерге арналған еңбек
قاجەت كىتاپ

«بەكزات ءومىر»: ونەرگە ارنالعان ەڭبەك

November 7, 2026
Майдан мен тыл тарихын тоғыстырған жинақ
قاجەت كىتاپ

مايدان مەن تىل تاريحىن توعىستىرعان جيناق

October 8, 2026
«Сайын даланың Сайболаттары»
قاجەت كىتاپ

«سايىن دالانىڭ سايبولاتتارى»

October 5, 2026
Парасат жолы өнегелі өмір естелігі
قاجەت كىتاپ

پاراسات جولى – ونەگەلى ءومىر ەستەلىگى

September 30, 2026
Сарқанда өлкетану кітаптары таныстырылды
قاجەت كىتاپ

سارقاندا ولكەتانۋ كىتاپتارى تانىستىرىلدى

September 24, 2026
Subscribe
Login
Notify of
guest
guest
0 комментариев
Oldest
Newest Most Voted
Inline Feedbacks
View all comments
ӨЛКЕ ШЕЖІРЕСІН СӨЙЛЕТКЕН ҚАЛАМГЕР

ولكە شەجىرەسىن سويلەتكەن قالامگەر

November 9, 2026

«Бекзат өмір»: өнерге арналған еңбек

«بەكزات ءومىر»: ونەرگە ارنالعان ەڭبەك

November 7, 2026

Өлке тарихы ұрпаққа аманат

ولكە تاريحى ۇرپاققا امانات

October 23, 2026

ЖАҢА ҚАҒИДА?  «Әлеуметтік кәсіпкерлерге жаңа талаптар түсіндірілді»

جاڭا قاعيدا: «الەۋمەتتىك كاسىپكەرلەرگە جاڭا تالاپتار ءتۇسىندىرىلدى»

October 13, 2026

Жұмыспен қамту тәртібінде не өзгерді?

جۇمىسپەن قامتۋ تارتىبىندە نە وزگەردى؟

October 12, 2026

Ақпараттық агенттігі

Меншік иесі: “Жетісу” өлкетанушылар орталығы” қоғамдық бірлестігі
Қазақстан Республикасы, Жетісу облысы, Талдықорған қаласы “Болашақ” шағын ауданы, 12-27

Q-Andas желілік басылымы Қазақстан Республикасы Ақпарат және коммуникация министрлігі Ақпарат комитетінде 2025 жылғы 19 наурызда тіркеліп, № KZ21VPY00115275 куәлігі берілген.

Сайт материалын пайдалану үшін редакция келісімі керек және гиперсілтеме жасау міндетті.

Тел: 8 747 706 1382
email: andas_kazhet@mail.ru

qandas.kz © 2026. Барлық авторлық құқық заңмен қорғалған.

  • tjتوتە جازۋ
    • kz Қазақ
    • qz Qazaq
    • tj توتە جازۋ
    • ru Русский
    • en English
  • باستى بەت
  • ولكەتانۋ
    • ءبىلىم
    • دەنساۋلىق
    • سپورت
    • قۋعىن-سۇرگىن
    • تۇلعا تانۋ
    • قورشاعان ورتا
    • حالىق جادى
    • مادەنيەت
    • جەتىسۋ جارتاس سۋرەتتەرى
    • جەتىسۋدىڭ اسيەتتى جەرلەر
    • ادەبيەت
    • شالعاي اۋىل
    • تۋريزم
      • تاريح
    • ەلتانۋ
    • كوشى-قون
    • تۋرنير
  • ارنايى جوبالار
    • بايقاۋ
    • كورمەلەر
    • كونفەرەنتسيا
    • گرانت
    • ەكسپەديتسيالار
  • مۇراعات
    • انداس وماراقىن ىزىمەن
    • اۋەسحان ماجايدىڭ جادىگەرلەرى
    • بەينەفيلم
    • حاتكەرلىك
    • گالەرەيا
  • ءبىز تۋرالى
    • ارىپتەستەر
    • بايلانىس
    • سايت اكىمشىلىگى
    • PDF-مۇراعات

© 2025 qandas.kz

wpDiscuz