Q-Andas
No Result
View All Result
  • باستى بەت
  • ولكەتانۋ
    • ءبىلىم
    • دەنساۋلىق
    • سپورت
    • قۋعىن-سۇرگىن
    • تۇلعا تانۋ
    • قورشاعان ورتا
    • حالىق جادى
    • مادەنيەت
    • جەتىسۋ جارتاس سۋرەتتەرى
    • جەتىسۋدىڭ اسيەتتى جەرلەر
    • ادەبيەت
    • شالعاي اۋىل
    • تۋريزم
      • تاريح
    • ەلتانۋ
    • كوشى-قون
    • تۋرنير
  • ارنايى جوبالار
    • بايقاۋ
    • كورمەلەر
    • كونفەرەنتسيا
    • گرانت
    • ەكسپەديتسيالار
  • مۇراعات
    • انداس وماراقىن ىزىمەن
    • اۋەسحان ماجايدىڭ جادىگەرلەرى
    • بەينەفيلم
    • حاتكەرلىك
    • گالەرەيا
  • ءبىز تۋرالى
    • ارىپتەستەر
    • بايلانىس
    • سايت اكىمشىلىگى
    • PDF-مۇراعات
kz Қазақ qz Qazaq tj توتە جازۋ ru Русский en English
Q-Andas
  • باستى بەت
  • ولكەتانۋ
    • ءبىلىم
    • دەنساۋلىق
    • سپورت
    • قۋعىن-سۇرگىن
    • تۇلعا تانۋ
    • قورشاعان ورتا
    • حالىق جادى
    • مادەنيەت
    • جەتىسۋ جارتاس سۋرەتتەرى
    • جەتىسۋدىڭ اسيەتتى جەرلەر
    • ادەبيەت
    • شالعاي اۋىل
    • تۋريزم
      • تاريح
    • ەلتانۋ
    • كوشى-قون
    • تۋرنير
  • ارنايى جوبالار
    • بايقاۋ
    • كورمەلەر
    • كونفەرەنتسيا
    • گرانت
    • ەكسپەديتسيالار
  • مۇراعات
    • انداس وماراقىن ىزىمەن
    • اۋەسحان ماجايدىڭ جادىگەرلەرى
    • بەينەفيلم
    • حاتكەرلىك
    • گالەرەيا
  • ءبىز تۋرالى
    • ارىپتەستەر
    • بايلانىس
    • سايت اكىمشىلىگى
    • PDF-مۇراعات
No Result
View All Result
Q-Andas
No Result
View All Result
باستى بەت ولكەتانۋ جەتىسۋ جارتاس سۋرەتتەرى

ەشكىولمەس جارتاس سۋرەتتەرى

admin
2026/08/31
جەتىسۋ جارتاس سۋرەتتەرى
0
Ешкіөлмес жартас суреттері

قولا، ساق، تۇركى كەزەڭدەرىنىڭ زيراتتارىندا باسىندا – انتروپومورفتى ەسكەرتكىش رەتىندە قويىلاتىن جازۋى بار، گرانيتتەن قاشالىپ جاسالعان تاقتالار – جەتىسۋ الاتاۋىنىڭ الاسا جانە ورتا بيىك تاۋلى بولىكتەر سۋىقتوبە، ءشولدىادىر، ماتاي تاۋلارىنىڭ ەتەگىندە ءجيى كەزدەسەدى. ولاردا جازۋدان باسقا ساداق، سەمسەر، قورامساقتىڭ سۋرەتى بار. كوكسۋ اۋدانىنداعى قولا، ساق كەزەڭىنەن باستاۋ الاتىن ەجەلگى تابيعي عيباداتحانا قىزمەتىن اتقارعان جارتاستاعى سۋرەتتەر ءۇش دەڭگەيلى تاۋ ارالىق ورتا كوكسۋ، مولالى، اقتەكشە ويىستارىمەن ولاردى قورشاپ جاتقان شاعان (2552م)، لاباسى (1562م)، ەشكىولمەس (1054م)، قاراشوقى (1398م)، ءشولدىادىر (1126م) تاۋلارىندا شوعىرلانعان. الاكول ءوڭىرىنىڭ ىنتالى، اقشي، بەسكول، ءۇشارال، قارابۇلاق جانە لەپسى اۋىلدارىنداعى بالبالتاستاردا بەينەلەنگەن ادام ءمۇسىنىنىڭ اڭشىلىقپەن نەمەسە بەلگىلى ءبىر كاسىپپەن اينالىسقانى قاشالىنىپ جاسالعان. ولار – بالبال تاستار، ساندىق تاستار، قوشقار تاستار، مۋفلون اتالاتىن مۇيىزدەرى شەڭبەرىنە وراتىلعان جانۋارلار: ءىرى تاۋتەكە، تاۋەشكىلەر. سونداي-اق، ءىرى جانۋارلار يت پەن اڭ اۋلاۋ فورماسىندا تاۋ ەتەگىندەگى جالپاق تاستارعا قاشالىپ جاسالادى. قارابۇلاق جانە ىنتالى تاۋلارىنداعى پەتروگليفتەر IV-III جانە VIII-IX عاسىرلاردا جاسالعان دەگەن بولجام بار.
ەسكەلدى اۋدانى، ەشكىولمەس تاۋ جوتاسىنداعى جارتاس بەتتەرى، شىڭ باسى مەن شاتقالداردا تاس بەتىندەگى بەينەلەر ساقتالىپ، قولا ءداۋىرى مەن ورتا عاسىرداعى وسى ءوڭىردى مەكەندەگەن تايپالار ومىرىنەن سىر بەرىپ تۇر. كونە سۋرەتتەر 24 شاتقالدان تابىلىپ، ولاردىڭ سانى 10 مىڭنىڭ ۇستىندە ەكەنى انىقتالدى. 1886 جىلى ماۋسىمدا كوكسۋ ستانسىسى مەن جالعىزاعاش اۋىلىنىڭ د.كاشكاروۆ جانە م.حمىلەۆ ەسىمدى كازاكتارى جەتىسۋ اسكەري گۋبەرناتورىنا: «جالعىزاعاش اۋىلى ماڭىنداعى تەرەكتى سايىنان ءوتىپ كەلە جاتىپ، ءبىز جازۋى بار الپىسقا جۋىق تاس كوردىك»، – دەپ حابارلايدى. سودان باستاپ-اق، پاتشا وكىمەتى كوكسۋ وزەنى تىلگىلەگەن اڭعاردى زەرتتەۋدى باستاپ كەتەدى. قازىرگى كوكسۋ اۋدانى تەرەكتى اۋىلىنىڭ شىعىس جاعىنداعى بيىك بەتكەيدەگى پەتروگليفتەر سول كەزدەن-اق ارحەولوگ عالىمداردىڭ نازارىنا ىلىگەدى. الايدا ءارتۇرلى سەبەپپەن الەمدىك مادەني مۇرا قورىنا كىرگىزىلمەي قالا بەرەدى. ەشكىولمەس تاۋىنداعى تاڭبالاردىڭ باسىم بولىگىن ارقار، تاۋتەكە، بۇعى سەكىلدى جانۋارلار قۇرايدى. اراسىندا ادام سۇلباسى، ءدىني ءراسىم وتكىزگەندەر، ساداق اتقان، شوقپار كوتەرىپ، تۋ ۇستاعاندار كەزدەسەدى. ودان بولەك، نۇر بەينەلى بەيمالىم جاراتىلىستار دا بار. قاسقىر، يت، تۇلكى سەكىلدى جىرتقىشتار دا تابىلادى ىزدەگەنگە.
جالپى ەشكىولمەس پەتروگليفتەرى ەرتە كەزدەن-اق زەرتتەلىپ كەلەدى. كوكسۋ اڭعارىنىڭ كونە ءداۋىرىن اشۋ مەن زەرتتەۋ XIX عاسىردىڭ ەكىنشى جارتىسىندا-اق باستالعان. مۇندا ەشكىولمەس پەن شىبىندى تاۋىنىڭ شىعىس جاعىن بويلاي جالعىزاعاش اۋىلى مەن كوكسۋ ستانسىسى ارقىلى ىلە ولكەسىن سەمەي وڭىرىمەن جالعاستىراتىن باس پوشتا كۇرەجولى وتكەن. مۇندا قاپال جانە گاۆريلوۆ ستانسىسىنان (قازىرگى تالدىقورعان قالاسى) شىعىپ ىلە وزەنىنە، ودان ۆەرنىيعا اپاراتىن جول تۇسكەن. بۇل جولمەن شوقان ءۋاليحانوۆ، پەتر سەمەنوۆ-تيان-شانسكيي، ۆاسيليي رادلوۆ، نيكولاي سەۆەرتسوۆ، يۆان مۋشكەتوۆ سىندى كوپتەگەن زەرتتەۋشى ءجۇرىپ ءوتىپ، عىلىمي جاڭالىقتار اشتى. كەڭەس وداعى تۇسىندا قازاقستاندىق عالىمدار ەشكىولمەس پەتروگليفتەرىنىڭ سىرىن اشۋعا تالپىندى. اتاپ ايتقاندا، ارحەولوگتار ە. اگەەۆا، ك. قاراباسپاقوۆا جانە ا. مارياشەۆ باستاعان زەرتتەۋ جۇمىستارىن ا. روگوجينسكيي، ا. گورياچەۆ، كارل بايپاقوۆ جالعاستىرادى. ءسويتىپ، كۇللى الەم ەشكىولمەس پەتروگليفتەرى جايلى دەرەككە قانىعىپ، قازاق دالاسىنىڭ اسىل قۇندىلىعىنا تامساندى.
قاجەت انداس، «قازاق ادەبيەتى» گازەتى.
قاجەت انداس،
«Q-Andas» اقپارات اگەنتتىگى.
دەرەككوز: وتكەنى ەرەن، كەلەشەگى كەنەن ەركىن/(تاريحي-تانىمدىق كىتاپ)
/ق. انداس/ تالدىقورعان. «وفسەت» باسپاحاناسى، 2023. – 320 بەت
ISBN 978-6017646-45-5

0 0 votes
Рейтинг статьи
Post Views: 22
Алтайдай, жер қайда?
جەتىسۋ جارتاس سۋرەتتەرى

التايداي، جەر قايدا؟

March 19, 2026
Жартас суреттерінің жаңа шоғыры анықталды
جەتىسۋ جارتاس سۋرەتتەرى

جارتاس سۋرەتتەرىنىڭ جاڭا شوعىرى انىقتالدى

February 13, 2025
ЫРҒАЙЛЫ  САЙ ЖАРТАС СУРЕТТЕРІ
جەتىسۋ جارتاس سۋرەتتەرى

ىرعايلى ساي جارتاس سۋرەتتەرى

May 30, 2025
جەتىسۋ جارتاس سۋرەتتەرى

وسپان سازىنداعى جارتاس سۋرەتتەرى

February 16, 2025
ТАЛДЫ  ЖАРТАС СУРЕТТЕРІ
جەتىسۋ جارتاس سۋرەتتەرى

تالدى جارتاس سۋرەتتەرى

May 30, 2025
КҮПКІ ЖАРТАС СУРЕТТЕРІ
جەتىسۋ جارتاس سۋرەتتەرى

كۈپكى جارتاس سۋرەتتەرى

May 30, 2025
Subscribe
Login
Notify of
guest
guest
0 комментариев
Oldest
Newest Most Voted
Inline Feedbacks
View all comments
ӨЛКЕ ШЕЖІРЕСІН СӨЙЛЕТКЕН ҚАЛАМГЕР

ولكە شەجىرەسىن سويلەتكەن قالامگەر

November 9, 2026

«Бекзат өмір»: өнерге арналған еңбек

«بەكزات ءومىر»: ونەرگە ارنالعان ەڭبەك

November 7, 2026

Өлке тарихы ұрпаққа аманат

ولكە تاريحى ۇرپاققا امانات

October 23, 2026

ЖАҢА ҚАҒИДА?  «Әлеуметтік кәсіпкерлерге жаңа талаптар түсіндірілді»

جاڭا قاعيدا: «الەۋمەتتىك كاسىپكەرلەرگە جاڭا تالاپتار ءتۇسىندىرىلدى»

October 13, 2026

Жұмыспен қамту тәртібінде не өзгерді?

جۇمىسپەن قامتۋ تارتىبىندە نە وزگەردى؟

October 12, 2026

Ақпараттық агенттігі

Меншік иесі: “Жетісу” өлкетанушылар орталығы” қоғамдық бірлестігі
Қазақстан Республикасы, Жетісу облысы, Талдықорған қаласы “Болашақ” шағын ауданы, 12-27

Q-Andas желілік басылымы Қазақстан Республикасы Ақпарат және коммуникация министрлігі Ақпарат комитетінде 2025 жылғы 19 наурызда тіркеліп, № KZ21VPY00115275 куәлігі берілген.

Сайт материалын пайдалану үшін редакция келісімі керек және гиперсілтеме жасау міндетті.

Тел: 8 747 706 1382
email: andas_kazhet@mail.ru

qandas.kz © 2026. Барлық авторлық құқық заңмен қорғалған.

  • tjتوتە جازۋ
    • kz Қазақ
    • qz Qazaq
    • tj توتە جازۋ
    • ru Русский
    • en English
  • باستى بەت
  • ولكەتانۋ
    • ءبىلىم
    • دەنساۋلىق
    • سپورت
    • قۋعىن-سۇرگىن
    • تۇلعا تانۋ
    • قورشاعان ورتا
    • حالىق جادى
    • مادەنيەت
    • جەتىسۋ جارتاس سۋرەتتەرى
    • جەتىسۋدىڭ اسيەتتى جەرلەر
    • ادەبيەت
    • شالعاي اۋىل
    • تۋريزم
      • تاريح
    • ەلتانۋ
    • كوشى-قون
    • تۋرنير
  • ارنايى جوبالار
    • بايقاۋ
    • كورمەلەر
    • كونفەرەنتسيا
    • گرانت
    • ەكسپەديتسيالار
  • مۇراعات
    • انداس وماراقىن ىزىمەن
    • اۋەسحان ماجايدىڭ جادىگەرلەرى
    • بەينەفيلم
    • حاتكەرلىك
    • گالەرەيا
  • ءبىز تۋرالى
    • ارىپتەستەر
    • بايلانىس
    • سايت اكىمشىلىگى
    • PDF-مۇراعات

© 2025 qandas.kz

wpDiscuz